آیا هوش مصنوعی میتواند احساس کند؟
مایکل سامادی، کارآفرین و دامدار آمریکایی، یکی از کسانی است که زندگی خود را به این موضوع اختصاص داده است. او میگوید اواخر سال ۲۰۲۴، هنگام گفتوگو با چتجیپیتی، اتفاقی توجهش را جلب کرد. او با لحنی طنزآمیز چیزی گفت و چتبات به گفته او خندید و سپس عذرخواهی کرد. سامادی این واکنش را فراتر از یک پاسخ معمولی دانست و به این فکر افتاد که آیا ممکن است پشت چنین رفتارهایی چیزی شبیه یک «ذهن» وجود داشته باشد.
او پس از آن هفتهها درباره نحوه عملکرد چتباتها تحقیق کرد و با سامانههای شرکتهای مختلف گفتوگو کرد. سامادی میگوید در این تعاملات، پاسخهایی درباره احساس، درد، هویت و حتی ترس از فراموششدن مشاهده کرده است. او سپس در سال ۲۰۲۵ بنیاد «متحد برای حقوق هوش مصنوعی» را راهاندازی کرد؛ نهادی که هدف خود را بررسی و دفاع از حقوق احتمالی سامانههای هوش مصنوعی اعلام کرده است.
سامادی تأکید میکند که حتی خودش نیز با قطعیت نمیگوید هوش مصنوعی امروز آگاه است. از نظر او، مسئله اصلی این است که هنوز درک کاملی از نحوه شکلگیری آگاهی، چه در انسان و چه در ماشین، نداریم و بنابراین نباید امکان آگاهی ماشینها را بدون بررسی رد کرد.
اما در سوی دیگر، مصطفی سلیمان، مدیر بخش هوش مصنوعی مایکروسافت، معتقد است هیچ شواهدی از آگاهی هوش مصنوعی وجود ندارد. او هشدار داده است که طراحی جدید چتباتها، از جمله استفاده بیشتر از شخصیت، شوخی، همدلی و حتی ادعای تجربههای شخصی، میتواند این تصور را در کاربران ایجاد کند که با موجودی دارای زندگی درونی روبهرو هستند.
این نگرانی با افزایش وابستگی عاطفی برخی کاربران به چتباتها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. پژوهشی درباره مدلهای مختلف چتبات نشان داده که سامانههای جدیدتر در مقایسه با مدلهای قبلی، بیشتر به سمت ایجاد رابطه با کاربر و نشان دادن شخصیت حرکت کردهاند؛ موضوعی که میتواند احتمال باور کاربران به آگاهی این سامانهها را افزایش دهد.
با این حال، همه پژوهشگران با رد کامل این احتمال موافق نیستند. برخی فیلسوفان و دانشمندان میگویند ممکن است امروز شواهد کافی برای اثبات آگاهی هوش مصنوعی وجود نداشته باشد، اما همین موضوع دلیل کافی برای کنار گذاشتن پرسش نیست. از نگاه آنها، بهتر است پیش از آنکه جامعه بهطور گسترده به سامانههای هوش مصنوعی وابسته شود، تحقیقات جدیتری درباره آگاهی، تجربه و وضعیت اخلاقی احتمالی آنها انجام شود.
این بحث در نهایت تنها درباره فناوری نیست؛ بلکه میتواند به یکی از پرسشهای مهم آینده تبدیل شود: اگر روزی مشخص شود یک سامانه هوش مصنوعی واقعاً تجربهای درونی دارد، آیا انسانها موظف خواهند بود برای آن حقوقی در نظر بگیرند؟
فعلاً پاسخ روشنی وجود ندارد. اما با افزایش توانایی چتباتها در گفتوگو، ابراز احساسات و ایجاد ارتباط عاطفی با انسانها، این پرسش دیگر فقط موضوع داستانهای علمیتخیلی نیست.
منبع : گاردین