استقلال راهبردی یعنی کشور در شرایط سخت بتواند روی پای خود بایستد و مستقل تصمیم بگیرد

به گزارش خبرنگار ایرنا، علی‌اکبر صالحی در اجلاس مشترک معاونین فرهنگی و دانشجویی دانشگاه های علوم پزشکی کشور در دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به مفهوم حاکمیت ملی اظهار کرد: همه کشورهای عضو سازمان ملل از حاکمیت ملی برخوردارند و در این چارچوب، یک کشور کوچک با چند ده هزار نفر جمعیت، همانند کشوری مانند چین یا هند با بیش از یک میلیارد نفر جمعیت، یک رأی در سازمان ملل دارد.

وی با تاکید بر لزوم تفاوت بین مفهوم حاکمیت ملی و «استقلال راهبردی» اظهار کرد:‌کشوری دارای استقلال راهبردی است که در شرایط خطر و سخت بتواند روی پای خود بایستد و تصمیماتش را خودش اتخاذ کند.

وزیر امور خارجه پیشین کشورمان ادامه داد: برخی کشورهای منطقه از حاکمیت ملی برخوردارند پرسش این است که اگر روزی، خدای نکرده، بحرانی گسترده در منطقه ایجاد شود، این کشورها تا چه اندازه می‌توانند خودشان تصمیم بگیرند.

ایران در مدار سیاسی هیچ قدرتی قرار ندارد

رئیس بنیاد ایران‌شناسی گفت: یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های انقلاب اسلامی، استقلال در تصمیم‌گیری است؛ به این معنا که ایران در مدار سیاسی هیچ قدرتی قرار ندارد و برای خودش تصمیم می‌گیرد. هند نیز نمونه‌ای از کشوری است که در شرایط سخت تلاش می‌کند تصمیمات خود را مستقل اتخاذ کند.

وی با اشاره به مؤلفه‌های قدرت در جهان امروز اظهار کرد: قدرت دیگر صرفاً به معنای قدرت نظامی نیست، بلکه ترکیبی از عوامل مختلف از جمله اقتصاد، فناوری، پول و نظام مالی، صنعت، دانش، بازار، شبکه‌های ارتباطی، توان نظامی و منابع انسانی است.

صالحی با بیان اینکه توانایی یک کشور برای انتخاب مستقل سیاست‌های خود نیز از مؤلفه‌های قدرت محسوب می‌شود، افزود: چین تلاش می‌کند نقاط ضعف خود را در این زمینه جبران کند و نظام مالی، فناوری و توان نظامی خود را توسعه دهد.

رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی با تأکید بر ضرورت حفظ استقلال راهبردی ایران گفت: ایران نباید از وابستگی به یک شبکه به وابستگی به شبکه دیگری منتقل شود؛ یعنی اگر از غرب فاصله می‌گیریم، نباید به وابستگی به طرف دیگری تبدیل شود.

باید در نظام بین الملل جایگاه خود را به شکل هوشمندانه تعریف کنیم/ همکاری با همه، وابستگی به هیچ کس

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به روابط میان قدرت‌های بزرگ اظهار کرد: اگر جهان را به صورت مثلثی متشکل از غرب و هم‌پیمانانش، چین و هم‌پیمانانش و روسیه و هم‌پیمانانش در نظر بگیریم، ایران باید جایگاه خود را در این فضای جدید به شکل هوشمندانه تعریف کند.

صالحی با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) بر «عزت، حکمت و مصلحت» گفت: عزت به استقلال راهبردی مربوط است، حکمت به معنای تفکر و مصلحت نیز به معنای در نظر گرفتن منافع کشور است. بنابراین، اگر بخواهیم شعاری برای سیاست خارجی داشته باشیم، می‌توان گفت «همکاری با همه، وابستگی به هیچ‌کس».

این دیپلمات پیشین کشورمان در ادامه به ظرفیت‌های ایران اشاره کرد و گفت: ایران مجموعه‌ای از ظرفیت‌های مهم را به صورت همزمان در اختیار دارد؛ از جمله منابع عظیم انرژی، ذخایر قابل توجه معدنی، بازار داخلی بزرگ، نیروی انسانی، موقعیت جغرافیایی، دسترسی به خلیج فارس، ارتباط با قفقاز و آسیای مرکزی و همسایگی با کشورهایی مانند ترکیه، پاکستان، افغانستان، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان.

