کبد چرب چگونه میتواند به یک بیماری جدی تبدیل شود؟
پژوهشهای جدید از دانشکده پزشکی دانشگاه کالیفرنیا در سندیگو نشان میدهد که این موضوع ممکن است بهویژه برای برخی بزرگسالان زیر ۵۰ سال که به کبد چرب و دیابت نوع ۲ مبتلا هستند، اهمیت ویژهای داشته باشد.
کبد دارای صدها وظیفه اساسی است که از پردازش مواد مغذی تا حذف مواد مضر از خون متغیر است. این اندام توان تحمل فشار زیادی را دارد، اما آسیبهای مکرر میتواند بهتدریج بافت سالم کبد را به بافت دچار زخم و دائمی تبدیل کند.
یکی از عوامل افزاینده این آسیب، «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» (MASLD) است. این بیماری زمانی رخ میدهد که بهدنبال مشکلاتی در متابولیسم، چربی زیادی در کبد تجمع مییابد و ارتباط نزدیکی با چاقی و دیابت نوع ۲ دارد. وجود چربی در کبد در همه موارد به معنای بروز بیماری شدید نیست. بسیاری از افراد برای سالها بدون هیچ آسیب برجستهای به کبد خود زندگی میکنند، اما در یک گروه محدودتر، التهاب و افزایش بافت زخم به وجود میآید.
وقتی که بافت زخم به حدی برسد که ساختار کبد را دچار تغییر کند، به این وضعیت «سیروز» اطلاق میشود. در این مرحله، ممکن است کبد برای مدت معینی به فعالیت خود ادامه دهد، اما احتمال بروز نارسایی کبد، خونریزی داخلی و سرطان کبد نیز افزایش خواهد یافت.
معمولاً «سیروز» بهتدریج و طی سالها شکل میگیرد و به همین دلیل بهعنوان بیماریای در دوران بزرگسالی شناخته میشود. با این حال، پزشکان بهطور فزایندهای با بیمارانی مواجه میشوند که در سنین پایینتر بهویژه دچار مراحل پیشرفته بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک و بافت زخم شدید شدهاند.
دانشمندان برای درک دقیقتر این بیماری در میان این گروه از افراد، دادههای مربوط به حدود ۲۴۰۰ بزرگسال شرکتکننده در «شبکه پژوهش بالینی استئاتوهپاتیت غیرالکلی» را مورد بررسی قرار دادند. ابتلای تمامی این افراد به «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» از طریق بیوپسی کبد تشخیص داده شده بود، که در آن نمونهای کوچک از بافت کبد برای ارزیابی چربی، التهاب و بافت زخم تحلیل میشود.
پژوهشگران زمان بروز «سیروز» را محور اصلی تحقیقات خود قرار دادند. حدود ۲۵ درصد از موارد «سیروز» در این پژوهش قبل از ۵۰ سالگی شناسایی شده بودند که به وضوح نشان میدهد که «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» پیشرفته مختص افراد مسن نیست.
عوامل مرتبط با بروز زودهنگام بیماری نیز توسط پژوهشگران مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاکی از آن بود که ترکیبی از عوامل متابولیک، بهویژه دیابت نوع ۲ و ژنتیک ارثی میتواند در زودهنگام بروز بیماری تأثیرگذار باشد.
دیابت نوع ۲، نحوه پردازش قند در بدن را دستخوش تغییر میکند و معمولاً با مقاومت به انسولین و سایر مشکلات متابولیک همراه است. این تغییرات میتوانند موجب تجمع چربی در کبد شده و در فرآیندهایی که به تدریج به سلولهای کبدی آسیب میزند، نقشی ایفا کنند.
ژنها نیز میتوانند توضیح دهند که چرا دو فرد با وزن یا سابقه دیابت مشابه، واکنشهای کاملاً متفاوتی از نظر سلامت کبد دارند. برخی از گونههای ژنتیکی میتوانند احتمال تجمع چربی در کبد یا بروز التهاب و ایجاد بافت زخم را بالا ببرند.
این یافتههای جدید نشان میدهد که در برخی افراد، آسیبپذیری ژنتیکی و فشار متابولیک میتواند بهطور همزمان عمل کند و فرآیند آسیبدیدگی کبد را تسریع ببخشد. روهیت لومبا، پژوهشگر ارشد این تحقیق بیان کرد: «سیروز» زودرس بهنظر میرسد الگوی خطر متفاوتتری دارد و فقط به معنای «سیروز» معمولی نیست که در سنین پایینتری به وجود آمده باشد.
