اگر شما نیز صاحب یک خودرو هستید، به خوبی می‌دانید که فهرست اقدامات الزامی برای حفظ وضعیت صحیح پیشرانه بسیار گسترده است، اما بدون تردید یکی از مهم‌ترین و حیاتی‌ترین وظایف هر راننده، تعویض به‌موقع و منظم روغن موتور است. در این میان، استفاده از روغن موتور نامرغوب و ناهماهنگ با مشخصات فنی پیشرانه می‌تواند عوارض جدی و پرهزینه‌ای مانند افزایش مصرف سوخت و دود غیرمعمول از اگزوز را به همراه داشته باشد. آشنایی با پنج نشانه اصلی این مشکلات می‌تواند از وقوع آسیب‌های جدی به موتور جلوگیری کند.

روش‌های شناسایی روغن موتور بی‌کیفیت در خودرو

روغن موتور به‌واقع از جمله عناصر حیاتی خودرو به شمار می‌رود و در صورتی که سطح آن کمتر از حد نرمال باشد، اصطکاک میان اجزای داخلی ممکن است به آسیب‌های جدی بینجامد که بار مالی بالایی برای تعمیرات به همراه خواهد داشت. نکته حائز اهمیت این است که تنها بررسی حجم روغن موجود در موتور کافی نیست؛ بلکه انتخاب روانکاری با کیفیت و متناسب با استانداردهای مشخص کارخانه نیز حائز اهمیت بسیار زیادی است.

پیشرانه‌های امروزی به نحوی طراحی شده‌اند که تنها با روغن‌های خاصی که دارای مشخصات فنی، گرانروی و ترکیب معین هستند، به حداکثر کارایی خود دست یابند. به همین دلیل، استفاده از روغن موتور نامرغوب یا نامناسب می‌تواند به عملکرد نادرست اجزای متحرک منجر شود و نشانه‌های غیرقابل‌قبولی در کارکرد خودرو به وجود آورد.

آشنایی با این نشانه‌ها و علائم هشداردهنده به شما اجازه می‌دهد تا پیش از بروز خرابی‌های فراگیر و آسیب به بلوک موتور، روغن نامناسب را شناسایی کرده و در اسرع وقت نسبت به تعویض آن اقدام کنید.

1. عدم تطابق مشخصات روغن مصرفی با توصیه‌های سازنده

موتور خودرو یک سامانه مکانیکی پیچیده و دقیق است که تمامی اجزای متحرک، مسیرهای داخلی و مواد مصرفی آن بر اساس استانداردهای فنی خاص طراحی و ساخته شده‌اند. در این میان، روغن موتور نقشی کلیدی ایفا می‌کند و وظیفه اصلی آن روانکاری اجزای داخلی موتور و حفظ حرکات نرم و بدون اصطکاک آن‌هاست.

زمانی که خودرو را به یک تعمیرکار متخصص برای انجام خدمات دوره‌ای می‌برید، او معمولاً با توجه به دانش و تجربه خود قادر به شناسایی نوع روغن مناسب پیشرانه خواهد بود؛ اما اگر خودتان بخواهید روغن را تعویض کنید یا در مواقع ضروری مقداری اضافه کنید، هرگز این عمل را بدون اطلاعات کافی و صرفاً بر اساس حدس و گمان انجام ندهید. شرکت‌های تولیدکننده خودرو، مشخصات فنی روانکار مورد نیاز پیشرانه را به‌دقت تعیین کرده و اعلام کرده‌اند.

این اطلاعات به‌طور دقیق در دفترچه راهنمای خودرو درج شده است. لذا اگر درجه گرانروی، استانداردهای کیفی یا مشخصات فنی روغنی که به پیشرانه اضافه می‌کنید، با توصیه‌های کارخانه همخوانی ندارد، این عدم تطابق نشان‌دهنده این است که روغن انتخابی شما مناسب نیست و به عبارتی، از روغن موتور بی‌کیفیت استفاده کرده‌اید.

2. افزایش غیرعادی و ناگهانی مصرف سوخت

میزان مصرف سوخت همواره یکی از عوامل اساسی برای خریداران خودرو چه نو و چه کارکرده محسوب می‌شود، زیرا هزینه‌های انرژی بخش عمده‌ای از هزینه‌های روزمره نگهداری یک وسیله نقلیه را شامل می‌شود. اگر متوجه شده‌اید که برای مراجعه به پمپ بنزین باید در فواصل زمانی کمتری توقف کنید و خودرو بدون دلیل مشخصی ناگهان سوخت بیشتری consumes، دلیل فنی مختلفی ممکن است مسئله را به وجود آورده باشد.

