ادعای بزرگ، کارنامهای نهچندان درخشان
فرارو– استیون گرینهاوس، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل در روزنامه گاردین
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، دونالد ترامپ بار دیگر همان گزاره شناختهشده درباره شرایط اقتصادی آمریکا را پیش کشید و اعلام کرد: «ما بهترین اقتصاد تاریخ را در اختیار داریم»؛ ادعایی که در بزنگاهی مطرح میشود که تورم، نسبت به پایان دوران ریاستجمهوری جو بایدن رو به فزونی گذاشته، آهنگ رشد اقتصادی کند شده، قیمت بنزین پس از آغاز جنگ با ایران چیزی حدود ۵۰ درصد جهش داشته و ۷۳ درصد آمریکاییها حالوهوای اقتصاد را «متوسط» یا «ضعیف» توصیف میکنند. همزمان، فدرال رزرو نیز در نگرانی از تورم، نقشآفرینی فعالی دارد؛ نگرانیای که به افزایش نرخ بهره انجامیده است. در مجموع، مجموعه این رویدادها تصویری متفاوتتر و کمچشمگیرتر از واقعیت اقتصاد آمریکا نسبت به روایت رسمی کاخ سفید ترسیم میکند.
تورم؛ جدیترین نقطهضعف روایت اقتصادی کاخ سفید
داریک همیلتون، اقتصاددان ارشد فدراسیون اتحادیههای کارگری آمریکا، ادعای ترامپ درباره «بهترین اقتصاد تاریخ» را از جنس اغراق ارزیابی کرد و گفت شواهد و شاخصهای گوناگون حکایت از روندی دارد که اقتصاد به سمت تضعیف پیش میرود. او در توضیح چرایی این وضعیت، تعرفههای تجاریِ ترامپ و جنگ با ایران را از مهمترین عوامل مؤثر در رشد قیمتها برشمرد.
طبق دادههایی که در این گزارش مطرح شده، نرخ تورم از ۳ درصد در پایان دوره بایدن به ۳.۴ درصد رسیده است؛ یعنی رشد قیمتها نه تنها متوقف نشده، بلکه ادامه یافته است. در عین حال، افزایش دستمزدها با همان سرعتی که هزینهها بالا میرود جلو نمیآید و همین شکاف، فشار مضاعفی بر قدرت خرید خانوارهای آمریکایی وارد میکند. در سطح افکار عمومی نیز نظرسنجی نیویورکتایمز نشان داده ۷۱ درصد رأیدهندگان از نحوه مدیریت هزینههای زندگی توسط ترامپ رضایت ندارند.
در جریان ۱۲ ماه اخیر، برخی اقلام مصرفی نیز رشد قابلتوجهی داشتهاند: قیمت نفت گرمایشی ۵۲ درصد، گوشت چرخکرده ۷.۲ درصد، ماهی و غذاهای دریایی ۶.۵ درصد، قهوه ۶.۱ درصد، شکر و شیرینی ۶.۱ درصد و برق ۳.۸ درصد افزایش را تجربه کرده است. در مقابل، دولت ترامپ بر کاهش ۲۳ درصدی قیمت تخممرغ تأکید میکند؛ با این حال، بررسی میانگین قیمت بنزین در سطح آمریکا نشان میدهد قیمت هر گالن به ۴.۴۷ دلار رسیده است.
رشد اقتصادی دور از شمایل دورههای پررونق آمریکا
رشد اقتصادی نیز از دیگر محورهایی است که روایت ترامپ درباره عملکرد «تاریخی» اقتصاد را زیر سؤال میبرد. براساس گزارش، اقتصاد آمریکا در سهماهه دوم با نرخ سالانه ۱.۵ درصد رشد کرده است؛ رقمی که در مقایسه با دورههای پرشتابتر در دولتهای جان اف. کندی، لیندون جانسون و رونالد ریگان فاصله معناداری دارد. در پارهای از آن سالها، رشد تولید ناخالص داخلی از مرز ۶ درصد عبور کرده بود.
اما در سمت دیگر ماجرا، اقتصاد آمریکا در شش ماه پایانی دولت بایدن با نرخ سالانه ۲.۷ درصد رشد کرده بود. این مقایسه بهروشنی نشان میدهد حتی اگر هنوز برخی نشانههای اقتصادی مثبت باقی مانده باشند، آهنگ رشد فعلی به حدی نیست که بتوان آن را با اطمینان و بدون چالش جدی، «بهترین اقتصاد تاریخ» توصیف کرد.
بازار کار در این میان چهرهای دوگانه دارد. نرخ بیکاری در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ حدود ۴.۱ درصد بوده؛ رقمی که تقریباً با آخرین سال ریاستجمهوری بایدن همتراز است. با وجود این، در سالهای پیشتر ریاستجمهوری نیز نرخ بیکاری در سطوح پایینتر ثبت شده بود؛ برای نمونه، در دوره دوایت آیزنهاور برای مدتی به ۲.۵ درصد رسید. همچنین در دورههای بیل کلینتون، ریچارد نیکسون و لیندون جانسون نیز مقاطعی وجود داشت که نرخ بیکاری زیر ۴ درصد قرار گرفت.
با این حال، سرعت ایجاد شغلهای جدید پس از بازگشت ترامپ به کاخ سفید آنقدر بالا نبوده است. مطابق دادههای ارائهشده، اقتصاد آمریکا بهطور متوسط در هر ماه تنها ۴۳ هزار شغل تازه ایجاد کرده؛ رقمی که کمتر از یکسوم میانگین ۱۴۵ هزار شغل در ماه طی دو سال پایانی دولت بایدن است. البته ماه گذشته یک نشانه مثبت در بازار کار دیده شد و اقتصاد آمریکا ۱۶۲ هزار شغل جدید به ثبت رساند.
