عدم حضور مناطق کم‌برخوردار در لیست برترین‌های کنکور ۱۴۰۵
به نقل از خبرآنلاین، آزمون سراسری سال ۱۴۰۵ در روزهای ۲۹ و ۳۰ مردادماه با حضور یک میلیون و ۷۰ هزار و ۲۴۱ داوطلب در ۴۱۵ شهر سراسر کشور برگزار شد. این آزمون، برخلاف دوره‌های گذشته، به شدت تحت تأثیر مصوبه تأثیر قطعی معدل و همچنین جنگ تحمیلی قرار داشت.
میزان در خبری نوشت: رئیس سازمان سنجش آموزش کشور صبح امروز اسامی برترین‌های پنج گروه آزمایشی شامل علوم ریاضی و فنی، علوم تجربی، علوم انسانی، زبان‌های خارجی و هنر را اعلام کرد. با این حال، الگوی توزیع جغرافیایی این رتبه‌ها باعث شد تا نگرانی‌ها در مورد عدالت آموزشی و دسترسی برابر افزایش یابد.
توزیع کمّی رتبه‌های برتر در گروه‌های پنج‌گانه
بر اساس فهرست رسمی منتشر شده، در مجموع ۴۰ رتبه برتر در پنج گروه آزمایشی مشخص شده است. توزیع این رتبه‌ها به شرح زیر است:
گروه آزمایشی تعداد رتبه‌های اعلام‌شده
علوم انسانی ۱۰ نفر
علوم تجربی ۱۰ نفر
علوم ریاضی و فنی ۱۰ نفر
هنر ۵ نفر
زبان‌های خارجی ۵ نفر
مجموع ۴۰ نفر
گروه علوم انسانی؛ سلطه ۶۰ درصدی پایتخت
در گروه علوم انسانی، رتبه نخست به پریسا نیرومند از بجنورد تعلق گرفت. تحلیل ترکیب ۱۰ رتبه ابتدایی این گروه حاکی از آن است که ۶ نفر از آن‌ها از ساکنان تهران هستند؛ به عبارت دیگر، پایتخت ۶۰ درصد از سهم این گروه را در اختیار دارد.
گروه علوم تجربی؛ تهران در تعقیب هگمتانه
در گروه علوم تجربی، محمدی از همدان مقام اول را به خود اختصاص داد. حسینی از کرج در مقام دوم قرار گرفت و جعفری از تهران رتبه سوم را کسب کرد. از ۱۰ رتبه برتر این گروه، ۴ نفر در تهران سکونت دارند که این نشان‌دهنده کاهش ۲۰ درصدی نسبت به گروه انسانی است.
گروه علوم ریاضی و فنی؛ پراکندگی جغرافیایی
گروه علوم ریاضی و فنی الگوی متفاوت‌تری را به نمایش می‌گذارد. کریمی از قائم‌شهر رتبه اول این گروه را به دست آورد، در حالی که رتبه‌های دوم و سوم به ترتیب به رضایی از آمل و جعفری از بابل اختصاص یافت. در این گروه، تنها ۲ نفر از ۱۰ رتبه نخست ساکن تهران هستند و ۸ رتبه دیگر به شهرهای مختلف کشور تعلق دارد، که این پراکندگی، گروه ریاضی را به استثنای بارز الگوی کلی تبدیل کرده است.
گروه هنر؛ انحصار کامل تهران
در گروه هنر، شرایط به طور کامل متفاوت است. هر پنج رتبه برتر این گروه متعلق به تهران هستند؛ به عبارت دیگر، پایتخت تمامی ۱۰۰ درصد این گروه را به خود اختصاص داده است. این بالاترین سطح تمرکز جغرافیایی در میان پنج گروه آزمایشی محسوب می‌شود.
گروه زبان‌های خارجی؛ تهران با ۸۰ درصد
در گروه زبان‌های خارجی، از بین پنج رتبه، ۴ رتبه به تهران و تنها یک رتبه به لنجان اختصاص یافته است. این وضعیت نشان‌دهنده تمرکز ۸۰ درصدی پایتخت در این گروه است.
