رئیس پلیس فتا: در نیمه اول سال جاری، ۷۲ میلیارد تومان از وجوه مرتبط با کلاهبرداری‌ها مسدود شد
به نقل از ایسنا، سردار وحید مجید در یک برنامه تلویزیونی به مناسبت هفته فراجا به بیان فعالیت‌ها و وظایف پلیس فتا پرداخت و گفت: پلیس فتا یکی از نهادهای تخصصی زیرمجموعه فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است که عهده‌دار تامین امنیت فضای سایبری از جوانب مختلف می‌باشد.
او افزود: کلیدی‌ترین جنبه فعالیت پلیس فتا، مبارزه با جرایم سایبری است؛ این‌گونه جرایم به‌عنوان موضوعات مهم جهانی شناخته می‌شوند و تمام کشورها و نهادهای پلیس سایبری در مواجهه با این چالش‌ها قرار دارند.
رئیس پلیس فتا ادامه داد: در سطح جهانی، بالغ بر ۷۲ نوع جرم سایبری ثبت شده است که توسط پلیس‌های سایبری مورد بررسی و رسیدگی قرار می‌گیرد و در کشور ما نیز تقریباً ۲۷ مورد از این جرایم که شامل زیرگروه‌های مختلفی هستند، با کدهای مشخص شناسایی شده‌اند و همکاران ما در پلیس فتا در استان‌های مختلف به پیگیری مسائل مربوط به آنها مشغول هستند.
مجید درباره تاریخچه تاسیس پلیس فتا گفت: دبیرخانه پلیس فتا از سال ۱۳۸۹ به‌وجود آمد و فعالیت رسمی خود را از سال ۱۳۹۰ آغاز کرد. پس از آن، این نهاد در تمامی استان‌ها تأسیس شد و به تدریج شهرستان‌ها نیز به این سیستم افزوده شدند.
وی افزود: در حال حاضر، بیش از ۳۰۰ مرکز پلیس فتا در استان‌ها و سراسر کشور مشغول به ارائه خدمات به مردم و کاربران هستند.
رئیس پلیس فتا درباره معیارهای ارزیابی عملکرد پلیس‌های سایبری بیان کرد: استانداردهای متعددی برای سنجش فعالیت در زمینه جرایم سایبری وجود دارد که یکی از جنبه‌های مشترک در این میان، نظام کشف جرم است؛ یعنی اینکه جرمی در چه زمانی رخ داده و چه درصدی از آنها شناسایی شده است.
مجید همچنین ادامه داد: به‌طور کلی، یکی از معیارهای برجسته این است که چه تعداد از مردم با پلیس تماس گرفته‌اند و چه پاسخی به آنها داده شده است. اگر تعداد مراجعات به پلیس را با کشفیات و پاسخ‌ها مقایسه کنیم، می‌بینیم که ما در سال‌های اخیر معمولاً درصد کشف وقوع را در حدود ۸۷ تا ۹۶ درصد داشته‌ایم.
وی تاکید کرد: در نیمه اول سال جاری، تقریبا ۷۵ هزار جرم سایبری بررسی و تحقیقات در مورد آنها صورت گرفت که در این بین، درصد کشف وقوع ما به حدود ۹۶ رسیده است و در مقایسه با سال گذشته، شاهد کاهش ۱۳ درصدی در وقوع این جرایم بوده‌ایم.
رئیس پلیس فتا یکی از دلایل کاهش این جرایم را اقدامات پیشگیرانه دانست و اعلام کرد: یکی از دلایل عمده این کاهش، برنامه‌های پیشگیری اجتماعی و نیز پیشگیری وضعی است.
مجید در توضیح پیشگیری اجتماعی بیان کرد: پلیس در ادامه فعالیت‌های عملیاتی خود، تجربیات مختلفی را جمع‌آوری می‌کند و این تجربیات به کمک رسانه‌های ملی و دیگر سکوهای اینترنتی برای ارتقای دانش و آگاهی سایبری مردم منتشر می‌شود.
