نقشهای تازه از فعالیت ژنها در مغز؛ سرنخهایی برای بیماریهای عصبی
دانشمندان نقشهای دقیق از فعالیت ژنها در قشر پیشپیشانی مغز تهیه کردهاند؛ بخشی از مغز که در برنامهریزی، تصمیمگیری، تنظیم احساسات و سازگاری رفتار نقش دارد. این نقشه میتواند به پژوهشگران در شناسایی فرآیندهای زیستی مرتبط با بیماریهای عصبی و روانپزشکی کمک کند.
این پژوهش در قالب مجموعهای از مطالعات انجام شده و پژوهشگران تغییرات انواع مختلف سلولهای مغزی را در طول زمان بررسی کردهاند. آنها فعالیت ژنها را در هسته بیش از ۶.۳ میلیون سلول مغزی شامل نورونها، سلولهای ایمنی، سلولهای مرتبط با رگهای خونی و سلولهای پشتیبان بررسی کردند. این نمونهها از ۱٬۴۹۴ فرد فوتشده با سنین مختلف، از دوران نوزادی تا ۱۰۸ سالگی، به دست آمده بود.
افراد مورد بررسی هم شامل کسانی بودند که بیماری مغزی تشخیصدادهشدهای نداشتند و هم افرادی که به بیماریهایی مانند آلزایمر، پارکینسون، زوال عقل با اجسام لویی، زوال عقل عروقی، اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی مبتلا بودند.
پژوهشگران الگوهای مشترکی را در فعالیت ژنها در برخی بیماریها و همچنین الگوهای اختصاصی هر بیماری شناسایی کردند. برای نمونه، آلزایمر، بیماری با اجسام لویی، زوال عقل عروقی و پارکینسون شباهتهای قابلتوجهی در فعالیت ژنهای مرتبط با رشد سلولهای عصبی، ارتباط میان نورونها و عملکرد عروق خونی نشان دادند.
همچنین در سلولهای ایمنی مغز، موسوم به میکروگلیا، مسیرهای مشترکی میان آلزایمر و پارکینسون شناسایی شد.
به گفته پژوهشگران، این نقشه میتواند مشخص کند کدام جمعیتهای سلولی در برابر بیماری آسیبپذیرتر هستند و کدام فرآیندهای زیستی باید برای یافتن اهداف درمانی احتمالی بیشتر بررسی شوند.
این مجموعه پژوهشی در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریات خانواده Nature منتشر شده است.
منبع: رویترز