از تقابل با ترامپ تا تسلیم در برابر اجاره‌بها؛ رشد اقتصادی منهای رفاه ملموس
فرارو– پائولو جِربائودو، پژوهشگر ارشد دانشکده علوم سیاسی و جامعه‌شناسی دانشگاه کامپلوتنسه مادرید و پژوهشگر ارشد مؤسسه آلامِدا
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، اسپانیا طی سال‌های اخیر برای بسیاری از جریان‌های مترقی در غرب، نمونه‌ای متفاوت در برابر گسترش احزاب راست‌گرا بوده است؛ کشوری که در دوران نخست‌وزیری پدرو سانچز، هم‌زمان رشد اقتصادی، گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر، سیاست‌های مهاجرتی نسبتاً باز و مخالفت با برخی سیاست‌های جنگی دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو را دنبال کرده است. با این حال، بحران مسکن اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاسی دولت سانچز تبدیل شده و آینده ائتلاف چپ میانه را در انتخابات زودهنگام ۲۹ نوامبر در معرض آزمونی جدی قرار داده است.
چرا سانچز انتخابات زودهنگام را برگزار می‌کند؟
سانچز روز دوشنبه اعلام کرد انتخابات سراسری زودهنگام در ۲۹ نوامبر برگزار خواهد شد؛ تصمیمی که پس از شکست دو طرح دولت برای مقابله با بحران مسکن در مجلس نمایندگان اتخاذ شد. احزاب راست‌گرا با این طرح‌ها مخالفت کردند و دولت در تصویب آنها ناکام ماند.
سانچز هنگام اعلام انتخابات اذعان کرد که دولتش نتوانسته همه اهدافی را که در آغاز تعیین کرده بود محقق کند. او به‌ویژه به ادامه نابرابری در خدمات عمومی و دشواری دسترسی مردم به مسکن اشاره کرد و گفت برای انجام اقدامات بیشتر، دولت نیازمند تجدید و گسترش حمایت عمومی است.
این تصمیم پس از آن گرفته شد که ده‌ها هزار نفر در شهرهای مختلف اسپانیا در اعتراض به افزایش هزینه مسکن به خیابان‌ها آمدند. معترضان اردوگاه‌هایی برپا کردند که یادآور جنبش اعتراضی ۱۵-ام و جنبش جهانی اشغال در سال ۲۰۱۱ بود.
مسکن؛ مسئله‌ای که به نقطه ضعف دولت تبدیل شده است
بر اساس داده‌های مرکز تحقیقات جامعه‌شناختی اسپانیا، مسکن از پایان سال ۲۰۲۴ به مهم‌ترین دغدغه افکار عمومی این کشور تبدیل شده است. افزایش اجاره‌بها و قیمت خانه باعث شده بخش قابل توجهی از مردم، به‌ویژه جوانان برای تأمین مسکن با مشکلات فزاینده‌ای روبه‌رو شوند.
بحران در شهرهای بزرگ شدیدتر است؛ جایی که حضور گردشگران و «کوچ‌نشینان دیجیتال» تقاضا برای اجاره را افزایش داده است. در کنار آن، سرمایه‌گذاران خصوصی با خرید ساختمان‌های مسکونی و تبدیل آنها به واحدهای اجاره کوتاه‌مدت، فشار بیشتری بر بازار وارد کرده‌اند. دولت سانچز بارها وعده داده است این روند را کنترل کند، اما بخشی از طرح‌های آن به دلیل بن‌بست سیاسی متوقف شده یا به دلیل نگرانی از واکنش مالکان مسکن و سرمایه‌گذاران، با احتیاط و کندی پیش رفته است.
رشد اقتصادی؛ چرا مردم آن را احساس نمی‌کنند؟
یکی از تناقض‌های اصلی وضعیت کنونی اسپانیا این است که شاخص‌های کلان اقتصادی تصویر نسبتاً مثبتی ارائه می‌دهند، اما این موفقیت الزاماً در زندگی روزمره مردم احساس نمی‌شود. در سال‌های پس از همه‌گیری کرونا، اقتصاد اسپانیا حدود ۳ درصد در سال رشد کرده؛ نرخی که در مقایسه با فرانسه، آلمان، بریتانیا و ایتالیا بسیار بالاتر بوده است. کشوری که در دهه ۲۰۱۰ در میان اقتصادهای ضعیف منطقه یورو قرار می‌گرفت، اکنون به یکی از اقتصادهای مهم اروپا تبدیل شده است.