وی افزود: از آنجایی که بر اساس تجارب عملیاتی، حدود ۷۰ درصد از دلایل موفقیت بزهکاران ناآگاهی کاربران است، به همین دلیل ما آموزش‌های گوناگونی برای کاربران فراهم کرده‌ایم.
رئیس پلیس فتا یادآور شد: اکنون بیش از سه سال است که ما به شیوه‌های مختلف در زمینه جلوگیری از کلیک روی لینک‌های آلوده به مردم آموزش می‌دهیم.
مجید در اشاره به ضرورت همکاری نهادهای مختلف برای پیشگیری از جرایم سایبری اظهار داشت: پلیس به‌تنهایی قادر به مبارزه با این سطح وسیع از جرایم نیست و باید در دیگر ارگان‌ها و بخش‌هایی که در تامین امنیت سایبر مسئولیت دارند، ظرفیت‌سازی صورت گیرد.
وی افزود: یکی از تجارب ملی ما برای کاهش جرایم، انتقال رمزهای ایستا به رمزهای پویا بود که تاکنون نتایج مثبتی داشته است.
رئیس پلیس فتا ادامه داد: در راستای این اقدامات، همکاری‌های قابل توجهی با بانک مرکزی و بخش فناوری آن در زمینه امنیت کاربران، تراکنش‌های مالی و امنیت نظام بانکی داریم.
مجید به بحث احراز هویت مشتریان بانکی نیز اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل کلیدی، KYC یا احراز هویت مشتریان است. بسیاری از بانک‌ها برای تسهیل ارائه خدمات و کاهش نیاز مراجعه حضوری، فرآیندهای غیرحضوری را اجرایی می‌کنند، اما حلقه مهم این فرآیند، احراز هویت است.
وی اضافه کرد: در بررسی بسیاری از پرونده‌های مجرمانه، به خلأهایی در احراز هویت می‌رسیم که آنها را به بانک‌ها گزارش می‌دهیم تا به رفع این مشکلات کمک شود.
رئیس پلیس فتا همچنین در زمینه تراکنش‌های مالی گفت: پیشنهاداتی به بانک مرکزی داده شده است؛ به‌عنوان مثال، در هنگام انتقال وجه از یک حساب به حساب دیگر، پیامکی برای انجام احراز هویت به تلفن همراه فرد درخواست‌کننده ارسال می‌شود و با اطمینان از هویت فرد، تراکنش انجام می‌گیرد.
مجید به یکی دیگر از اقدامات پلیس فتا اشاره کرد و افزود: در سال‌های اخیر، شهروندان شکایاتی درباره کارت‌های هدیه به بانک‌ها ارائه داده‌اند که نشان‌دهنده عدم موجودی برخی کارت‌ها بوده است.
وی خاطرنشان کرد: در بررسی‌ها معلوم شد که مجرمان سایبری که دارای توانایی‌های فنی و ریاضی بودند، الگوریتم‌هایی را شناسایی کرده‌اند و به‌صورت تصادفی تعدادی کارت را تولید و کپی کرده و مورد استفاده قرار داده‌اند.
رئیس پلیس فتا ادامه داد: ملاحظات و موارد امنیتی مطرح شده به سرعت در کارگروه متخصصین بررسی و برای جلوگیری از تکرار این مشکلات اقدامات لازم انجام شد.
مجید بر اهمیت همکاری پلیس فتا با نهادهای مختلف نظیر مرکز ملی فضای مجازی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و سایر بخش‌هایی که در تامین امنیت نقش دارند، تاکید کرد.
وی به اهمیت افزایش آگاهی عمومی درباره جرایم سایبری اشاره کرد و اظهار داشت: این مهم به آگاهی مردم از حقوق خود در زمینه جرایم سایبری و چگونگی بهره‌برداری از این حقوق مربوط می‌شود که پلیس فتا سعی کرده با مردم ارتباط مؤثری برقرار کند.
وی افزود: یکی از اولویت‌های پلیس فتا، جرم برداشت اینترنتی غیرمجاز است؛ این نوع جرم به‌عنوان دومین جرم سایبری در کشور شناخته می‌شود. کلاهبرداری اینترنتی با ۳۹ درصد در مقام اول، سپس برداشت اینترنتی غیرمجاز با حضور ۳۲ درصد، و پس از آن دسترسی غیرمجاز به داده‌ها، هتک حیثیت و انتشار تصاویر، و مزاحمت‌های اینترنتی به‌عنوان جرایم مهم در فضای سایبر شناخته می‌شوند.
