در تاریخ چهاردهم آوریل سال ۱۹۸۸ میلادی (۱۳۶۷ شمسی)، ناوچه موشکانداز USS Samuel B. Roberts نیروی دریایی ایالات متحده، به هنگام اسکورت نفتکشها در خلیج فارس، با یک مین دریایی قدیمی ایرانی دچار برخورد شد. این رویداد که در خلال جنگ ایران و عراق رخ داد، نه فقط خسارات مالی قابل توجهی را بر جای گذاشت بلکه نقاط ضعف ناوهای جنگی پیشرفته در برابر سلاحهای ارزانقیمت و ناپایدار را به طور واضح نمایان کرد.
ناو USS Samuel B. Roberts و حادثه مرگبار
ناوچه موشکانداز USS Samuel B. Roberts (FFG-58) که از سال ۱۹۸۶ به خدمت درآمده بود، در سال ۱۹۸۸ به دنبال برخورد با یک مین دریایی تماسی M-08 ایرانی، آسیب جدی دید. این حادثه باعث ایجاد عملیات تلافیجویانهای به نام Operation Praying Mantis از سوی نیروهای آمریکایی شد. این ناو پس از انجام تعمیرات لازم تا سال ۲۰۱۵ در خدمت باقی ماند و سپس از رده خارج شد. مین دریایی که به آن برخورد کرد، متعلق به دوران جنگ جهانی اول بود و با هزینهای در حدود ۱,۵۰۰ تا ۲,۰۰۰ دلار، خسارتی بین ۹۰ تا ۹۳ میلیون دلار به ناو Roberts وارد کرد و آن را به مرز غرق شدن کشاند.
در روز ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، ناو Roberts در خلیج فارس مشغول انجام مأموریت اسکورت نفتکشهای کویتی پس از شدت جنگ ایران و عراق بود. دیدهبانان کشتی سه شیء سیاه رنگ را در آب مشاهده کردند و افسر فرماندهی بلافاصله دستور توقف کشتی را صادر کرد. فرمانده پل رین متوجه شد که در یک میدان مین قرار گرفتهاند و تلاش کرد با حرکت به عقب، خارج شود. در این زمان، ۱۱۳ کیلوگرم تیانتی انفجار کرد و ناو Roberts را به شدت تکان داد. این انفجار باعث تخریب ساختار کشتی و ایجاد حفرهای شگفتانگیز به ابعاد ۴.۵ متر در بدنه شد. گازهای داغ از طریق این حفره، آتشسوزیهای خطرناکی را در داخل ناو آغاز کردند و به دنبال آن، آب دریا با شدت بسیار به داخل کشتی نفوذ کرد.
این انفجار منجر به ایجاد حفرهای به ابعاد ۴.۵ متر در بدنه شد، موتورخانه را کاملاً زیر آب برد و دو توربین گازی را به کلی از جا کند. سیستمهای اطفاء حریق هالون به طور کامل از کار افتاده بودند و به سختی میشد آب را برای استفاده در شلنگهای آتشنشانی تأمین کرد.
اما با این حال، خدمه USS Samuel B. Roberts با تدابیر سریع و مؤثر خود، موفق به کنترل آتش و جلوگیری از غرق شدن کامل ناو شدند. کالج جنگی نیروی دریایی آمریکا گزارش کرده است که با وجود خسارات زیاد، ناو Roberts توانایی رزمی خود را حفظ کرد. پس از حدود ۵ ساعت از آتشسوزی، آتش مهار شد و ناو به دبی و سپس برای تعمیرات اساسی به پورتلند، مین منتقل گردید. تا سال ۲۰۱۵، Roberts در خدمت باقی ماند و در نهایت به سال ۲۰۲۲ اوراق شد.
مین دریایی M-08: سلاحی ساده و در عین حال ویرانگر
مین M-08 یک نوع مین دریایی تماسی است که به وسیله امپراتوری روسیه در سال ۱۹۰۸ طراحی شده و پیش از جنگ جهانی اول ساخته شده است. این مین کروی فلزی دارای شاخکهای تماسی شیمیایی-الکتریکی میباشد که به محض برخورد با یک کشتی، فعال شده و مواد منفجره را آزاد میکند. با هزینهای محدود، حدود ۱,۵۰۰ تا ۲,۰۰۰ دلار، این سلاح هنوز هم به عنوان ابزاری ساده، خطرناک و ارزانقیمت برای استفاده در آبهای کمعمق شناخته میشود.
این مین به وسیله یک کابل به لنگر متصل شده و در یک موقعیت ثابت نزدیک به سطح آب قرار میگیرد. ایران هنوز تعداد نامشخصی از مینهای M-08 را در اختیار دارد که ممکن است دوباره در تنگه هرمز مستقر شده و تهدیدی جدی به شمار بیایند.
آسیبپذیری ناوهای مدرن در برابر تهدیدات قدیمی
واقعه ناو Roberts به وضوح نشان داد که یک ناو جنگی مدرن چقدر میتواند در برابر سلاحهای قدیمی و ارزانقیمت، نظیر مین دریایی با طراحی بیش از یک قرن قبل، آسیبپذیر باشد. این ناو کماکان تنها به خاطر تلاشهای فوقالعاده خدمه و مهارت آنها در مدیریت آسیبها از غرق شدن نجات یافت. علیرغم اینکه نیروی دریایی آمریکا فناوریهای تشخیص مین خود را به کمک وسایل نقلیه زیرآبی خودمختار (AUV) و سیستمهای شکار مین از راه دور بهبود بخشیده، اما اندازه کلی نیروی فعال و تخصصی مقابله با مین کاهش یافته است. این کاهش احتمال خطرات استراتژیک مداومی را در نقاط حساسی چون خاورمیانه ایجاد میکند.