بهترین سن شناسایی و حمایت از استعداد کودکان

پریسا ارجمندی در گفت‌وگو با ایسنا، در اینباره که تفاوت میان «استعداد ذاتی»، «علاقه» و «مهارت اکتسابی» در کودکان چیست؟ گفت: استعداد به معنای آمادگی یا ظرفیت نسبتا بالاتر کودک برای یادگیری و عملکرد در یک حوزه خاص است؛ برای مثال کودک با چند بار آموزش، الگوی موسیقی را سریع‌تر تشخیص می‌دهد. علاقه چیزی است که کودک دوست دارد و از انجام آن لذت می‌برد، اما علاقه الزاما به معنای توانمندی بالا نیست. مهارت نیز چیزی است که کودک از طریق آموزش، تمرین و تجربه یاد گرفته است، بنابراین ممکن است کودکی علاقه زیاد ولی استعداد متوسط داشته باشد یا استعداد بالایی داشته باشد ولی هنوز علاقه‌ای به آن حوزه پیدا نکرده باشد.

این روانشناس در خصوص این‌که بهترین سن شناسایی استعدادیابی چند سالگی است گفت: سن جادویی برای استعدادیابی وجود ندارد. در زیر ۶ سال می‌توان مشاهده و غربالگری اولیه انجام داد، اما بهتر است نتیجه را به‌عنوان استعداد قطعی یا پیش‌بینی شغل آینده کودک معرفی نکنیم، چرا که در این سن رشد مغز و مهارت‌ها بسیار سریع و متغیر است. در سال‌های پیش‌دبستانی و دبستان، مشاهده نظام‌مند و ارزیابی چندبعدی می‌تواند تصویر دقیق‌تری ایجاد کند و با افزایش سن، ثبات برخی توانایی‌ها بیشتر می‌شود.

وی با اشاره به این‌که استعدادیابی اصولی شامل چه مراحلی است، تاکید کرد: استعدادیابی استاندارد نباید به یک آزمون محدود شود و باید فرایندی جامع و چندجانبه باشد. استعدادیابی استاندارد شامل مصاحبه با والدین برای بررسی سابقه رشد و علایق کودک، دریافت گزارش از معلم و محیط آموزشی، مشاهده کودک در موقعیت‌های طبیعی و فعالیت‌های مختلف و ارزیابی توانایی‌های شناختی با ابزارهای معتبر و متناسب با سن است. همچنین بررسی ابعادی مانند حل مساله، خلاقیت، زبان، حافظه، توجه و مهارت‌های حرکتی به همراه بررسی علاقه و انگیزش کودک در این فرایند ضرورت دارد. در صورت نیاز می‌توان از بازی و فعالیت‌های ساختاریافته برای مشاهده رفتار کودک بهره برد و در نهایت به‌جای برچسب‌زنی، پروفایلی از نقاط قوت و زمینه‌های قابل پرورش به خانواده ارائه داد.

نقش مشاهده رفتاری در فرایند ارزیابی

این روانشناس ادامه داد: بازی‌درمانی به معنای دقیق کلمه الزاما جزء هر فرایند استعدادیابی نیست، اما مشاهده کودک از طریق بازی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی به ارزیاب ارائه دهد.

وی با بیان این‌که بازی‌های آزاد یا هدایت‌شده چقدر می‌توانند نشان‌دهنده ابعاد هوش و استعداد کودک باشند، گفت: بازی یکی از بهترین پنجره‌ها برای مشاهده کودک به‌ویژه در سنین پایین است. در بازی آزاد می‌توان مشاهده کرد که کودک چگونه مساله حل می‌کند، چقدر خلاق است، چگونه ارتباط برقرار می‌کند، چه موضوعاتی برایش جذاب است و چگونه با شکست یا تغییر قوانین کنار می‌آید؟.

ارجمندی تاکید کرد: با این حال از یک بازی نمی‌توان نتیجه گرفت که کودک مثلا استعداد ریاضی یا استعداد موسیقی دارد. همچنین بازی هدایت‌شده امکان مقایسه عملکرد کودک در موقعیت‌های مشابه را بیشتر می‌کند.

زمینه‌های پنهان استعداد فرزند توسط والدین

وی با بیان این‌که والدین در خانه از چه نشانه‌ها یا رفتارهایی می‌توانند متوجه زمینه‌های پنهان استعداد فرزندشان شوند، اظهار کرد: والدین باید به جای تمرکز صرف بر نمره خوب، به الگوهای تکرارشونده در رفتار کودک توجه کنند. باید بررسی کنند که کودک چه کاری را خودجوش انتخاب می‌کند، در چه فعالیتی مدت بیشتری کنجکاو می‌ماند، چه چیزی را سریع‌تر از همسالان یاد می‌گیرد، چه نوع مساله‌ای برایش جذاب است و آیا دائما سوال‌های خاصی درباره یک موضوع می‌پرسد. همچنین توجه به این نکته که کودک در چه فعالیتی بدون اجبار دوباره تلاش می‌کند و آیا در ساختن، داستان‌گویی، موسیقی، حرکت، حل مساله یا ارتباط اجتماعی ویژگی برجسته‌ای نشان می‌دهد، اهمیت دارد.


این روانشناس تاکید کرد که رفتار تکرارشونده در موقعیت‌های مختلف، از یک رفتار منفرد اهمیت بیشتری دارد.

مسیر درست حمایت از استعداد فرزندان

ارجمندی در این‌ باره که والدین چگونه می‌توانند بدون تحمیل آرزوهای ناکام خود به فرزندان، فضایی حمایتی برای کشف استعداد آن‌ها فراهم کنند؟ توضیح داد: والدین باید پیش از هر چیز از خود بپرسند که آیا در صورت عدم موفقیت فرزند در یک حوزه خاص، همچنان از او رضایت خواهند داشت یا خیر. پاسخ به این پرسش، گام نخست در مسیر حمایت صحیح از فرزند است. والدین باید فرصت تجربه‌های مختلف را برای کودکان فراهم کنند، اما لازم است انتخاب نهایی را تا حد امکان با مشارکت خود کودک انجام دهند. برای نمونه، آن‌ها به‌جای اینکه به فرزندشان بگویند «تو حتما باید موسیقی را ادامه بدهی»، بهتر است از جملاتی مانند «دیدم وقتی موسیقی کار می‌کنی خیلی کنجکاو می‌شوی؛ دوست داری بیشتر آن را امتحان کنیم؟» استفاده کنند. هدف اصلی، فراهم کردن فرصتی برای کشف توانمندی‌هاست نه اینکه والدین آینده کودک را برای او انتخاب کنند.

انتهای پیام