پشت درهای بسته: پیشنهاد محرمانه ترامپ به شی جینپینگ
فرارو– عروبه جمال، خبرنگار بخش بین الملل شبکه الجزیره
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا درباره احتمال خرید تسلیحات آمریکایی توسط چین، از جمله عجیبترین پیشنهادهایی است که طی سالهای اخیر در مناسبات تهرانگونهِ روابط واشنگتن و پکن مطرح شده است. این گزاره که در جریان گفتوگوهای ترامپ با شی جینپینگ مطرح گردیده، در شرایطی مطرح میشود که دولت آمریکا چین را جدیترین رقیب راهبردی و همچنین بازیگر اقتصادی خود میداند و از سال ۱۹۸۹ نیز محدودیتهای گستردهای را برای فروش تسلیحات به پکن در دستور کار قرار داده است. از همین رو، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که این اظهارات بیش از آنکه نشانهای از تغییر واقعی در خط دفاعی آمریکا تلقی شود، نمودِ همان رویکرد معاملهمحور ترامپ است.
پیشنهاد غیرمنتظره ترامپ به شی جینپینگ
دیوید پردو، سفیر آمریکا در چین، اعلام کرده است که ترامپ در مقطعی از گفتوگو با شی جینپینگ، پرسشی مطرح کرده که آیا طرف چینی مایل است تسلیحات آمریکایی را خریداری کند یا خیر. اینکه این موضوع دقیقاً در نشست اخیر سران دو کشور مطرح شده یا در گفتوگویی دیگر، هنوز با قطعیت مشخص نیست؛ با این حال، گزارشها حاکی از آن است که محور بحث، به فروش تسلیحات آمریکا به تایوان نیز گره خورده بوده است.
اهمیت این اظهارات زمانی پررنگتر میشود که بدانیم هم آمریکا و هم چین همزمان درگیر رقابت وسیعی در موضوعاتی چون تایوان، هوش مصنوعی، مواد معدنی کمیاب، فناوریهای پیشرفته و همچنین توازن نظامی در پهنه آسیا - اقیانوسیه هستند. در چنین فضایی، طرح فروش سلاح به چین با بخشی از چارچوب امنیت ملی آمریکا در تضاد آشکار به نظر میرسد.
فاصله میان سبک معاملهمحور ترامپ و سیاست امنیتی آمریکا
گروهی از تحلیلگران بر این باورند که پیشنهاد ترامپ نه یک طرح عملیاتی مدون است و نه به معنای اجرای سیاستی رسمی. الخاندرو ریس، متخصص سیاست آسیا - اقیانوسیه، این اظهارات را اقدامی لحظهای و خارج از چارچوب یک راهبرد مشخص توصیف کرده و گفته است که مطرح کردن خرید تسلیحات از سوی رقیب اصلی آمریکا، امری به شدت غیرمعمول به شمار میآید.
اینار تانگن، تحلیلگر مستقر در پکن، نیز تأکید میکند که اظهارات ترامپ بیشتر شبیه «آزمون مذاکرهای» است؛ اقدامی برای برهم زدن الگوهای رایج دیپلماسی، سنجش واکنش چین و ساختن اهرمِ معامله. در این چارچوب، ترامپ روابط واشنگتن و پکن را نه صرفاً بر پایه رقابت بلندمدت قدرت، بلکه از دریچه دادوستد، امتیازگیری و معامله ارزیابی میکند.
ویلیام یانگ از گروه بین المللی بحران نیز همین برداشت را تقویت میکند و میگوید این رخداد بازتاب نوعی نگاه تقریباً کاملاً معاملهمحور ترامپ به رابطه با چین است؛ رویکردی که در دوره دوم ریاستجمهوری او هم دیده شده و گاهی با سیاستهای رسمی آمریکا همراستا نیست. در چنین مواقعی، مقامهای دولت معمولاً مجبور میشوند برای رفع ابهام، درباره آنچه گفته شده توضیح بدهند یا برداشتها را اصلاح کنند.
موانع حقوقی و امنیتی فروش سلاح به پکن
به گفته گزارش، بزرگترین مانع در برابر چنین معاملهای، محدودیتهای قانونی و نیز ملاحظات امنیتی آمریکا است. بر اساس تحلیل مطرحشده، فروش تسلیحات به چین با مقررات و چارچوب حقوقی موجود هماهنگ نیست و در عمل هم سازوکاری روشن برای اجرای چنین مبادلهای میان دو کشور تعریف نشده است.
از سوی دیگر، آمریکا سالهاست توان نظامی چین را به عنوان یک دغدغه جدی امنیت ملی در نظر میگیرد. واشنگتن بارها پکن را متهم کرده است که برای رسیدن به برتری نظامی، فناوریهای پیشرفته جهانی را جذب یا مسیر بهرهبرداری از آنها را منحرف میکند. در همین حال، پنتاگون نیز در برنامهریزیهای بلندمدت خود، چین را مهمترین رقیب نظامی قلمداد میکند و توان فناورانه، نیروی دریایی و پیشرفتهای این کشور در حوزه هوش مصنوعی را در مقایسه با قابلیتهای آمریکا میسنجد.