وی ادامه داد: ایران همچنین امکان برخورداری از مسیرهای ترانزیتی شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب را دارد، اما مسئله اصلی این است که چگونه این ظرفیت‌های بالقوه را به ظرفیت‌های بالفعل تبدیل کنیم.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی، ایجاد زیرساخت‌های مناسب را از الزامات فعال‌سازی ظرفیت‌های اقتصادی کشور دانست و اظهار کرد: یکی از این الزامات، برقراری امنیت سرمایه‌گذاری است؛ به گونه‌ای که سرمایه‌گذار اطمینان داشته باشد سرمایه‌اش مصون است. همچنین باید ثبات مقررات وجود داشته باشد و مقررات اقتصادی به صورت مداوم تغییر نکند.

اقتصاد رقابتی را به معنای واقعی دنبال کنیم

وی بر ضرورت حرکت به سمت اقتصاد رقابتی تأکید کرد و افزود: باید اقتصاد رقابتی را به معنای واقعی دنبال کنیم.

صالحی همچنین با یادآوری اهمیت ایران برای قدرت‌های بزرگ گفت: موقعیت جغرافیایی، منابع عظیم انرژی، بازار مصرف و ظرفیت اقتصادی، موقعیت ترانزیتی و نقش ایران در برقراری و تأمین امنیت در خلیج فارس، از جمله عواملی هستند که ایران را برای غرب مهم می‌کنند. روابط ایران با چین و روسیه نیز اهمیت دارد.

وی خاطرنشان کرد: ایران کشوری است که می‌تواند در شکل‌گیری توازن میان چند قدرت بزرگ اثرگذار باشد و قدرت‌های بزرگ را به سمت خود جلب کند.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط کنونی کشور اظهار کرد: امیدواریم بتوانیم از این بحران مصنوعی و ساختگی که بر ما تحمیل شده است، به اذن خدا سربلند بیرون بیاییم. این سخن صرفاً یک آرزوی شخصی نیست، بلکه برآمده از بخشی از اطلاعاتی است که در اختیار داریم.

صالحی درباره برخی اظهار نظرها مبنی بر تجزیه ایران یا فروپاشی نظام سیاسی کشور گفت: چنین سخنانی مطرح می‌شود، اما باید تجربه جنگ تحمیلی هشت‌ساله را نیز در نظر گرفت. جنگ به خودی خود امر مطلوبی نیست و کشورها باید از وقوع جنگ جلوگیری کنند، اما جنگ تحمیلی موجب شد ایران بتواند روی پای خود بایستد و در برابر دو قدرت بزرگ هسته‌ای مقاومت کند.

وی خاطرنشان کرد: اگر تجربه جنگ تحمیلی را نداشتیم و این‌گونه رشد نکرده بودیم، امروز نمی‌توانستیم چنین شرایطی را پشت سر بگذاریم.

صالحی تأکید کرد: انسجام، یکپارچگی، وحدت ملی، همدلی و همزبانی از دستاوردهای مهم تجربه‌های گذشته است و وقتی قدرت‌هایی با اتکا به زور وارد میدان می‌شوند و به اهداف خود نمی‌رسند، دیگران نیز محاسبات خود را در قبال آن کشور تغییر می‌دهند.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی گفت: باید به گونه‌ای عمل کنیم که این سربلندی و عبور از بحران با حداقل هزینه انجام شود. بحث میدان و سیاست نیز در نهایت به این بازمی‌گردد که چگونه عمل کنیم تا هزینه‌ها را به حداقل برسانیم. ان‌شاءالله با سربلندی از این شرایط عبور خواهیم کرد.

