ایران به دوران خشکی پایدار وارد شده؛ احتمال وقوع گرم‌ترین سال زمین در پیش است
طبق گزارش خبرنگار مهر، سحر تاجبخش، رئیس سازمان هواشناسی کشور، در روز دوشنبه، ۱۳ مهر، در برنامه‌ای تلویزیونی به موضوع افزایش دمای متوسط کره زمین در مقایسه با میانگین‌های بلندمدت اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل کلیدی که در حال حاضر مورد توجه قرار دارد، افزایش دمای میانگین کره زمین و تأثیرات ناشی از فعالیت‌های انسانی بر تغییرات اقلیمی است.
او ادامه داد: براساس جدیدترین گزارش هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC)، شبیه‌سازی‌هایی در ارتباط با تأثیر عوامل طبیعی و انسانی بر روند افزایش دمای زمین صورت گرفته که نتایج آن نشان‌دهنده نقش پررنگ عوامل انسانی در افزایش دمای کره زمین است.
سال ۲۰۲۷ احتمالاً گرم‌ترین سال تاریخ کره زمین خواهد بود
تاجبخش تصریح کرد: در آگوست ۲۰۲۶، به‌عنوان گرم‌ترین آگوست ثبت شده در تاریخ کره زمین، ما شاهد دماهای بی‌سابقه‌ای بودیم. با توجه به وقوع یک پدیده ال‌نینو که از آن به عنوان یک ال‌نینو بسیار شدید یاد می‌شود، پیش‌بینی می‌شود سال ۲۰۲۷ به عنوان گرم‌ترین سال در تاریخ کره زمین به ثبت برسد.
وی افزود: بررسی‌های انجام‌شده، روند تغییرات دمایی را از سال‌های قبل از انقلاب صنعتی، به ویژه از سال ۱۸۵۰ به عقب تر بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که افزایش ناگهانی دما به‌خصوص از دهه ۱۹۹۰ به بعد قابل مشاهده است.
او ادامه داد: سال ۲۰۲۵ به‌عنوان سومین سال گرم‌ترین در تاریخ کره زمین به ثبت رسیده و همچنین سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۳ نیز رکورد دماهای تاریخی را به دلیل وقوع ال‌نینو تجربه کرده‌اند.
ایران در پنج دهه اخیر خشک‌تر شده است
او درباره تغییرات دمایی در کشورهای مختلف دنیا یادآور شد: تغییرات در دما نسبت به میانگین‌های بلندمدت در نواحی قطب شمال و عمدتاً شمال روسیه، شرایط به‌شدت نگران‌کننده‌ای را نمایان می‌سازد. به موازات این، تغییرات دمای سطح آب دریاها نیز در حال افزایش است و نسبت به میانگین‌های بلندمدت نشان‌دهنده گرمای فزاینده است.
معاون وزیر راه و شهرسازی در ارتباط با وضعیت اقلیمی ایران نیز تأکید کرد: در کشور ما طی نیم قرن گذشته، شرایط اقلیمی مناسب نبوده است. به‌طور متوسط، هر سال حدود یک میلی‌متر کاهش بارش، در هر دهه چهار دهم درجه سانتی‌گراد افزایش دما و همچنین گسترش تبخیر و تعرق مشاهده شده است.
وی تصریح کرد: به‌عنوان مثال، نمودارهای اخیر نشان می‌دهد که کشور به‌سمت خشک‌تر شدن پیش می‌رود. مقایسه دو دهه ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۶ با ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ نیز خشکی‌های فزاینده‌تری را نشان می‌دهد که پیامدهای ناشی از تغییر اقلیم و همچنین مدیریت نامناسب منابع آبی را تأیید می‌کند؛ روندی که ما متأسفانه به‌‌آسانی از آن عبور کرده‌ایم.
تاجبخش پیرامون روند تغییرات اقلیمی در کشور اظهار داشت: به‌طور کلی، کشور ما در حال حرکت به‌سمت دوره‌ای از خشکی طولانی‌مدت است و تمام شاخص‌های ۱۰ ساله نیز این وضعیت را تائید می‌کنند. بر اساس داده‌های موجود، منطقه و به‌خصوص ایران با روند خشکی مواجه است که بسیاری از این الگوها با استفاده از داده‌های سنجش از دور تأیید و تکمیل شده‌اند.
افزایش بارش‌های شدید و سیلابی در جنوب ایران
او ادامه داد: هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC) به‌منظور ارزیابی و شبیه‌سازی الگوهای دما و بارش تا سال ۲۱۰۰، بررسی‌هایی انجام داده است تا تأثیر افزایش دماهای ناشی از تولید گازهای گلخانه‌ای به میزان ۱.۵، ۲ یا ۴ درجه را شناسایی کند.
تاجبخش گفت: آنچه واضح است، افزایش بارش‌های شدید و سیلابی در جنوب ایران است که به‌تدریج به شرایط مناطق استوایی نزدیک می‌شود و به حقیقت وارد آن مرحله شده است. افزایش دما، به‌ویژه در نیمکره شمالی، به‌وضوح مشهود است.
وی افزود: اگر روند تولید گازهای گلخانه‌ای همچنان ادامه یابد، زمین به‌طور کلی گرم خواهد شد و این گرمایش علاوه بر افزایش بارش‌های سیلابی، عواقب دیگری نیز به‌همراه خواهد داشت.