رئیس پلیس فتا ادامه داد: با عملی شدن طرح رمز پویا، درصد موارد برداشت‌های اینترنتی غیرمجاز به رتبه دوم از اولویت‌های جرایم سایبری نزول کرد و این اقدام نتایج مثبتی را به همراه داشت.
مجید از تغییر شیوه مجرمان سایبری در ارسال لینک‌های فسادآور سخن گفت و بیان کرد: نزدیک به سه سال است که پلیس فتا در زمینه خطر کلیک بر روی لینک‌های آلوده به مردم هشدار می‌دهد. در اوایل این آموزش‌ها، با بررسی تماس‌های دریافتی در مرکز فوریت‌های سایبری، حدود ۷۰ درصد افراد اعلام کردند که با کلیک بر روی لینک‌های آلوده، اطلاعات یا وجوهشان دچار آسیب شده است، در حالی که فقط ۳۰ درصد از خطر آگاه بودند.
وی افزود: اکنون این نسبت تقریباً معکوس شده و ۷۰ درصد افرادی که با مرکز فوریت‌های سایبری تماس می‌گیرند، از خطر لینک‌های آلوده آگاهند و تنها حدود ۳۰ درصد از قربانیان این شیوه‌اند.
رئیس پلیس فتا تصریح کرد: همزمان با اقدامات آموزشی، مرکز فوریت‌های سایبری نیز برای واکنش سریع به برداشت‌های غیرمجاز، سازوکار خاصی را ایجاد کرده است و اگر افراد در مدت زمان کوتاهی پس از وقوع برداشت، دغدغه خود را با پلیس در میان بگذارند، امکان مسدودسازی وجوه موجود فراهم می‌شود.
وی افزود: در ۶ ماهه اول سال جاری، بالغ بر ۷۲ میلیارد تومان از وجوه مربوط به کلاهبرداری‌ها در همان مراحل اولیه مسدود شدند و تلاش‌های پلیس برای شناسایی بزهکاران و ادامه مراحل پرونده نیز ادامه دارد.
مجید همچنین به کاربران توصیه کرد تا در صورت کلیک بر روی لینک‌های آلوده، فوراً با پلیس فتا تماس بگیرند یا به تنظیمات گوشی رفته و برنامه‌ای که احتمالاً دانلود نشده را از حالت فعال خارج کنند.
وی ادامه داد: کاربران باید به مجوزهای دسترسی برنامه‌ها به پیامک‌ها توجه کنند و در صورت عدم توانایی برای انجام این اقدامات، به سرعت به پلیس فتا مراجعه کنند تا اقدامات لازم برای پاکسازی گوشی صورت گیرد و مستندات لازم دریافت شود.
رئیس پلیس فتا به تأکید بر این نکته پرداخت که کاربرانی که گوشی آنها آلوده شده، به هیچ عنوان نباید بدون هماهنگی با افسر پلیس اقدام به بازگرداندن گوشی به تنظیمات کارخانه کنند؛ زیرا ممکن است مستندات مورد نیاز برای بررسی پرونده از بین برود. توصیه ما این است که گوشی در حالت پرواز قرار گیرد و برای اقدامات بعدی هماهنگی‌های لازم با پلیس فتا صورت گیرد.
مجید همچنین به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فضای سایبر اشاره کرد و تصریح کرد: این فناوری دو جنبه دارد؛ یک جنبه به‌عنوان فنی نوظهور و جنبه دیگر به کارگیری این فناوری در سایر فرآیندهای فناورانه است که در حال حاضر نقش دوم بیشتر محسوس است.
رئیس پلیس فتا ادامه داد: بخش مهمی از این موضوع در زیرساخت‌ها و سکوها شکل می‌گیرد و بالاتر از سطح کاربران عادی است، اما در پرونده‌هایی که تا کنون در حوزه کاربران ثبت شده، استفاده از هوش مصنوعی بیشتر در قالب پیام‌های صوتی و ویدیویی مشاهده می‌شود.