علت اصلی تقابل غرب با ایران ارائه یک الگوی جدید مبتنی بر دین بود

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با بیان اینکه انقلاب اسلامی یک پدیده جدید در نظام جهانی بود، گفت: علت اصلی مخالفت و ضدیت به‌ویژه جهان غرب با ایران، ارائه پدیده‌ای جدید به نام دین به جهان بود و مسئله هسته‌ای بعدها بهانه‌ای برای این تقابل شد.

صالحی با اشاره به انقلاب اسلامی اظهار کرد: انقلاب اسلامی یک پدیده جدید بود و به همین دلیل من از امام خمینی(ره) با عنوان «مُحی‌الدین زمان»، یعنی احیاگر دین در عصر حاضر، یاد می‌کنم؛ چراکه امام دین را احیا کرد.

وی افزود: انقلاب اسلامی نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم را که حدود ۸۰ سال پیش شکل گرفته بود، تحت تأثیر قرار داد و جهان را متحیر کرد. کسانی که بانیان نظم جهانی هستند، نمی‌توانند به سادگی از تحولات جهان عبور کنند و از همان ابتدا این نگرانی مطرح شد که انقلاب اسلامی می‌تواند در نظم جهانی اختلال ایجاد کند.

صالحی با اشاره به تحریم‌های ایران گفت: در ابتدای انقلاب، ایران فناوری هسته‌ای نداشت. در دوران پیش از انقلاب دو نیروگاه در حال ساخت بود، اما پس از آن جنگ تحمیلی هشت‌ساله آغاز شد. با این حال، از همان سال‌های ابتدایی انقلاب، ایران با محدودیت و تحریم در زمینه تجهیزات و وسایل آزمایشگاهی مواجه بود.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی ادامه داد: بنابراین، علت مخالفت و ضدیت به‌ویژه جهان غرب با ایران، صرفاً مسئله هسته‌ای نبود، بلکه ایران یک پدیده جدید به نام دین را به جهان عرضه کرده بود.
وی با اشاره به وضعیت دین در جوامع غربی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: امروز اگر به کلیساهای اروپا در روزهای یکشنبه مراجعه کنید، شاهد حضور جوانان هستید. پس از انقلاب اسلامی نیز توجه به دین افزایش یافت و رشته‌های دانشگاهی مرتبط با دین‌شناسی و مذهب‌شناسی، به‌ویژه مطالعات مربوط به اسلام و تشیع، گسترش پیدا کرد.

اساس درگیری غرب با ایران مسئله هسته ای نیست

صالحی افزود: اساس درگیری غرب با ایران مسئله هسته‌ای نیست. مسئله هسته‌ای بهانه‌ای شد و اگر این موضوع وجود نداشت، بهانه‌های دیگری مانند دموکراسی، تروریسم یا حقوق بشر مطرح می‌شد.

وزیر پیشین امور خارجه با اشاره به روند پرونده هسته‌ای ایران اظهار کرد: در سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳، ایران به داشتن آلودگی‌های اورانیومی و غنی‌سازی متهم می‌شد، در حالی که آن زمان هنوز سانتریفیوژهای خودمان را در اختیار نداشتیم. ما اعلام می‌کردیم این آلودگی از ایران نیست. در نهایت مشخص شد آلودگی‌های مورد بحث منشأ خارجی داشته است. اورانیوم نیز مانند هر ماده معدنی دیگری دارای مشخصات و ردپاهایی است که می‌توان منشأ آن را شناسایی کرد.

صالحی با بیان اینکه موضوع هسته‌ای ماهیتی علمی دارد، گفت: مسئله هسته‌ای قابل بررسی علمی و به اصطلاح «دو دو تا چهار تا» است، اما اگر موضوع به مسائل فلسفی تبدیل شود، ممکن است برداشت‌ها و تعاریف متفاوتی شکل بگیرد.

وی افزود: علت اینکه ایران امروز در چنین شرایطی قرار دارد، این است که انقلاب اسلامی پدیده‌ای بود که برای نظام جهانی ناشناخته بود و آنها نمی‌دانستند با این پدیده چگونه مواجه شوند.

رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی با اشاره به تحولات نظام بین‌الملل اظهار کرد: در دوران جنگ سرد، جهان دوقطبی بود و اتحاد جماهیر شوروی و غرب به رهبری آمریکا و ناتو دو قطب اصلی قدرت را تشکیل می‌دادند. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، برای مدتی آمریکا و غرب نقش مسلط‌تری در جهان داشتند.

وی با اشاره به روند توسعه چین گفت: چین در مقطعی با همکاری غرب توانست مسیر توسعه صنعتی و فناوری خود را طی کند. حدود ۴۴ یا ۴۵ سال پیش، یکی از دوستان ما که به چین سفر کرده بود، این کشور را بسیار فقیر و عقب‌مانده توصیف می‌کرد و معتقد بود چین قابل اصلاح نیست؛ اما امروز چین به جایگاهی رسیده است که با آمریکا رقابت می‌کند.

نباید همه مشکلات را به عوامل خارجی نسبت دهیم

رئیس بنیاد ایران‌شناسی افزود: البته ما نباید همه مشکلات خودمان را به عوامل خارجی نسبت دهیم. در داخل نیز اشتباهاتی داشته‌ایم و برخی تصمیمات و اقدامات نادرست صورت گرفته است.

وی ادامه داد: چین در حال صعود است و بخشی از این مسیر نیز با کمک غرب طی شده است. تصور غرب این بود که چین به بازاری بزرگ برای تولیدات کشورهای غربی و نیروی کار ارزان تبدیل خواهد شد، اما چین توانست هم ویژگی‌های داخلی خود را حفظ کند و هم رشد صنعتی، علمی و فناوری قابل توجهی داشته باشد.

صالحی تأکید کرد: با این حال، نظام قدرت امروز مانند دوران جنگ سرد صرفاً بر قدرت نظامی استوار نیست. قدرت در جهان کنونی در شبکه‌های مالی، فناوری، شرکت‌های چندملیتی، عناصر نادر، زنجیره‌های تولید و زنجیره‌های ارزش نیز توزیع شده است.

شرکت‌های چندملیتی به یکی از عناصر قدرت تبدیل شده‌اند

وی گفت: شرکت‌های چندملیتی امروز به یکی از عناصر قدرت تبدیل شده‌اند و حتی در سفرهای خارجی رؤسای جمهور کشورهای بزرگ، مدیران و صاحبان شرکت‌های چندملیتی نیز حضور دارند.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با بیان اینکه جهان آینده شاهد شکل‌گیری چند کانون قدرت خواهد بود، اظهار کرد: قرار نیست یک قدرت نظامی صرفاً جای قدرت نظامی دیگری را بگیرد، بلکه کانون‌های قدرتی شکل خواهند گرفت که در آنها قدرت نظامی، فناوری، صنعت، تولیدات کشاورزی، نیروی انسانی، شرکت‌های چندملیتی و مهم‌تر از همه گردش مالی و سازمان‌های مدیریت مالی جهان در کنار یکدیگر قرار دارند.

وزیر پیشین امور خارجه در ادامه قدرت مالی و نظام مالی را یکی از مؤلفه‌های مهم قدرت آمریکا دانست و گفت: بخش عمده ذخایر ارزی کشورهای جهان به دلار است و پس از آن یورو قرار دارد؛ سهم یوان چین هنوز کمتر از دو درصد است، هرچند چین تلاش می‌کند جایگاه پول خود را در نظام مالی جهانی ارتقا دهد.

وی افزود: چین در کنار توسعه توان نظامی و اقتصادی خود، در حال تقویت بخش مالی و گردش مالی است و تلاش می‌کند جایگاه یوان را در نظام مالی بین‌المللی افزایش دهد.

صالحی با با بیان اینکه رقابت‌های امروز بیش از گذشته بر فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و فناوری کوانتومی متمرکز شده است، افزود: اگر جهان قرن نوزدهم را بدون برق تصور کنیم، می‌توانیم درک کنیم که فناوری کوانتومی و هوش مصنوعی در آینده چه جایگاهی خواهند داشت. بشر در پایان قرن بیست‌ویکم به اندازه‌ای به این فناوری‌ها وابسته خواهد شد که نسل‌های آینده شاید تعجب کنند انسان‌های امروز چگونه بدون آنها زندگی می‌کردند.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی درباره فناوری کوانتومی اظهار کرد: رایانه‌هایی که بر پایه فناوری کوانتومی ساخته خواهند شد، از نظر توان پردازشی می‌توانند جهشی ایجاد کنند که ابررایانه‌های امروزی در مقایسه با آنها بسیار ابتدایی به نظر برسند.

