پندهای داوودنژاد به جوانان هنری؛ سینما نباید تحتالشعاع سیاست و اقتصاد قرار گیرد
طبق گزارشی از خبرنگار مهر، کارگاه آموزشی اولیه از سلسله کارگاههای «صد راه» جشنواره فیلم ۱۰۰ در تاریخ چهارشنبه ۲۵ شهریور با حضور علیرضا داوودنژاد، کارگردان پیشکسوت سینمای ایران، در تالار اندیشه حوزه هنری برگزار گردید.
نقش قاببندی و زمان در سینما
در شروع این کارگاه، داوودنژاد در مورد لزوم تعامل در این نوع کارگاهها تاکید کرد و اظهار داشت که به اعتقاد او، با اهمیتترین جشنواره سینمایی در ایران، جشنواره ۱۰۰ ثانیهای به شمار میآید. چرا که این جشنواره به محورهای اصلی فیلمسازی، یعنی «قاببندی» و «زمان» میپردازد؛ دو موضوعی که در سینما از ارکان بسیار اساسی هستند. توانایی در خلق یک اثر با کیفیت در ۱۰۰ ثانیه نشاندهنده درک عمیق از احساس زمان است.
او افزود: ناصر تقوایی، استاد حقیقی صرفهجویی و حس زمان در سینما، از جمله افرادی بود که به دقت به اندازه پلانها توجه داشت. زمانی که قصد دارید فیلمی مختصر بسازید، ناگزیر به کار روی دیالوگ میپردازید و در نتیجه، عمق لایههای دیالوگ افزایش مییابد. سازندگان فیلمهایی با زمان ۱۰۰ ثانیهای، به نوعی به فیلمسازانی تبدیل میشوند که حداقل دورریز را دارند. تجربه مداوم در خلق چنین فیلمهایی، به شکلگیری آمادگی مناسب برای ساخت فیلمهای سینمایی کمک میکند.
داوودنژاد بیان نمود: کسی که فیلم میسازد، باید بتواند قاببندی کند و از واقعیت اندکی فاصله بگیرد تا دنیایی را در یک قاب به تصویر بکشد. در فرآیند قاببندی، فضا محدود و اشیاء و چهرهها معنا پیدا میکنند. هنگامی که فاصلهگذاری صورت میگیرد، حالات، رفتارها، روابط و اشیاء بهگونهای متفاوت دیده میشوند و این احساس زمان است که شکل میگیرد و گذشت آن به وضوح احساس میشود.
وی ادامه داد: اولین بار که مفهوم قاب را درک کردم، در دوران دبستان بود، زمانی که به یک کارگاه بزرگ نساجی در شمال کشور مراجعه کردم و برای دیدن کل فضا، به عقب رفتن پرداختم. در آن لحظه، بهصورت ناخودآگاه توانستم فاصلهگذاری و قاببندی را تجربه کنم.
نویسنده توانمند، زندگی را به خوبی درک میکند
این کارگردان با سابقه، با انتقاد از وضعیت کنونی سریالسازی در کشور، اذعان داشت: وضعیت سریالهای امروزی به شدت ناامیدکننده است و کندی در آنها عذابآور شده است. زبان در این作品ها همگون گردیده و بهنظر میرسد انفعالی در گفتار بازیگران وجود دارد که گویی نویسنده را در کلام آنها حس میکنیم.
او تأکید داشت: در نگارش فیلمنامه، نویسنده میبایست زندگی را با دقت نگاه کرده و به طور عمیق به آن گوش دهد. برای تحقق این مشاهده و گوش دادن درست، باید انسان را دوست داشت و به مسائلی که مربوط به انسانهاست توجه نمود. افرادی که به خوبی میبینند، این توانایی را دارند که خود را به آنچه میبینند نزدیک کنند. این امر به مرور زمان موجب میشود ارتباطات و تجربیات ذهنی در خاطر بماند و با نگاهی بدون قضاوت و با محبت به زندگی و جامعه، بهراحتی میتوانند خاطرات را بیافرینند و در فرآیند دیالوگنویسی از آنها بهره برند.
حضور کسی که عکاسی نمیداند در سینما غیرعادی است
داوودنژاد ابراز داشت: همچنین بسیار مفید است که به فرآیند قاببندی عادت کرده و عکاسی را بهطور مکرر تمرین کنید. برای کسی که آشنایی با عکاسی ندارد، وارد شدن به دنیای سینما بسیار غیرمعمول است. قاببندی باید به یک مهارت اساسی در ذهن تبدیل گردد.
وی در پاسخ به سوالی در مورد هنر اقتباس گفت: اگر روح یک کتاب به شما منتقل گردد، میتواند به یک معنا یا گزاره تبدیل شود که منجر به خلق یک موقعیت یا روایت الهامبخش گردد. مهم ترین نکته این است که چه جنبهای از اثر اقتباسی شما بر روی شما تأثیر میگذارد، گزاره اصلی که دریافت میکنید، در فرآیند اقتباس بسیار مؤثر است.
نگرانی اصلی یک فیلمساز باید رهایی از تصنع باشد
در پاسخ به سوالی درباره شعارزدگی، او تصریح کرد: تمامی مشکلات مرتبط با شعارزدگی و... تحت عنوان «تصنع» قرار میگیرند و اولین دغدغه هر فیلمساز باید تصنعزدایی باشد؛ از نور، گریم، دیالوگ، لوکیشن و... قانونی که اکثریت با آن مشکل داشته باشند، قابلیت اجرایی ندارد؛ این نکتهای است که باید بخاطر بسپارید. حتی در انتخاب موضوع نیز نیاز به تصنعزدایی احساس میشود. صنعت سرمایهگذاری خواستار سفارشات است و برخی از افراد از دل خود سفارش نمیگیرند و به کار هنری میپردازند، در حالی که بسیاری رویکرد دیگری را دنبال میکنند.
سانسور ارتباط سینما و زندگی را تضعیف کرده است
او بیان داشت: در سالهای اخیر با دو مسئله مواجه بودهایم؛ یکی اینکه سانسور باعث تضعیف رابطه سینما و زندگی میشود که این خود مقدمهای برای ایجاد تصنع است. علاوه بر این، بعضی از شرایط ناامنی را فراهم میآورند. سینما تنها به هنر سینما محدود نمیشود بلکه در خدمت رسانههای تبلیغاتی و تجاری نیز قرار دارد؛ هرچند این به خودی خود امری منفی نیست و بستگی به نحوه اجرا و رویکرد هنرمند دارد. به عنوان مثال، فیلمهای «تنگه ابوقریب» که یک کار سفارشی است یا «نهنگ عنبر» که به عنوان یک کار تجاری شناخته میشود، به آثار خوبی تبدیل گردیدهاند. سینما نباید تحت تأثیر سیاست و اقتصاد قرار گیرد. تا زمانیکه هنرمندانی به خلق آثار خود ادامه میدهند و به عدالت و ارزشهای قلبی خود پایبند هستند، امید به ماندگاری سینما وجود دارد. تصنعزدایی یک اصل بسیار مهم است و موفقیت در آن وابستگی به توانایی فرد در فاصلهگذاری از ذهن و عین خود دارد.
در پایان این نشست، داوودنژاد که مشغول تولید فیلمی با استفاده از هوش مصنوعی میباشد، برخی از کارکردهای این ابزار را به نمایش گذاشت.
پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰ تحت دبیری محدثه پیرهادی تا تاریخ ۲۷ شهریور ادامه خواهد داشت.