وی همچنین افزود: در برخی جرایم مرتبط با رمزارزها نیز از ظرفیت‌های هوش مصنوعی بهره‌برداری شده و پلیس فتا در حال نظارت و پیگیری این موضوعات است. مواردی که نیاز به آگاهی مردم دارد نیز از طریق رسانه ملی و سکوهای اینترنتی به اطلاع عمومی خواهد رسید.
مجید در مورد نگرانی‌های خانواده‌ها درباره فعالیت کودکان و نوجوانان در فضای مجازی از آنها خواست که متناسب با نیاز فرزندانشان گوشی تهیه کنند و در کنار این مورد، در خصوص نحوه استفاده صحیح از گوشی و اینترنت به آنها آموزش دهند.
وی افزود: ورود کودکان و نوجوانان به اینترنت و خصوصا شبکه‌های اجتماعی نیازمند ارائه آموزش و رعایت نکات خاصی است. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های فضای سایبر، پنهان ماندن هویت افراد است؛ زیرا مناطق جغرافیایی در دنیای مجازی وجود ندارد و افراد می‌توانند با هویت‌های مختلف با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
رئیس پلیس فتا تأکید کرد: اولین موضوعی که باید به کودکان آموزش داده شود، پرهیز از اعتماد به هویتی است که در دنیای مجازی با آن مواجه می‌شوند و آنها باید نکات مربوط به تهدیدات و آسیب‌های فضای سایبر را یاد بگیرند.
وی ادامه داد: پلیس فتا هر سال در هفته پایانی آذرماه، پویش «کودکان سایبری» را برگزار می‌کند و اگر شرایط ایجاب کند، این برنامه در هفته نخست دی‌ماه برگزار خواهد شد. این پویش از سال‌های ابتدایی شیوع کرونا آغاز شده و به‌واسطه افزایش حضور کودکان در فضای مجازی، ادامه یافته است.
مجید در خصوص همکاری پلیس فتا با مدارس عنوان کرد: با هماهنگی وزارت آموزش و پرورش و سازمان امور اجتماعی وزارت کشور، چندین دوره آموزشی با عنوان «فانوس دیجیتال» برای دانش‌آموزان در مقاطع مختلف برگزار کرده‌ایم.
وی توضیح داد: هدف از این کارگاه‌ها علاوه بر تشریح تهدیدات و آسیب‌های فضای سایبر، شناخت فرصتها و ظرفیت‌های این فضا برای دانش‌آموزان است زیرا نمی‌توان فقط به تهدیدات اشاره کرد و فرصتها نیز باید برای آنها بیان شود.
رئیس پلیس فتا خاطرنشان کرد: این کلاس‌ها در دو نوبت و با هدف ارتقاء آگاهی ادامه خواهد داشت. همچنین، در راستای همکاری با وزارت ارتباطات، طرح «کودک و اینترنت» به‌اجرا درآمده و کارشناسان پلیس فتا به مدارس رفته و آموزش‌های لازم را ارائه کرده‌اند.
وی گفت: در حال حاضر، مدارس در استان‌ها با پلیس فتا ارتباط برقرار کرده و درخواست اعزام کارشناس دارند و پلیس نیز از این ظرفیت برای آموزش دانش‌آموزان بهره می‌برد.
مجید افزود: پلیس فتا اقدام به انتشار کتاب‌های الکترونیکی متعدد در زمینه تهدیدات و جرایم فضای سایبری کرده است و در پلتفرم «شاد» نیز کانال اختصاصی پلیس سایبر فعال است. همچنین در طول هفته برگزاری پویش «کودکان سایبری»، کارگاه‌های آموزشی متعددی برای دانش‌آموزان و حتی والدین تقدیم خواهد شد.