تعرفهها و جنگ ایران؛ دو نیروی محرک فشار روی قیمتها
دونالد ترامپ در توضیح سیاستهای خود، تعرفههای تجاری را ابزاری برای تقویت تولید داخلی و احیای بخش صنعتی آمریکا معرفی میکند. اما گزارش حاضر میگوید از زمان بازگشت او به کاخ سفید، ۳۵ هزار شغل صنعتی از دست رفته است. دولت ترامپ این برداشت را رد میکند. کوش دسای، سخنگوی کاخ سفید، مدعی شده است که دولت بایدن با افزایش شدید هزینههای فدرال، رشد اشتغال را در آمارها با خلق صدها هزار فرصت شغلی دولتی یا مشاغل وابسته به دولت «بزرگ و متورم» کرده بود. او در مقابل تأکید میکند که دولت ترامپ با کاهش مقررات و مالیاتها در تلاش است تا مسیر ایجاد فرصتهای شغلی پایدار را در بخش خصوصی هموار کند.
با این همه، مارک زاندی، اقتصاددان ارشد مؤسسه مودی، برآورد کرده که بالا رفتن هزینههای سوخت، مواد غذایی و دیگر کالاها بهواسطه جنگ ایران، در سال جاری حدود هزار دلار هزینه اضافی برای خانوار متوسط آمریکایی به همراه خواهد داشت. همچنین آزمایشگاه بودجه دانشگاه ییل تخمین زده هزینه سالانه ناشی از تعرفههای ترامپ برای یک خانوار متوسط حدود هزار و ۱۰۰ دلار است.
سرمایهگذاری هوش مصنوعی و فاصله میان خانوارها
در کنار روایت رایج، برخی اقتصاددانان تصویر دیگری از اقتصاد آمریکا ارائه میدهند. مایکل استرین، مدیر مطالعات سیاست اقتصادی در مؤسسه امریکن اینترپرایز، اقتصاد را همچنان در وضعیت نسبتاً قدرتمند توصیف کرده و به عواملی مثل نرخ پایین بیکاری، مقاومت مصرفکنندگان در برابر افزایش قیمت انرژی، ادامه یافتن جنگ تجاری و نیز سرمایهگذاری چشمگیر بخش خصوصی اشاره میکند. با این حال، او نیز تورم را همان نقطهای میداند که بیشترین آسیب را به شرایط کنونی وارد کرده است؛ به باور او، بالا رفتن قیمتها سبب کاهش ارزش واقعی دستمزدها و درآمد خانوارها شده است.
لیندسی اوونز، رئیس اندیشکده گراندورک، نگاه متفاوتی مطرح میکند و میگوید بخشهایی از اقتصاد که هنوز عملکرد مطلوبی دارند، تا حد زیادی از موج سرمایهگذاری گسترده در هوش مصنوعی تغذیه میشوند. از دید او، رشد تولید ناخالص داخلی، سرمایهگذاری شرکتها و حتی ثبت رکوردهای بازار سهام، تا اندازهای تحت تأثیر رونق سرمایهگذاری در هوش مصنوعی تقویت شده است. اما همزمان، او هشدار میدهد که نگرانیها پیرامون پیامدهای این فناوری میتواند روند را با ابهام بیشتری روبهرو کند؛ مخالفت برخی جوامع محلی با ایجاد مراکز داده و همچنین دغدغههای ایمنی از جمله موضوعاتی هستند که میتوانند بر آینده سرمایهگذاریها اثر بگذارند.
افت اعتماد عمومی نسبت به عملکرد اقتصادی ترامپ
افکار عمومی نیز نشانههایی از نارضایتی اقتصادی نشان میدهد. بر اساس نظرسنجی دانشگاه میشیگان، شاخص اعتماد مصرفکننده در سپتامبر به دومین پایینترین سطح در طول ۷۴ سال تاریخ این نظرسنجی سقوط کرده است. تنها یک بار، در ماه مه، این شاخص پایینتر از سپتامبر ثبت شده بود.
همچنین نتایج نظرسنجی دانشکده حقوق دانشگاه مارکوت بیان میکند که تنها ۲۸ درصد آمریکاییها از شیوه مدیریت اقتصاد توسط ترامپ رضایت دارند. در میان جمهوریخواهان هم تنها ۲۹ درصد گفتهاند وضعیت اقتصاد نسبت به سال گذشته بهتر شده است؛ در حالی که همین عدد در ژانویه گذشته ۷۲ درصد بوده است.
در نهایت، تصویری که این گزارش از اقتصاد آمریکا ارائه میدهد، ترکیبی از نقاط قوت و ضعف را کنار هم مینشاند: بازار کار همچنان تا حدی پایدار است، سرمایهگذاری در هوش مصنوعی و بخش خصوصی پشتوانه رشد محسوب میشود و مصرفکنندگان هنوز توان خرید قابل توجهی دارند؛ اما تورم، هزینههای انرژی، نرخ بهره بالا، تعرفهها و تبعات اقتصادی جنگ ایران فشار جدیتری را به دوش خانوارها میاندازند. در چنین شرایطی، فاصله بین روایت دولت از «بهترین اقتصاد تاریخ» و برداشت بخش قابل توجهی از افکار عمومی درباره وضعیت معیشتی، به یکی از مهمترین چالشهای سیاسی و اقتصادی پیش روی دولت ترامپ بدل شده است.