جزئیات جالب از گشایش کارخانه دخانیات ایران ۸۹ سال پیش در این روز

به نقل از خبرگزاری خبرآنلاین، در ساعت چهار و نیم بعدازظهر روز دوشنبه، پنجم مهرماه ۱۳۱۶، آیین افتتاح رسمی کارخانه دخانیات ایران که آن زمان با عنوان رسمی «کارخانجات سیگار، توتون و تنباکو» شناخته می‌شد، با حضور مسئولان عالی‌رتبه لشکری و کشوری به ریاست رضاشاه برگزار گردید. به‌هنگام این مراسم، محمود بَدِر، وزیر مالیه وقت، گزارشی جامع از جنبه‌های فنی، زیرساخت مهندسی و هزینه‌های اجرایی این پروژه صنعتی ارائه کرد. جزئیات این گزارش مستند که تصویر روشنی از زیرساخت‌های مدرن آن دوران را به تصویر می‌کشید، در شماره فردای همان روز در روزنامه اطلاعات منتشر شد که شرح آن به این صورت است:

گزارش کارخانه

ساختمان کارخانه و واحد اداری دخانیات از خرداد سال ۱۳۱۵ آغاز گردید و مساحت کل اراضی آن ۹۵.۳۸۹ متر مربع است که از این میزان، ۴۸.۲۵۰ متر مربع به عنوان زیربنا در نظر گرفته شده است. دیوارهای کف و سقف بنا از بتون مسلح ساخته شده و درب‌ها و پنجره‌ها از آهن تهیه شده‌اند. محل اداره و کارخانه مجهز به دستگاه‌های تهویه هوا می‌باشد.

هزینه کل ساخت‌وساز به ۲۶.۰۵۴.۰۰۰ ریال می‌رسد که هر مترمربع از آن ۵۱۰ ریال هزینه داشته و برای ساخت معابر داخلی، لوله‌کشی کارخانه و پیاده‌روهای خیابان عمومی نیز ۴.۹۴۶.۰۰۰ ریال صرف شده است.

ماشین‌آلات کارخانه از جدیدترین و باکیفیت‌ترین تولیدات مختلف کشورها تامین شده و هزینه کل آنها، با احتساب هزینه‌های حمل و نقل و غیره، ۲۲.۵۶۵.۱۹۶ ریال بوده است.

این کارخانه قادر است در هر شیفت هشت ساعته، ۱۲.۵ میلیون سیگار، ۲۲ هزار کیلو توتون چپق و ۸ هزار کیلو تنباکو تولید کند.

اکنون با احترام از پیشگاه مبارک اعلیحضرت همایون شاهنشاهی تقاضا می‌شود تا اجازه فرمایند کارخانه آغاز به کار و بهره‌برداری نماید.

شناسنامه فنی و اجرایی پروژه

روزنامه اطلاعات در ادامه پوشش نطق محمود بَدِر، وزیر مالیه وقت، به تفصیل مراحل شکل‌گیری، روند مناقصه و مشخصات فنی و لجستیکی این مجموعه صنعتی را با دقتی بی‌نظیر بررسی کرد. این بخش از گزارش، علاوه بر تشریح نحوه واگذاری پروژه به پیمانکاران خارجی از جمله شرکت‌های “اشکودا” و “لانا”، به تبیین دقیق زیرساخت‌های مهندسی، تفکیک فضاها و ظرفیت ماشین‌آلات پیشرفته به‌کاررفته در کارخانه می‌پردازد که متن آن به این صورت است:

ساختمان کارخانجات سیگارت انحصار دخانیات ایران در ۲۳ اسفند ۱۳۱۴ به‌ واسطه مناقصه به شرکت ایرانی اشکودا و شرکت ساختمانی لانا واگذار گردید، به‌گونه‌ای که قیمت واحد (متر) هریک از اجزای ساختمان طبق نقشه پیوست به قرارداد در زمان مناقصه تعیین شده و پس از انجام کار و بازدید از آن توسط مامورین نظارت، قیمت کلی هر قسمت بر اساس قیمت واحد تعیین شده محاسبه و پرداخت می‌شود.

