بر اساس گزارشات هریتیج دیلی، کوه‌ها و دره‌های جیزک در ازبکستان نشانه‌های جدیدی از حضور انسان در ادوار مختلف پیشاتاریخ را نمایان کرده‌اند. باستان‌شناسان در حین کاوش‌های میدانی، تعدادی سایت ناشناخته از دوره‌های پارینه‌سنگی و نوسنگی را شناسایی کرده‌اند و علاوه بر این، به مجموعه‌ای از نقاشی‌های صخره‌ای باستانی دست یافته‌اند.
این مطالعات در ماه سپتامبر و در محدوده نواحی زامین و شراف‌رشیدوف، با همکاری کارشناسان سازمان میراث فرهنگی ازبکستان و مؤسسه باستان‌شناسی سمرقند به رهبری ی. گولیاموف انجام شد.
یافته‌های اخیر نشان می‌دهند که انسان‌ها در دوره‌های متفاوت پیشاتاریخ، بارها در واحه زامین و دامنه‌های رشته‌کوه ترکستان سکونت داشته یا از این منطقه عبور کرده‌اند. تنوع زمانی این یافته‌ها می‌تواند به باستان‌شناسان کمک کند تا مسیر نقل‌وانتقال جوامع باستانی، مکان‌های سکونت و چادرها و نحوه بهره‌برداری آن‌ها از منابع طبیعی در نواحی کوهستانی را بهتر درک کنند.
محوطه‌هایی از پارینه‌سنگی تا نوسنگی
باستان‌شناسان در اطراف سکونتگاه‌های واقع در زامین، چندین محوطه جدید از دوران سنگ را شناسایی کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین این کشفیات در سمت شرقی روستای آچچی قرار دارد که به دوره پارینه‌سنگی تعلق دارد.
محوطه‌ای دیگر در نزدیکی روستای پیشاگور کشف شده است که از جمله آثار عصر نوسنگی محسوب می‌شود. شواهد متعددی از دوره نوسنگی همچنین در غرب آچچی و پیرامون روستای ارژا به دست آمده است.
وجود چنین محوطه‌های پارینه‌سنگی و نوسنگی در یک ناحیه نسبتاً کوچک از نظر جغرافیایی، اهمیت بسیاری برای پژوهشگران دارد. این کشفیات نشان می‌دهد که بخش‌هایی از واحه زامین و رشته‌کوه ترکستان در خلال دوره‌های مختلف پیشاتاریخ، به احتمال زیاد شرایط مناسبی برای زندگی بشر فراهم می‌کرده‌اند.
باستان‌شناسان می‌توانند با بررسی این محوطه‌ها، تغییرات الگوهای زندگی انسانی را در گذر زمان مطالعه کنند؛ از حرکات گروه‌های انسانی در این منظره کوهستانی و مکان‌های اردوگاه‌زنی آن‌ها تا منابعی که برای تأمین نیازهایشان استفاده می‌کردند.
کشف سنگ‌نگاره‌های باستانی در کنار رودخانه
کشف دیگری که از اهمیت بالایی برخوردار است، در فاصله‌ای از محوطه‌های عصر سنگ و در ناحیه شراف‌رشیدوف صورت گرفت. باستان‌شناسان در حین بررسی ساحل چپ رودخانه راووت‌سوی، در نزدیکی روستای راووتس، مجموعه‌ای از نقوش صخره‌ای را شناسایی کردند که قبلاً در تحقیقات باستان‌شناسی به ثبت نرسیده بودند.
این آثار بر روی برون‌زدهای سنگ شیست حکاکی شده‌اند و تا کنون حدود ۳۰ نقش روی هفت سطح صخره‌ای به ثبت رسیده است.
این تصاویر شامل اشکال مختلفی از انسان‌ها و حیوانات هستند. در میان آن‌ها می‌توان به تصاویری از یک شکارچی، بز کوهی، گاو و سگ اشاره کرد. یکی از برجسته‌ترین نقش‌ها، تصویر شکارچی‌ای است که کمانش را به سمت هدف نشانه رفته است.
در کنار این تصاویر، باستان‌شناسان نقشی دیگر را نیز شناسایی کرده‌اند که به نظر می‌رسد علامت خورشیدی باشد. معنای دقیق این نقش هنوز معلوم نیست، ولی ممکن است سرنخ‌هایی از باورها و نظام نمادین جوامع ایجادکننده این تصاویر را نمایان کند.
