فوک خزری در خطر؛ ثبت ۶۲ لاشه در سواحل گیلان و مازندران
به نقل از ایسنا، آخرین آمار منتشرشده نشان میدهد که از ابتدای سال جاری تا تیرماه، ۶۲ لاشه فوک خزری در سواحل گیلان و مازندران دیده شده است که شامل ۳۴ مورد در گیلان و ۲۸ مورد در مازندران میباشد. کارشناسان اما بر این باورند که مشاهده این لاشهها در سواحل ایران به معنای مرگ این جانوران در آبهای ایران نیست و اینکه جریانهای دریایی قادرند لاشههای فوکهای تلفشده از سایر مناطق دریای خزر را به سواحل کشور منتقل کنند. این موضوع بررسی دقیق علت تلفات را به چالشی جدی تبدیل کرده است.
در این راستا شهرام فداکار - مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست - به ایسنا گفت: این گونه به عنوان تنها پستاندار بومی دریای خزر، با خطرات متعددی دست و پنجه نرم میکند و لازم به ذکر است که سازمان حفاظت محیط زیست در سالهای اخیر تلاشهایی را به منظور حفاظت و کاهش تهدیدات این گونه انجام داده است.
مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومهای دریایی با اشاره به اقدامات اخیر افزود: به منظور اجرای بند ط ماده ۳۸ قانون برنامه ششم توسعه، سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری دستگاههای دولتی، دانشگاهها و سایر ذینفعان، برنامه اقدام ملی به منظور حفاظت از گونههای در معرض خطر انقراض از جمله فوک خزری را طراحی نموده است.
وی همچنین گفت: به منظور پیشبرد این برنامه، دبیرخانه حفاظت از فوک خزری ایجاد شد تا از قابلیتهای دانشگاهی و غیردولتی بهره ببرد و دانشگاه تربیت مدرس واحد نور به عنوان دبیرخانه این مجموعه انتخاب گردید. در کنار این، از استعدادهای متخصص و پیشکسوتان این عرصه، نظیر دکتر صیاد شیرازی، برای پیشبرد فعالیتهای حفاظتی بهرهبرداری شده است.
مشاهدات ۶۲ لاشه فوک خزری تا تیرماه امسال در گیلان و مازندران
فداکار در ادامه درباره تازهترین آمار تلفات فوک خزری در سواحل ایران عنوان کرد: طبق آخرین آمارهایی که از استانهای ساحلی گردآوری شده، مجموعاً ۶۲ لاشه فوک خزری در سواحل گیلان و مازندران تا تیرماه سال جاری مشاهده شده است که از این تعداد ۳۴ مورد در گیلان و ۲۸ مورد در مازندران بودهاند.
وی همچنین به پراکندگی لاشهها در سواحل شمال کشور اشاره کرد و گفت: برخی از این لاشهها در مناطق مختلفی نظیر میانکاله، بابلسر، جویبار، فریدونکنار و بندر انزلی گزارش شدهاند.
مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومهای دریایی گفت: باید توجه داشت که مشاهده لاشهها در سواحل کشور به هیچ عنوان به معنای مرگ در آبهای ایران نیست، چراکه ممکن است فوکها در جایی دورتر سپری شده و لاشه آنها به واسطه جریانهای دریایی به سواحل کشور منتقل شده باشد.
فداکار افزود: در بسیاری از موارد، لاشهها در هنگام رسیدن به سواحل به شدت متلاشی و پوسیده هستند و به دلیل افزایش زمان از مرگ، امکان بررسی علت تلفات به درستی وجود ندارد. از منظر فنی و دامپزشکی، بررسی لاشه باید در مدت زمانی کوتاه پس از فوت انجام شود تا علت مرگ و عوامل پاتوژن و غیرپاتوژن مشخص گردد.
وی ادامه داد: به همین دلیل، تا به حال امکان تشخیص دقیق علت تلفات فوکهای خزری میسر نبوده است. در مواردی که لاشه مشاهده میشود، هماهنگیهای لازم با دامپزشکی استانهای ساحلی صورت میگیرد و در صورت امکان، بررسیهای لازم به عمل آمده و لاشهها طبق دستورالعملهای بهداشتی دفن میشوند.
کاهش منابع غذایی و دیگر تهدیدات فوک خزری
این مسئول در ادامه به عوامل تهدیدکننده این گونه اشاره کرد و گفت: کاهش منابع غذایی به ویژه کاهش ذخایر کیلکاماهیها که یکی از منابع اصلی غذایی فوک خزری به شمار میرود، از نگرانیهای جدی در خصوص وضعیت این گونه محسوب میشود.