مساحت کل کارخانجات و دفتر بالغ بر نودوپنج هزار و سیصد و هشتاد و نه مترمربع بوده که به‌ این شکل تفکیک می‌شود:

۱- محل اداری انحصار دخانیات ایران: ۵۷۹۶ مترمربع

۲- محل کارخانجات سیگارت: ۸۰۱۵ مترمربع

۳- محل انبار سیگارت حاضرشده: ۳۴۲۰ مترمربع

۴- محل انبار توتون سیگارت: ۵۶۵۰ مترمربع

محل جاپخانه: ۲۰۰۰ مترمربع

محل کارخانجات توتون چپق: ۶۸۵۰ مترمربع

محل انبار توتون چپق حاضرشده: ۲۸۰۵ مترمربع

محل انبار برگ توتون چپق: ۷۸۵۰ مترمربع

محل دارالتجزیه: ۳۹۲ مترمربع

محل کارخانه تعمیرات: ۱۲۰۰ مترمربع

محل انبار کاغذ سیگار: ۴۶۰ مترمربع

محل ناهارگاه: ۲۲۷۰ مترمربع

محل نیروی برق: ۴۶۷ مترمربع

محل دو سرداب و غیره: ۷۵۴ مترمربع

حوض برای نگهداری آب: ۲۹۷ مترمربع

برج آب: ۵۰ مترمربع

دو گاراژ: ۱۶۲۵ مترمربع

محل کندن لباس و شست‌وشو: ۱۲۷۰ مترمربع

محل ترازو: ۵۰ مترمربع

مساحت قسمت‌های خارج از ساختمان

جمع کل مساحت: ۹۵۳۸۹ مترمربع

دستگاه‌ها و ماشین‌آلات نصب‌ شده در این کارخانجات به شرح زیر است:

اول – کارخانجات سیگارت دارای ماشین‌های زیر است.

۱- سه دستگاه ماشین برای مخلوط کردن توتون.

۲- هشت دستگاه ماشین برش توتون که در حال حاضر مشغول کار هستند و هر کدام به‌صورت ساعتی ۲ هزار کیلو توتون را برش می‌دهند.

۳- دو دستگاه تصفیه توتون.

۴- ۲۳ دستگاه ماشین برای پر کردن سیگارت، که هر یک قادرند در هر دقیقه ۱۶۰۰ سیگارت تولید کنند.

۵- پنج دستگاه ماشین گیلز [کاغذ سیگار] ریزی که در هر دقیقه دویست‌وپنجاه کیلو مشتوک‌دار [فیلتر] تولید می‌کنند.

۶- پنج دستگاه ماشین برای پر کردن سیگارت‌هایی که دارای مشتوک هستند.

۷- دو دستگاه برای برش توتون سیگار برای سیگارت‌های دست‌پیچ.

۸- ۲۱ دستگاه برای جعبه کردن سیگارت که هر یک قادر به تولید یکصد و پنجاه جعبه سیگارت در هر دقیقه هستند.

۹- یک دستگاه برای پیچیدن جعبه‌های سیگارت در کاغذهای سلوفان که در هر دقیقه هشتاد جعبه را بسته‌بندی می‌کند.

دوم – کارخانه توتون چپق دارای ماشین‌های زیر است.

۱- سه دستگاه برای خشک کردن برگ توتون.

۲- دو دستگاه ماشین برای تهیه توتون.

۳- سیزده دستگاه ماشین برای بسته‌بندی توتون چپق که هر کدام به‌طور دقیقه‌ای شصت بسته توتون چپق تولید می‌کنند.

سوم – در چاپخانه دخانیات یازده دستگاه ماشین برای ساخت جعبه‌های سیگارت و توتون مشغول بهره‌برداری هستند و همچنین هشت ماشین چاپ که هر ماشین در هر ساعت شصت و دو هزار و پانصد ورقه چاپ می‌کند.

دو دستگاه ماشین برش نیز برای تهیه کاغذ بسته‌های توتون و سیگارت در چاپخانه نصب شده و آماده به کار هستند.

چهارم – کارخانه تعمیرات دارای دستگاه‌های کاملی است که قادر است تمام لوازم ماشین‌ها را در مواقع نیاز اصلاح و تعمیر کند.

پنجم – در کارخانه نجاری تمامی نیازهای نجاری کارخانجات دخانیات تامین می‌شود.

ششم – آشپزخانه الکتریکی تمام عیاری که بر اساس اصول بهداشتی برای تهیه ناهار برای اعضا و کارگران طراحی شده و روزانه برای سیصد نفر از اعضا و مهندسین کارخانه و به طور تقریبی هزار نفر کارگر غذا تهیه می‌نماید.

هفتم – در محل بهداری کارخانجات، تمامی تجهیزات لازم برای درمان کارگران مریض فراهم گردیده است.

هشتم – در دارالتجزیه کارخانجات، آزمایشات لازم برای تهیه توتون‌های باکیفیت و شناسایی میزان نیکوتین و سایر ترکیبات موجود در انواع مختلف توتون انجام می‌شود.

کلیه کارخانجات فوق شامل سه تلمبه و سه دیگ بخار و یک محل تبدیل الکتریک (ترانسفورماتور) می‌باشند.

۲۵۹