این پژوهش همچنین یک چالش عملی برای پزشکان در شناسایی این بیماران به وجود میآورد. از آنجایی که بیماری کبد چرب ممکن است علائم خاصی نداشته باشد، پزشکان غالباً برای تعیین اینکه کدام افراد نیازمند بررسیهای دقیقتر هستند، به تستهای خون و ابزارهای محاسبه خطر تکیه میکنند.
سن در چندین شاخص عمومی برای ارزیابی فیبروز کبدی لحاظ میشود. این موضوع میتواند بهطور ناخواسته به زیان بیماران جوانتر باشد، زیرا سن کم آنان، امتیاز خطر محاسبهشده را کاهش میدهد، حتی اگر بافت زخم قابل توجهی در کبد وجود داشته باشد.
پژوهشگران متوجه شدند که تقریباً یک نفر از هر سه شرکتکننده مبتلا به «سیروز» زودرس ناشی از «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک»، امتیاز پایینتری نسبت به سطوح معمول برای ارجاع به بررسیهای جامعتر داشتند. به عبارت دیگر، نظام غربالگری که برای شناسایی بیماریهای پیشرفته طراحی شده، ممکن است برای برخی بزرگسالان جوان، حس امنیت کاذبی ایجاد کند.
ویرال آجمرا، پژوهشگر این مطالعه افزود: این یافتهها میتواند به پزشکان کمک کند تا بیمارانی را که نیاز به ارزیابی دقیقتری دارند، شناسایی کنند. بزرگسالان جوان مبتلا به دیابت نوع ۲، چاقی یا خطر ژنتیکی بالا ممکن است حتی با وجود امتیاز پایین در ارزیابی معمول، نیازمند توجه بیشتری باشند.
تشخیص زودهنگام میتواند تأثیرات مهمی به همراه داشته باشد. افراد مبتلا به «سیروز» نیاز به پایش عوارض بیماری دارند و ممکن است به غربالگری منظم برای «کارسینوم هپاتوسلولار» که رایجترین نوع سرطان کبد محسوب میشود، نیاز پیدا کنند.
پژوهشگران اظهار دارند که این یافتهها میتواند پایهای برای ایجاد روشهای دقیقتر برای پیشبینی خطر و غربالگری اختصاصیتر بهمنظور شناسایی «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» باشد.
این تحقیق به چندین دلیل قوت دارد. مطالعه شامل یک گروه بزرگ در سطح ملی بود و تأیید بیماری کبدی از طریق بیوپسی کبد انجام شد و نه صرفاً بر اساس آزمایشهای خون یا سوابق پزشکی تخمین زده شده است.
با این حال، نتایج یافتهها دارای محدودیتهایی نیز هستند. این مطالعه میتواند ویژگیهای مرتبط با «سیروز زودرس» را شناسایی کند اما بهصورت مشخص نشان نمیدهد که آیا دیابت یا عوامل ژنتیکی خاص بهصورت مستقل موجب بروز بیماری در هر فرد شدهاند. همچنین نتایج باید در جمعیتهای وسیعتر و برنامههای غربالگری در شرایط واقعی آزمایش شوند.
این یافتهها نباید باعث شوند که بزرگسالان جوان مبتلا به کبد چرب تصور کنند که مبتلا شدن به «سیروز» اجتنابناپذیر است. اکثر خطرات ناشی از ترکیب عواملی متفاوت است و پزشکان همچنان به ابزارهای دقیقتری نیاز دارند تا مشخص کنند کدام افراد بیشترین احتمال پیشرفت سریع بیماری را دارند.
به نقل از سایت نوریج، پیام کلی این تحقیق این است که «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» دیگر نباید فقط بهعنوان یک بیماری مختص دوران سالمندی تلقي شود. با افزایش میزان چاقی و دیابت نوع ۲، شناسایی زودهنگام بزرگسالان جوان در معرض خطر میتواند فرصتی برای کنترل بهتر سلامت متابولیک، ارزیابی آسیب کبدی و پایش عوارض شدید پیش از دشواری در درمان فراهم آورد.
نتایج این تحقیق بهصورت آنلاین در نشریه «Clinical Gastroenterology and Hepatology» منتشر شده است.
پایان پیام