مجید درباره امنیت خریدهای اینترنتی و چگونگی پیگیری تخلفات از فروشگاه‌ها و صفحات مجازی بیان کرد: با گسترش استفاده از فضای مجازی، به ویژه پس از شیوع کرونا که باعث شد حدود ۷۰ درصد فعالیت‌های مردم به فضای سایبر منتقل شود، خریدهای اینترنتی نیز افزایش زیادی یافته و به تبع آن، جرایم مرتبط با این حوزه گسترده شده است.
وی افزود: بخش قابل توجهی از جرایم در این راستا مربوط به پلتفرم‌های خارجی است؛ در مواردی، صفحاتی ایجاد می‌شوند تا مشتری جذب کرده و سپس هیچ کالایی تحویل ندهند. در این قبیل موارد، پلیس فتا اقدامات تخصصی و کارگاهی را برای شناسایی مجرمان به عمل می‌آورد.
رئیس پلیس فتا در رابطه با خرید از فروشگاه‌های آنلاین داخلی بیان داشت: اولین نکته‌ای که مردم باید به آن توجه کنند، برخورداری از «نماد اعتماد» برای فروشگاه‌هایی است که قصد خرید از آنها دارند. همچنین، در برنامه‌های آتی، پلیس فتا به همراه مرکز ملی فضای مجازی و وزارت صنعت، معدن و تجارت، به تقویت و دقیق‌تر بررسی مجوزهای کسب‌وکار پرداخته خواهد شد.
مجید همچنین تصریح کرد: مردم باید پیش از خرید، نظر سایر کاربران را درباره فروشگاه‌هایی که قصد خرید از آنها دارند، مطالعه کنند و به هیچ عنوان برای خرید اینترنتی بیعانه پرداخت نکنند.
وی هشدار داد: مجرمان در زمینه مهندسی اجتماعی بسیار مجرب عمل می‌کنند و ممکن است با ارائه قیمت‌های پایین، دیگران را به پرداخت بیعانه ترغیب کنند. کاربران باید همان احتیاطی را که در خریدهای مهم حضوری دارند، در خریدهای اینترنتی نیز به کار ببرند.
رئیس پلیس فتا گفت: کاربران همچنین باید علاوه بر بررسی کالا، هویت فروشنده را نیز مدنظر قرار دهند. در بعضی موارد، مشاهده شده است که مجرمان کالا را از طریق افراد یا موتورسواران غیرمرتبط ارسال کرده‌اند یا کالا را در محلی غیر از نشانی ذکر شده تحویل داده‌اند؛ به همین دلیل احراز هویت فروشنده و توجه به فرآیند خرید از اهمیت فراوانی برخوردار است.
مجید در ادامه درباره تسهیل فرایند مراجعه مردم به پلیس فتا بیان کرد: یکی از موضوعاتی که در این راستا پیگیری کرده‌ایم، ارتقای مرکز فوریت‌های سایبری است. شماره ۰۹۶۳۸۰ برای دریافت گزارشات و تماس‌های مردم در زمینه جرایم سایبری به‌کار گرفته شده و تماس‌های زیادی با این مرکز برقرار می‌شود.
وی افزود: در ۶ ماهه اول سال جاری، بیش از یک میلیون تماس با این مرکز برقرار شده که همه این تماس‌ها فوری نیستند؛ برای نمونه ممکن است کسی سرقتی را گزارش کند و فرد دیگری فقط یک سؤال حقوقی داشته باشد. با این وجود، به‌دلیل ماهیت مرکز فوریت‌ها، به همه تماس‌ها باید پاسخ داده شود.
رئیس پلیس فتا ادامه داد: برای حل این مشکل، در دو سال اخیر فعالیت فنی و تخصصی بر روی سامانه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی انجام شده تا بتوان تماس‌های فوری را از غیر فوری تفکیک و پالایش کرد.
وی خاطرنشان کرد: این سامانه در هفته انتظامی به بهره‌برداری خواهد رسید و امیدواریم با استفاده از آن، خدمات سریع‌تر و مؤثرتری به مردم ارائه کنیم.
سردار مجید در خاتمه از عموم مردم خواست تا به رفتار و فعالیت‌های خود در فضای مجازی توجه کنند و در صورت مواجهه با جرایم سایبری، از طریق پلیس فتا اقدام به پیگیری آن نمایند.
انتهای پیام