با این حال، یکی از اصلی‌ترین دلایل این پدیده، استفاده از روغن موتور نامرغوب یا نامناسب و به ویژه انتخاب روغن با گرانروی (ویسکوزیته) بالاتر از حد مجاز است. گرانروی در واقع به میزان مقاومت مایع روانکار در برابر حرکت در مجاری باریک اشاره دارد که معمولاً با اعداد و حروف انگلیسی بر روی قوطی‌های روغن چاپ می‌شود و بر جریان روغن درون موتور تأثیر مستقیم می‌گذارد.

چنانچه روغنی با غلظت غیرمناسب در موتور به کار برود، پمپ روغن و پیشرانه برای به جریان درآوردن و پمپاژ این مایع غلیظ، به ناچار فشار بیشتری را تحمل خواهند کرد. این مقاومت اضافی موجب بالا رفتن بار داخلی موتور و افزایش چشمگیر اصطکاک می‌شود و در نهایت منجر به افت کارایی مکانیکی و افزایش مصرف سوخت می‌گردد.

3. خروج دود غیرعادی (آبی یا سیاه) از لوله اگزوز

مشاهده دود از اگزوز خودرو به‌هیچ‌وجه یک نشانه مثبت به حساب نمی‌آید و معمولاً نشان‌دهنده وجود مشکل در سیستم فنی خودرو است. خروج دود غلیظ از اگزوز معمولاً نشان‌دهنده ایراد در ساختار درونی موتور یا اجزای مرتبط با سیستم اگزوز است که اگر بی‌توجهی شود، می‌تواند منجر به هزینه‌های سنگینی در تعمیرات گردد.

رنگ دود خروجی اگزوز می‌تواند شامل سفید، آبی و سیاه باشد که به مراجعه به نوع مضاعف روغن‌سوزی یا مشکلات هیدرولیکی مرتبط می‌شود. به‌ویژه اگر این دود در زمان شتاب‌گیری بروز کرده و بر اثر فشار به پدال گاز ایجاد شود، احتمال نفوذ روغن به محفظه احتراق وجود خواهد داشت که از دلایل اصلی آن استفاده از روغن با درجه گرانروی نامناسب و غیر سازگار با موتور است.

روغن موتور بی‌کیفیت یا غیرمناسب نمی‌تواند یک لایه محافظ کافی و عملکرد هیدرولیکی استاندارد داشته باشد و تحت شرایط فشارهای مکانیکی، از آب‌بندی‌ها و دیوارها عبور کرده و به مسیرهایی وارد می‌شود که نباید. انباشت روغن در بخش‌های نادرست موتور منجر به سوختن آن در فرآیند احتراق و تولید دود غلیظ می‌شود که بر میزان آلایندگی خروجی خودرو تأثیر بسزایی دارد.

• روغن موتور 0W-20 چیست و آیا می‌توان آن را جایگزین 5W-30 کرد؟
• آیا روغن موتور تبخیر می‌شود؟ هر آنچه باید بدانید
• مقایسه روغن موتور بازیافتی و روغن جدید؛ آیا کیفیت همچنان حفظ می‌شود؟

4. افت سریع و غیرطبیعی سطح روغن موتور

فواصل تعویض روغن موتور بر اساس نوع خودرو، فناوری پیشرانه، شرایط جوی و عادت‌های رانندگی متفاوت است. با این حال، اگر تمام سرویس‌های دوره‌ای منظم انجام شود، در یک موتور سالم نباید کاهش سطح روغن به حدی سریع باشد که راننده در فاصله‌ بین دو سرویس نیاز به باز کردن درپوش موتور و افزودن دوباره روغن داشته باشد.

اگر سطح روغن به‌سرعت کاهش می‌یابد، یکی از دلایل احتمالی این وضعیت ممکن است مربوط به روغن‌کاری نامناسب باشد. البته باید توجه داشت که مصرف بالا همیشه به کیفیت نامناسب روغن مربوط نمی‌شود و عوامل دیگری نظیر نشتی در اتصالات، فرسودگی رینگ‌های پیستون، مشکلات کاسه‌نمدها، سائیدگی گاید و لاستیک سوپاپ‌ها و آسیب قطعات نیز می‌تواند منجر به همین علائم شود.