صالحی، پزشکی را یکی از حوزه‌های مهم اثرپذیر از این فناوری دانست و گفت: در آینده، فناوری کوانتومی می‌تواند امکان شبیه‌سازی دقیق رفتار پروتئین‌ها، مولکول‌ها و ماکرومولکول‌ها را فراهم کند و سرعت پژوهش‌های پزشکی را به شکل چشمگیری افزایش دهد.

وی تأکید کرد: نظام قدرت دیگر فقط در بعد نظامی تعریف نمی‌شود و فناوری نیز یکی از مهم‌ترین عناصر قدرت است. به همین دلیل، شرکت‌های فناوری و سرمایه‌گذاری‌های عظیم در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و فناوری کوانتومی اهمیت زیادی پیدا کرده‌اند.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با اشاره به سرمایه‌گذاری‌های گسترده در حوزه هوش مصنوعی گفت: کشورها و شرکت‌های بزرگ در حال اختصاص صدها میلیارد دلار برای توسعه هوش مصنوعی و زیرساخت‌های مرتبط با آن هستند و سرمایه‌گذاری در فناوری کوانتومی نیز با شتاب زیادی در حال افزایش است.

صالحی هشدار داد: اگر امروز به این حوزه‌ها توجه نکنیم و حرکت نکنیم، ممکن است در آینده به «بردگان مدرن» کسانی تبدیل شویم که صاحب علم و فناوری هستند. به تعبیر حضرت علی(ع)، «العلم سلطان»؛ علم، قدرت است.

ضرورت رفتار مناسب با دانشجویان

صالحی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به تجربه خود در وزارت علوم گفت: در دو دوره در وزارت علوم فعالیت داشتم؛ یکی در اوایل انقلاب و دیگری در سال ۱۳۷۲. در آن زمان پزشکی برای حل مشکل تحصیل دخترش که در فرانسه بود، به من مراجعه کرد و گفت که در معاونت دانشجویی با او برخورد نامناسبی شده است.

وی ادامه داد: به او گفتم که اگرچه طبق مقررات امکان ثبت‌نام دخترش در آن مقطع وجود نداشت، اما ما خودمان مقررات را می‌نویسیم و می‌توانیم موارد مشابه را در بازنویسی مقررات لحاظ کنیم. به او وعده دادم پس از طی مراحل اداری، حدود پنج یا شش ماه بعد با او تماس بگیریم. پس از طی این مدت با او تماس گرفتیم و دخترش برای ثبت‌نام مراجعه کرد. خانواده او نیز از این رفتار تشکر کردند.

صالحی گفت: اگر خودمان را خادم مردم بدانیم، بسیاری از مسائل اصلاح می‌شود و نوع رفتار ما با مردم تغییر خواهد کرد.

هر امر واجبی را نمی‌توان به مجازات تبدیل کرد

وی در ادامه با بیان اینکه در موضوع حجاب باید به روش و شیوه اجرای امور توجه کنیم، افزود: آیا می‌توان هر امر واجبی را به یک امر جزایی و کیفری تبدیل کرد؟ برای مثال، نماز یک امر واجب است، اما نمی‌توان به این دلیل که فردی نماز نخوانده است، برای او مجازات کیفری تعیین کرد. البته مسئله بی‌حجابی تفاوت‌هایی دارد، اما در هر موضوعی روش و شیوه برخورد اهمیت دارد و باید از شیوه‌های درست استفاده کرد.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی با استناد به سخنی از حضرت علی(ع) گفت: در این روایت آمده است که «العلم سلطان»؛ هر کس صاحب علم باشد، قدرت پیدا می‌کند و کسی که فاقد علم باشد، دیگران بر او مسلط می‌شوند. بنابراین، علم و دانش از مهم‌ترین عوامل قدرت است و باید دانشجویان و جوانان را در این مسیر تقویت کرد.