سنگ‌نگاره‌ها در چه دوره‌ای ایجاد شدند؟
بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد که سنگ‌نگاره‌های راووتس احتمالاً در یک بازه زمانی کوتاه ایجاد نشده‌اند. پژوهشگران اعتقاد دارند که این مجموعه ممکن است در دوره‌ای طولانی، از عصر برنز تا اوایل قرون وسطی، شکل گرفته باشد.
اگر این فرض در تحقیقات آتی تأیید شود، سنگ‌ها ممکن است در دوره‌های مختلف چندین بار مورد استفاده قرار گرفته باشند. در این صورت، احتمال دارد جوامع مختلف در طی قرون یا حتی هزاره‌ها، تصاویر جدیدی را کنار نقوش قدیمی‌تر خلق کرده باشند.
به هر حال، تعیین تاریخ دقیق هر نقش نیازمند بررسی‌های بیشتری است. پژوهشگران باید ویژگی‌های نمایشی تصاویر، میزان فرسایش سطح سنگ و ارتباط آن‌ها با دیگر نشانه‌های باستان‌شناسی منطقه را تحلیل کنند تا بتوانند زمانی دقیق‌تری برای این آثار ارائه دهند.
جیزک؛ منطقه‌ای با تاریخ چند هزار ساله
مجموعه جدید محوطه‌های عصر سنگ و سنگ‌نگاره‌های تازه کشف‌شده، دیدگاه باستان‌شناسان درباره تاریخ منطقه جیزک و رشته‌کوه ترکستان را گسترش می‌دهد.
پیش‌تر نیز شواهدی از وجود جوامع انسانی در برخی از نواحی آسیای مرکزی به دست آمده بود، اما هر محوطه جدید می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره شیوه استقرار، زندگی و جابه‌جایی انسان‌ها در این سرزمین ارائه دهد.
محوطه‌های جدید شناسایی شده در زامین به دلیل تعلق به دوره‌های مختلف عصر سنگ، حائز اهمیت‌اند. مقایسه یافته‌های پارینه‌سنگی و نوسنگی می‌تواند نشان دهد که استفاده انسان از این چشم‌انداز چگونه در طول زمان دچار تغییرات شده است.
سنگ‌نگاره‌های راووتس نیز به این تاریخ لایه‌ای دیگر اضافه می‌کنند. این آثار احتمالاً دوره‌های بسیار متأخرتری را پوشش می‌دهند و به پژوهشگران این امکان را می‌دهند تا تغییرات فرهنگی و نمادین جوامع این منطقه را در یک بازه زمانی طولانی مورد بررسی قرار دهند.
پژوهش‌های گسترده‌تر در راه است
تحقیقات انجام شده در سپتامبر، تنها آغاز یک بررسی گسترده‌تر از این کشفیات به شمار می‌رود. پژوهشگران در نظر دارند کاوش‌های بیشتری در محوطه‌های تازه شناسایی شده انجام داده و با مستندسازی دقیق‌تر، اطلاعات بیشتری درباره این آثار به دست آورند.
تعیین زمان‌بندی یافته‌ها، مطالعه ساختار محوطه‌ها و مقایسه آن‌ها با دیگر چشم‌اندازهای باستان‌شناسی آسیای مرکزی از اهداف کلیدی پژوهش‌های آینده خواهد بود.
پژوهشگران همچنین به بررسی ارتباط این محوطه‌ها با دیگر سکونتگاه‌ها و مسیرهای تاریخی شناخته‌شده در منطقه علاقه‌مندند. چنین تحقیقاتی می‌تواند به بهبود فهم ما از شبکه‌های جابه‌جایی و تعاملات میان جوامع انسانی در آسیای مرکزی کمک کند.
کشفاتی که از پارینه‌سنگی تا قرون وسطی را دربر می‌گیرد، نشان‌دهنده این واقعیت است که تاریخ جیزک بسیار پیچیده‌تر و عمیق‌تر از آن است که با بررسی یک محوطه منفرد بتوان به آن دست یافت. کوه‌ها و دره‌های این ناحیه، یادگارهایی از جوامعی را در خود حفظ کرده‌اند که در دوره‌های مختلف در آن زندگی کرده، از منابع طبیعی بهره‌برداری کرده و نشانه‌هایی از جهان مادی و باورهای خود را بر روی سنگ‌ها به یادگار گذاشته‌اند.