۲۱ نفر تهرانی از ۴۰ رتبه برتر کنکور
بررسی از نظر محل اقامت رتبه‌های اعلام شده نشان می‌دهد که تهران با ۲۱ رتبه از مجموع ۴۰ رتبه برتر، سهمی برابر با ۵۲.۵ درصد دارد. به عبارت دیگر، بیش از نیمی از رتبه‌های برتر در این فهرست متعلق به ساکنان پایتخت است.
سهم تهران در گروه‌های مختلف به این شرح است:
گروه آزمایشی سهم تهران درصد
هنر ۵ از ۵، ۱۰۰٪
زبان‌های خارجی ۴ از ۵ ۸۰٪
علوم انسانی ۶ از ۱۰ ۶۰٪
علوم تجربی ۴ از ۱۰ ۴۰٪
علوم ریاضی و فنی ۲ از ۱۰ ۲۰٪
بنابراین بیشترین تمرکز پایتخت در گروه هنر و پس از آن زبان‌های خارجی مشاهده می‌شود؛ در حالی که در گروه ریاضی، رتبه‌های برتر، پراکندگی جغرافیایی بیشتری دارند.
۱۹ رتبه برتر خارج از تهران
از ۴۰ رتبه برتر آزمون سراسری، ۱۹ نفر به ساکنان شهرها و استان‌های دیگر تعلق دارد. نام شهرهایی نظیر بجنورد، مشهد، قائم‌شهر، تبریز، همدان، کرج، کرمانشاه، شیراز، آمل، بابل، کرمان، یزد، قزوین و لنجان در این فهرست مشاهده می‌شود.
این پراکندگی به ویژه در گروه ریاضی بارزتر است؛ به طوری که از ۱۰ رتبه نخست این گروه، تنها ۲ نفر ساکن تهران هستند و هشت رتبه باقی‌مانده به شهرهای دیگر اختصاص یافته است. این روند نشان می‌دهد که در گروه ریاضی، استعدادهای درخشان در سرتاسر کشور توزیع شده‌اند و تمرکز پایتخت در این زمینه به حداقل رسیده است.
فهرست رتبه‌های برتر امسال در شرایطی منتشر شده که ساختار ارزیابی داوطلبان فقط به عملکرد آن‌ها در آزمون اختصاصی محدود نمی‌شود. برای کنکور ۱۴۰۵، سابقه تحصیلی سهم ۶۰ درصدی و آزمون تخصصی سهم ۴۰ درصدی در گروه‌های ریاضی، تجربی و انسانی را تشکیل می‌دهد. همچنین در گروه‌های هنر و زبان‌های خارجی، سهم آزمون تخصصی به ۷۰ درصد و سابقه تحصیلی به ۳۰ درصد می‌رسد.
در نتیجه، فهرست رتبه‌های برتر سال ۱۴۰۵ حاصل ترکیب نمرات آزمون تخصصی و سابقه تحصیلی داوطلبان است. این نکته به لحاظ اهمیت دارد که سابقه تحصیلی به‌طور بالقوه تحت تأثیر کیفیت مدارس، دسترسی به امکانات آموزشی و شرایط اقتصادی-اجتماعی داوطلبان قرار دارد. در مناطقی که مدارس از امکانات کمتری بهره‌مندند، تأثیر ۶۰ درصدی سابقه تحصیلی می‌تواند به افزایش شکاف آموزشی منجر شود.
نکته قابل توجه دیگر، عدم حضور کامل مناطق محروم در این فهرست است. در میان ۴۰ رتبه برتر، هیچ نامی از شهرهای مناطق کم‌برخوردار کشور وجود ندارد. در حالی که کنکور ۱۴۰۵ با تأثیر قطعی ۶۰ درصدی سابقه تحصیلی برگزار گردید و انتظار می‌رفت که این مصوبه، به کاهش شکاف آموزشی کمک کند؛ با داده‌های موجود مشخص می‌شود که شکاف بین مرکز و حاشیه نه تنها کاهش نیافته بلکه در برخی گروه‌ها به شکل کاملاً انحصاری به نفع پایتخت نمایان شده است.
۲۳۳۲۱۷