دانشجویان را با نگاه خادم مردم ببینیم

صالحی با اشاره به مسئولیت متولیان فرهنگی دانشگاه‌ها اظهار کرد: هر دانشجویی که نزد شما می‌آید و مشکلی را مطرح می‌کند، به خاطر داشته باشید که خداوند شما را وسیله‌ای برای برآوردن حاجت مردم قرار داده است. در روایات نیز آمده است که نیازهای مردم نعمتی از سوی خداوند برای انسان هستند؛ بنابراین، اینکه فردی برای حل مشکل خود به شما مراجعه می‌کند، فرصتی برای خدمت است و نباید آن را نادیده گرفت.

وزیر پیشن امور خارجه با اشاره به جایگاه پیامبر اسلام(ص) به عنوان الگوی رفتاری مسلمانان گفت: اگر می‌خواهیم الگوی زندگی خود را پیدا کنیم، باید ببینیم پیامبر چگونه با مردم رفتار می‌کرد و با مسائل اجتماعی چگونه برخورد می‌کرد.رفتار پیامبر(ص) با مردم و شیوه برخورد ایشان با مسائل اجتماعی در تاریخ ثبت شده است و باید آن را مطالعه و از آن الگوگیری کرد.

انقلاب نشان داد دین می‌تواند عامل تحول اجتماعی باشد

صالحی در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: باید درباره اینکه چرا ایران در میان حدود ۲۰۰ کشور عضو سازمان ملل تا این اندازه در کانون توجه قرار دارد، تأمل کنیم.

وی گفت: بسیاری از خبرنگاران و دوستان خارجی ما به کشورهای مختلف سفر می‌کنند، اما اگر در کشورهای مختلف نامی از ایران مطرح نشود، گویی اتفاق مهمی رخ نداده است. در بسیاری از تحولات و مباحث سیاسی جهان، نام ایران به شکل مداوم مطرح می‌شود.

رئیس بنیاد ایران‌شناسی افزود: حتی در سخنان مسئولان کشورهای بزرگ نیز بارها نام ایران مطرح می‌شود. این موضوع خود یک پرسش است که چرا ایران تا این اندازه در کانون توجه جهان قرار دارد و چه اتفاقی رخ داده است که از دیدگاه تحلیلگران سیاسی جهان، باید درباره آن تعیین تکلیف شود.

وی با اشاره به فضای فکری دوران دانشجویی خود گفت: زمانی که ما در سال ۱۳۴۶ وارد دانشگاه شدیم، بحث اسلام در فضای فکری و سیاسی دانشگاه‌ها و جامعه مطرح نبود و بیشتر مباحث مربوط به کمونیسم و جریان‌های فکری چپ بود.

صالحی ادامه داد: در آن زمان، در کتاب‌فروشی‌های بیروت نیز کتاب‌های مربوط به چه‌گوارا، مارکس و جریان‌های مختلف چپ دیده می‌شد، اما اسلام و دین در این مباحث جایگاه چندانی نداشتند و کمتر کسی تصور می‌کرد دین بتواند محرک یک جامعه باشد.

وی با اشاره به وقوع انقلاب اسلامی گفت: پس از انقلاب، این تصور تغییر کرد. برخی سیاستمداران آمریکایی بعدها اذعان کردند که هنگام وقوع تحولات انقلاب در ایران، تصور می‌کردند پشت شعارهای دینی مردم، جریان‌های وابسته به شوروی و توده‌ای‌ها قرار دارند و به همین دلیل نمی‌توانستند باور کنند که دین به تنهایی قادر است یک جامعه را به حرکت درآورد. اما انقلاب اسلامی نشان داد که دین می‌تواند محرک جامعه و عامل تحول اجتماعی باشد.

صالحی با اشاره به شخصیت امام خمینی(ره) اظهار کرد: امام خمینی(ره) یک دولتمرد بود و در کنار ویژگی‌های فلسفی، عرفانی و علمی، از این منظر نیز باید مورد توجه قرار گیرد.