اسپانیا همچنین در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر پیشرفت چشمگیری داشته. این منابع نزدیک به ۶۰ درصد برق کشور را تولید می‌کنند. افزایش ظرفیت انرژی پاک ضمن کاهش فشار هزینه‌های انرژی، آسیب‌پذیری اسپانیا در برابر شوک‌های انرژی ناشی از بحران‌های بین‌المللی را نیز کاهش داده است. این کشور همچنین با جذب سرمایه‌گذاری چین، به یکی از مراکز مهم تولید خودروهای برقی در اروپا تبدیل شده است؛ روندی که البته نگرانی‌هایی را میان برخی متحدان سنتی اسپانیا ایجاد کرده است.
افزایش حداقل دستمزد، اما ادامه فشار بر خانوارها
دولت سانچز در حوزه سیاست اجتماعی نیز اقداماتی انجام داده است. حداقل دستمزد ماهانه اسپانیا از حدود ۷۳۶ یورو در سال ۲۰۱۸ به ۱۱۸۴ یورو افزایش یافته است. با این حال، رشد حداقل دستمزد نتوانسته مشکل قدرت خرید را به‌طور کامل حل کند. دستمزدهای میانه رشد چندانی نداشته‌اند، در حالی که قیمت مسکن در هشت سال گذشته حدود ۵۰ درصد افزایش یافته و اجاره‌بها نیز بیش از ۴۰ درصد بالا رفته است. به همین دلیل، بسیاری از جوانان اسپانیایی با وجود افزایش دستمزدهای پایه، همچنان برای خرید خانه با مانعی جدی مواجه‌اند و بخش بیشتری از درآمد خود را صرف اجاره می‌کنند.
شکاف میان موفقیت اقتصادی و رضایت سیاسی
همین تناقض اکنون به مسئله‌ای سیاسی تبدیل شده است. ائتلاف چپ میانه سانچز، باوجود عملکرد مثبت در برخی شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی، در نظرسنجی‌های ملی مورد اشاره در متن حدود ۷ واحد درصد از احزاب راست عقب است. بحران مسکن در این میان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا مستقیماً با زندگی روزمره مردم ارتباط دارد. رشد تولید ناخالص داخلی یا افزایش تولید انرژی تجدیدپذیر زمانی می‌تواند به سرمایه سیاسی تبدیل شود که شهروندان بتوانند آثار آن را در هزینه‌های مسکن، درآمد و امنیت اقتصادی خود مشاهده کنند.
این مسئله تنها به اسپانیا محدود نیست. نمونه‌هایی مشابه در کارزارهای انتخاباتی آمریکا و برزیل نیز نشان داده‌اند که افزایش هزینه‌های زندگی و فشار بر خانوارها می‌تواند بر ارزیابی رأی‌دهندگان از عملکرد دولت‌ها تأثیر بگذارد.
خطر بازگشت قدرت به راست
در صورت شکست ائتلاف چپ میانه، اسپانیا ممکن است شاهد شکل‌گیری ائتلاف میان حزب محافظه‌کار «مردم» و حزب راست افراطی «ووکس» باشد؛ ائتلافی که بر اساس تحلیل منبع می‌تواند راست‌گراترین دولت اسپانیا از زمان پایان دیکتاتوری فرانسیسکو فرانکو باشد. به همین دلیل، انتخابات ۲۹ نوامبر تنها رقابتی بر سر آینده سانچز نیست؛ بلکه می‌تواند آزمونی برای این پرسش نیز باشد که آیا دستاوردهای کلان اقتصادی و اصلاحات اجتماعی می‌توانند بدون حل مشکلات ملموس زندگی مردم، حمایت سیاسی پایدار ایجاد کنند یا خیر.
تجربه اسپانیا نشان می‌دهد فاصله میان «عملکرد اقتصادی روی کاغذ» و «احساس رفاه در زندگی روزمره» می‌تواند برای دولت‌های مترقی بسیار تعیین‌کننده باشد. تا زمانی که دسترسی به مسکن برای بخش بزرگی از جامعه دشوار باقی بماند، رشد اقتصادی به‌تنهایی لزوماً به رضایت سیاسی تبدیل نخواهد شد؛ و همین شکاف اکنون به یکی از محورهای اصلی رقابت انتخاباتی اسپانیا تبدیل شده است.