با این حال، به کارگیری روغن موتور نامرغوب ممکن است در شرایط خاص موجب به هم ریختن ترکیب روغن در دماهای بالا گردد. در این صورت، تمایل روغن به ورود به محفظه احتراق و سوختن یا نرخ تبخیر بالا می‌رود، که در نهایت به کاهش غیرطبیعی سطح روغن در موتور می‌انجامد. استمرار این مشکل نه تنها هزینه‌ نگهداری را به‌دلیل خرید مداوم روغن بالا می‌برد، بلکه روند تشکیل رسوبات و لجن در مجاری روغن را تسریع کرده و در نهایت منجر به ایجاد خطر گریپاژ موتور خواهد شد.

• راهنمای جامع برای تعویض و بررسی روغن گیربکس اتوماتیک خودرو
• آیا تعویض زودهنگام روغن خودرو عمر موتور را افزایش می‌دهد؟
• اهمیت تعویض به‌موقع روغن ترمز: راز حفظ ایمنی و افزایش عمر سیستم ترمز خودرو

5. افزایش دمای کارکرد و داغ شدن بیش از حد پیشرانه

یکی دیگر از نشانه‌های خطرناک ناشی از استفاده از روغن‌های غیر استاندارد، افزایش دمای کاری موتور است. هرچند افزایش دما ممکن است به دلایل مختلفی بروز کند و نمی‌توان به‌طور قطعی آن را به روغن موتور مرتبط دانست.

اگر چراغ هشدار دما در داشبورد روشن شود یا عقربه دما به محدوده قرمز نزدیک شود، نباید این اخطار را نادیده گرفت؛ زیرا ادامه کار در شرایط دمایی بالا می‌تواند به اجزای حساسی مانند واشر سرسیلندر و بلوک موتور آسیب‌های جدی وارد کند.

از جمله عوامل موثر بر دما، ناکافی بودن میزان روغن یا استفاده از روغنی با گرانروی نادرست است که می‌تواند دمای موتور را بسیار بالا ببرد. روغن موتور نه تنها برای کاهش اصطکاک میان سطوح استفاده می‌شود، بلکه در بسیاری از موتورهای مدرن نقش کلیدی در جذب و انتقال حرارت ناشی از احتراق را ایفا می‌کند.

بنابر این هر زمان که چراغ هشدار دما روشن شد یا نشانه‌هایی مانند بخار یا دود از زیر کاپوت مشاهده کردید، باید به‌سرعت خودرو را در مکانی ایمن متوقف کرده و وضعیت روغن و سیستم خنک‌کننده را توسط یک متخصص بررسی کنید.

• آیا می‌توان روغن خودرو در دماهای پایین زمستان یخ بزند؟
• آیا همیشه باید از یک برند خاص روغن خودرو استفاده کرد؟
• 5 عاملی که باعث روشن شدن چراغ روغن خودرو شما خواهد شد

نکته پایانی و کلیدی درباره اصول انتخاب روغن موتور

در نهایت، باید تاکید کرد که در انتخاب و خرید روغن موتور، هرگز نباید تصمیم‌گیری‌ها را تنها بر مبنای قیمت، تبلیغات تجاری یا این تصور غلط که روغنی که گران‌تر است یا غلیظ‌تر عمل بهتری دارد، صورت دهید.

تنها ملاک معتبر برای انتخاب یک روانکار، مشخصات فنی است که مهندسان خودروساز مشخص کرده‌اند. نوع روغن (معدنی، نیمه‌سنتتیک یا تمام‌سنتتیک)، شاخص گرانروی (SAE)، سطوح کیفیت استاندارد جهانی (مانند API و ACEA) و تأییدیه‌های مخصوص تولیدکنندگان باید به‌طور کامل با اطلاعات موجود در دفترچه راهنما تطابق داشته باشد.

علاوه بر این، لازم به ذکر است که مشاهده هر یک از علائم فوق به معنای قطعیت نامناسب بودن روغن نیست بلکه می‌تواند به دلایل مکانیکی، برقی و مختلف در خودرو بستگی داشته باشد.

بنابراین، منطقی‌ترین اقدام این است که پیش از انجام هرگونه تعویض خودسرانه یا تغییر برداشت‌های غلط درباره روغن، خودرو باید توسط کارشناسان مجرب عیب‌یابی شود تا منشا مشکل به‌طور دقیق تشخیص داده و اصلاح شود.