افزایش ۱۰ برابری رخداد امواج گرمایی
معاون وزیر راه و شهرسازی درباره نتایج افزایش دما بیان کرد: الگوها نشان می‌دهند که به ازای هر افزایش ۱.۵، ۲ یا ۴ درجه‌ای دما، در بازه‌های ۱۰ ساله کوتاه‌مدت و همچنین در بازه‌های بلندمدت ۱۰ تا ۵۰ ساله، تعداد رخدادهای امواج گرمایی افزایش خواهد یافت.
تاجبخش خاطرنشان کرد: رخدادهای امواج گرمایی تا حدود ۱۰ برابر افزایش می‌یابد و به‌طور حتم شدت آنها نیز بیشتر خواهد شد. اگر افزایش دما به چهار درجه برسد، برای بازه‌های ۵۰ ساله این تعداد به مراتب بیشتر خواهد بود؛ بنابراین، افزایش دما تا سال ۲۱۰۰، بر اساس پیش‌بینی‌های اقلیمی، نشان‌دهنده جدیت و خطرپذیری پدیده‌های حدی است.
تغییر کاربری اراضی و فرسودگی زیرساخت‌ها؛ عوامل تشدید خسارات سیلاب
او درباره وضعیت کشور اظهار داشت: در امروز، با توجه به شرایط نامناسب زیرساخت‌ها و تغییر کاربری اراضی، وضعیت به شکل جدی وخیم‌تر شده است. در دو روز گذشته، حدود ۱۱ تا ۱۲ میلی‌متر بارش در البرز ثبت شد، اما مسیر آب، مناسب و کافی نبود و لایروبی لازم انجام نشده بود. در پی این موضوع، آب از دهانه آن کانال خارج و منجر به بروز خساراتی شده است.
تاجبخش تأکید کرد: اگرچه ممکن است این پدیده را به عنوان آثار ال‌نینو در نظر نگیریم، اگر روند موجود ادامه یابد و دیگر عوامل مؤثر در ایجاد سیلاب مدیریت نشود، وضعیت کشور از لحاظ خسارت‌های انسان‌دوستانه و تلفات احتمالی، به شکل فزاینده‌ای وخیم‌تر خواهد شد.
داده‌های ماهواره‌ای؛ ابزاری کارآمد برای پایش تغییرات اقلیمی
او درخصوص منابع تولید داده‌های هواشناسی خاطرنشان کرد: این داده‌ها بر اساس مجموعه‌ای از اطلاعات به‌دست می‌آیند که به‌عنوان شبکه دیدبانی هواشناسی شناخته می‌شود. این شبکه یکی از منابع اصلی اطلاعات برای پایش وضعیت جوی است. هم‌اکنون، داده‌های سنجش از دور و داده‌های ماهواره‌ای به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی برای رصد و پایش مورد استفاده قرار می‌گیرند.
تاجبخش افزود: با توجه به پوشش وسیع داده‌های ماهواره‌ای در سطح کره زمین و عدم امکان نصب ایستگاه‌های زمینی در بسیاری از مناطق به‌ویژه اقیانوس‌ها، این داده‌ها به ما کمک می کنند؛ اما باید همواره با داده‌های زمینی مورد سنجش قرار گیرند.
پایش رطوبت خاک، پوشش برف و سلامت گیاهان با داده‌های ماهواره‌ای
او درباره کاربرد داده‌های سنجش از دور یادآور شد: این داده‌ها به‌عنوان ابزاری عالی برای پایش رطوبت خاک به کار می‌روند. تعداد ایستگاه‌ها و تجهیزات ما برای ارائه اطلاعات مربوط به رطوبت خاک بسیار محدود است. علاوه بر این، اطلاعات مربوط به پوشش برف و دمای سطح زمین نیز از طریق این داده‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد.
معاون وزیر راه و شهرسازی به نقشه‌هایی که ارائه می‌شوند، اشاره کرد و گفت: این نقشه‌ها در مرکز خشکسالی بر اساس ظرفیت‌های موجود تولید می‌شوند و یکی از این نمونه‌ها نقشه شاخص سلامت گیاه است که براساس تبخیر و تعرق گیاهان تهیه می‌گردد و نشان‌دهنده میزان خشکی برگ‌های گیاهان است.
استفاده از داده‌های ماهواره‌ای برای پیش‌بینی کشاورزی
او خاطرنشان کرد: ترکیب اطلاعات مربوط به سطح دینامیکی زمین نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و در پیش‌بینی‌های وضع هوا، محاسبه تبخیر و تعرق و همچنین در پیش‌بینی‌های مرتبط با کشاورزی بسیار کاربردی است. در این راستا، یک پروژه با همکاری فائو به انجام رسیده است.
تاجبخش ادامه داد: همچنین، داده‌های ماهواره‌ای به ما کمک می‌کنند تا پوشش برف را بررسی کنیم و همکاران من به اطلاعات مربوط به مقایسه خروجی‌ها در مناطق آبی دسترسی دارند. در این بررسی‌ها، پوشش برف نسبت به میانگین بلندمدت و سال گذشته ارزیابی می‌شود.
تاجبخش در پایان اضافه کرد: این اطلاعات ابزاری در اختیار کاربران حوزه آب قرار می‌گیرد تا ضمن بهره‌مندی از اطلاعات ذخیره برف، آگاهی لازم را به‌دست آورند.