وی همچنین به آلودگیهای موجود در دریای خزر، شکار و صید عمدی یا غیرعمدی، گرفتار شدن در تورهای صیادی، بیماریهای ویروسی و انگلی و تغییرات آب و هوایی به عنوان دیگر عوامل تهدیدکننده فوک خزری اشاره کرد.
فداکار تأکید کرد: با توجه به پیچیدگی و چندجنبهای بودن این تهدیدات، بررسی دقیق دلایل تلفات به پایش مداوم، دسترسی فوری به لاشههای تازه و همکاری بین دستگاههای تخصصی، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی نیاز دارد.
توسعه مراکز امداد و نجات فوک خزری
مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومهای دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در خصوص اقدامات صورت گرفته برای پایش و امداد و نجات فوک خزری عنوان کرد: در سال گذشته، تأمین اعتباراتی برای استانهای شمالی شامل گیلان، مازندران و گلستان جهت حفاظت از این گونه باارزش صورت گرفت تا نسبت به پایش و توسعه مراکز امداد و نجات فوک خزری اقدام گردد.
وی افزود: پیش از این، یک مرکز امداد و نجات فوک خزری تحت رهبری دکتر صیاد شیرازی در آشوراده فعال بود و پس از تدوین برنامه اقدام ملی، توسعه این مراکز به عنوان یکی از اولویتها قرار گرفت و اعتباراتی برای تأسیس مراکز جدید در استانهای گیلان و مازندران نیز تخصیص یافت و این مراکز راهاندازی و تجهیز شدند.
فداکار ادامه داد: تشکیل دبیرخانه حفاظت از فوک خزری، راهاندازی گروههای اجرایی در استانهای شمالی، تجهیز و راهاندازی مراکز امداد و نجات، نصب تابلوهای اطلاعرسانی در مناطق حساس و تهیه محتواهای آموزشی و اطلاعرسانی و آموزش گروههای هدف نیز از جمله اقداماتی است که برای حفاظت از فوک خزری در حال انجام است.
پیشنهاد ایران برای برنامه اقدام منطقهای حفاظت از فوک خزری
مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومها بر اهمیت همکاری کشورهای حاشیه دریای خزر تأکید کرده و گفت: از آنجایی که فوک خزری در ناحیه مشترک دریای خزر زندگی میکند، ایجاد حفاظت مؤثر از این گونه بدون همکاری منطقهای ممکن نیست.
فداکار اضافه کرد: در همین راستا، پیشنویس برنامه اقدام منطقهای حفاظت از فوک خزری و طرح توجیهی آن به ابتکار ایران تهیه شده و از طریق وزارت امور خارجه به دبیرخانه کنوانسیون تهران منتقل گردیده است تا در نشست وزرای محیط زیست کشورهای حاشیه دریای خزر مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: هدف از این طرح این است که تمامی کشورهای حاشیه دریای خزر در امر حفاظت از این گونه ارزشمند به مشارکت بپردازند، چراکه اقدامات یک کشور به تنهایی نمیتواند حفاظت مؤثری را تضمین نماید.
مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در پایان بیان داشت: با توجه به تعداد عوامل تهدیدکننده فوک خزری، کاهش تلفات این گونه نیازمند رویکردی جامع متضمن اقدامات همزمان در زمینه پایش، حفاظت، امداد و نجات و آموزش است. توسعه مراکز امداد و نجات در سواحل، تقویت پایش سواحل، آموزش صیادان و جوامع محلی و بررسی سریع لاشهها میتواند در شناخت بهتر عوامل تهدید و کاهش آسیبها به این گونه مؤثر واقع گردد.
فداکار در خاتمه تأکید کرد: در کنار فعالیتهای داخلی، حفاظت از فوک خزری بدون تعامل و همکاری کشورهای حاشیه دریای خزر میسر نخواهد بود. جابهجایی این گونه در ناحیه مشترک خزر و انتقال احتمالی لاشهها میان سواحل کشورها نشان میدهد که مدیریت این بحران به رویکردی فرامرزی نیاز دارد. بنابراین، پیگیری برنامه اقدام منطقهای حفاظت از فوک خزری میتواند بستر مناسبی برای هماهنگی بیشتر کشورهای ساحلی و اتخاذ تدابیر مشترک در راستای حفظ جمعیت این گونه فراهم آورد.
انتهای پیام