در چنین شرایطی، انتقال فناوریهای دفاعی پیشرفته آمریکا به چین میتواند اثرات معکوس داشته باشد و برای امنیت واشنگتن پیامدهای ناخواسته ایجاد کند. ویلیام یانگ هشدار داده که چنین اقدامی ممکن است موجب دسترسی چین به فناوریهای پیشرفته دفاعی آمریکا شود و در نتیجه، به روند نوسازی نظامی این کشور سرعت ببخشد.
نیاز آمریکا به مواد معدنی کمیاب
یکی از استدلالهایی که برای توضیح انگیزه احتمالی ترامپ مطرح شده، نیاز آمریکا به مواد معدنی کمیاب است. مطابق تحلیلی که ارائه گردیده، جنگ کنونی آمریکا با ایران موجب شده فشار بر ذخایر تسلیحاتی این کشور افزایش پیدا کند و واشنگتن برای بازسازی این ذخایر، ناچار به تهیه مواد اولیه است؛ در حالی که چین سهم قابل توجهی از زنجیره تأمین جهانی مواد معدنی کمیاب را در اختیار دارد.
از این زاویه، احتمال دارد طرح ترامپ بخشی از تلاش گستردهتر او برای تبدیل ظرفیتهای نظامی و اقتصادی آمریکا به اهرم مذاکره با چین باشد. با این حال، به نظر میرسد این موضوع به معنای شکل گرفتن یک سیاست واقعی و اجرایی برای فروش تسلیحات به پکن نیست.
چرا چین به سلاح آمریکایی نیاز ندارد؟
یکی از جدیترین موانع عملی اینجاست که چین عمده نیازهای دفاعی خود را در داخل کشور تأمین میکند. چین در حال حاضر بیشتر تسلیحات مورد نیازش را خودش تولید میکند، بنابراین دلیلی روشن برای خرید تجهیزات آمریکایی نمیبیند.
تانگن همچنین به تفاوتهای بنیادین در الگوی نظامی دو کشور اشاره میکند. سامانههای آمریکایی مانند جنگنده اف-۳۵، در چارچوب یک معماری جهانی طراحی شدهاند که به اجزای متعددی اتکا دارد: سوخترسانها، هواپیماهای هشدار زودهنگام، ماهوارهها، پایگاههای پیشرفته و شبکه لجستیکی گسترده. در نقطه مقابل، مدل نظامی چین بیشتر به دفاع منطقهای و صیانت از حاکمیت سرزمینی گرایش دارد و جنگندههایی چون جی-۲۰ را در کنار موشکهای دوربرد، پهپادها، حسگرهای داخلی، ماهوارهها و سامانههای فرماندهی زمینی به کار میگیرد. این تفاوتها نشان میدهد حتی اگر موانع سیاسی و حقوقی هم برطرف شوند، همخوانی راهبردی و عملیاتی بین تجهیزات دو کشور همچنان چالش بزرگ و جدی باقی خواهد ماند.
رقابت تسلیحاتی آمریکا و چین وارد مرحله صنعتی شده است
رقابت میان دو کشور فقط در سطح فناوریهای پیشرفته متوقف نمیماند و صادرات تسلیحات نیز به یکی از میدانهای جدی رقابت تبدیل شده است. آمریکا همچنان در جایگاه بزرگترین صادرکننده تسلیحات جهان قرار دارد، اما چین در سالهای اخیر پلههای زیادی را طی کرده و اکنون به عنوان چهارمین صادرکننده بزرگ تسلیحات شناخته میشود.
پکن بهطور مشخص حضور خود را در بازارهای جنوب جهانی گسترش داده و در کشورهایی در آسیا، آفریقا و خاورمیانه، انواع تسلیحات متعارف، پهپادها و حتی جنگندههای نسبتاً کمهزینهتر عرضه میکند. این کشور در برخی موارد نیز مسیرهایی مانند تأمین مالی، تولید داخلی و انتقال فناوری را با انعطاف و محدودیتهای کمتری نسبت به آمریکا پیش میبرد؛ در حالی که فروش تسلیحات آمریکایی معمولاً همراه با همکاریهای امنیتی، همسوییهای ژئوپلیتیکی، آموزش و سازگاری عملیاتی انجام میشود.
در جمعبندی، پیشنهاد ترامپ به شی جینپینگ بیش از آنکه نشانه یک تحول ریشهای در مناسبات دفاعی آمریکا و چین باشد، تصویر روشنی از میزان پیچیدگی رقابت میان دو قدرت ارائه میکند. هنگامی که واشنگتن و پکن بر سر تایوان، هوش مصنوعی، مواد معدنی کمیاب و توازن قدرت در آسیا در حال رقابت هستند، فروش تسلیحات آمریکایی به چین با منطق امنیتی غالب در واشنگتن و همچنین با نیازهای دفاعی پکن همخوانی قابل توجهی ندارد.