نبش قبر ۲۵۰۰ ساله مارکو روبیو علیه ایران
فرارو– مازیار معتمدی، خبرنگار بخش بین‌الملل الجزیره
بر اساس گزارش فرارو به نقل از الجزیره، اظهارات مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در خصوص جنگ‌های ایران و یونان در دوران باستان با واکنش‌های منفی متنوعی از سوی گروه‌های سیاسی مختلف در ایران روبه‌رو شده است. روبیو در سخنرانی خود در آتن به حمله خشایارشا به آتن در سال ۴۸۰ پیش از میلاد اشاره کرد و تلاش نمود که تاریخ تمدن غرب را به ضرورت تقویت قدرت نظامی و ملی آمریکا مرتبط سازد.
مسئولان ایرانی این روایت را گزینشی دانسته و بر این عقیده‌اند که هدف آن توجیه جنگ کنونی است؛ جنگی که با وجود کاهش نسبی درگیری‌ها، همچنان از محاصره دریایی آمریکا و مشکلاتی در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز رنج می‌برد.
روبیو در مقابله‌ای که در آتن و در برابر بنای آکروپولیس برگزار شد، آمریکا را به‌عنوان وارث تمدن باستانی غرب معرفی کرد؛ تمدنی که ریشه آن به یونان باز می‌گردد و در روم ادامه پیدا کرده است. وی ادعا کرد که امروز کشورهای غربی اعتماد به نفس خود را از دست داده‌اند و صنایع و قابلیت‌های نظامی آن‌ها تضعیف شده و برای آینده به جاه‌طلبی و قدرت بیشتری نیاز دارند.
وزیر امور خارجه آمریکا به‌منظور توضیح این نظریه به جنگ‌های ایران و یونان در دوران باستان اشاره کرد و حمله سپاه خشایارشا به آتن را به‌عنوان یک مثال از رویارویی تمدن غرب با یک دشمن خارجی مطرح ساخت. وی بیان کرد که ایرانیان معابد را غارت کرده، زیارتگاه‌ها را سوزانده و به آکروپولیس آسیب وارد کرده‌اند؛ اما آتنی‌ها با وجود این مشکلات بازگشت کرده و در دوران پریکلس، بنای پارتنون را بنا کردند.
پاسخ مقام‌های ایرانی با یادآوری شکست روم
محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد تهران، در واکنش به سخنان روبیو به سرنوشت والرین، امپراتور روم اشاره کردند؛ او که در سال ۲۶۰ میلادی به اسارت نیروهای شاپور اول، پادشاه ساسانی درآمد.
رضایی هشدار داد: «هر کسی که تاریخ را به این مباحث وارد می‌کند، باید آماده تکرار آن نیز باشد.» این واکنش نمایانگر این است که مقام‌های ایرانی تلاش روبیو برای استفاده از تاریخ باستان به‌منظور توجیه سیاست کنونی ایالات متحده را معتبر نمی‌دانند و در عوض، به نمونه‌هایی از پیروزی‌های تاریخی خود اشاره می‌کنند.
وزارت امور خارجه ایران همچنین روبیو را به غفلت از پیچیدگی تاریخ یونان، روم، مسیحیت و دوران مدرن متهم کرد. اسماعیل بقائی، سخنگوی این وزارت‌خانه، اظهار داشت که به نظر می‌رسد آمریکا ترجیح داده است سیاست اجبار و زور را تحت عنوان جذاب «فلسفه تاریخ» توجیه کند، نه با زبان تهدید و قلدری صریح.
بقائی همچنین دیدگاه روبیو را نمونه‌ای از زمان‌پریشی تاریخی تلقی کرد؛ به معنای استفاده از وقایع مربوط به گذشته‌های دور برای مشروعیت‌بخشی به سیاست‌های کنونی. وزارت امور خارجه ایران این‌گونه بیان کرد که واشنگتن از روایت «اول آمریکا» برای توجیه تشدید فعالیت‌های نظامی علیه ایران استفاده می‌کند؛ آن هم در شرایطی که شدت درگیری‌ها از ماه ژوئن و پس از توافقی که اکنون به سر آمده بود، کاهش یافته است.
اختلاف بر سر روایت تاریخی جنگ‌های ایران و یونان
توراژ دریایی، مورخ ایرانی، در مصاحبه‌ای با رسانه‌های محلی تأکید کرده است که اگرچه روایت روبیو درباره غارت آتن به دست سپاه ایران در دوران باستان صحیح است، اما وی به زمینه‌های مهمی از این واقعه توجه نکرده است. به گفته این مورخ، هرودوت، تاریخ‌نگار یونانی و دیگر منابع تاریخی، به انگیزه انتقام‌جویانه ایرانیان نیز پرداخته‌اند.
در سال ۴۹۸ پیش از میلاد، نیروهای آتن شهر سارد، مرکز استانی امپراتوری ایران در آناتولی غربی، را به آتش کشیدند. از این دیدگاه، حمله ایران به آتن نمی‌تواند بدون توجه به وقایع پیشین و زمینه‌های درگیری‌های آن دوران مورد بررسی قرار گیرد.
شیما، یک شهروند ۲۶ ساله تهران، به الجزیره گفت که از تلاش روبیو برای استفاده از جنگ‌های ۲۵۰۰ سال پیش به‌منظور جلب حمایت از جنگ کنونی علیه ایران خرسند نیست. او بیان کرد: «آن‌ها می‌خواهند جنگ را ادامه دهند و هر چیزی که در آن لحظه مؤثر باشد، مطرح خواهند کرد.»
رضا صالحی‌امیری، وزیر فرهنگ ایران، نیز از سیاستمداران غربی خواست تا درباره ایران با «زبان احترام» صحبت کنند. وی تأکید کرد که ایران دشمنی نیست که در یک سخنرانی سیاسی ساخته شده باشد، بلکه تمدنی زنده، ملتی بزرگ و واقعیتی ماندگار در تاریخ جهان است که ریشه در هزاره‌ها گذشته دارد.
تلاش برای متحد کردن غرب در برابر ایران
ولی نصر، استاد روابط بین‌الملل و مطالعات خاورمیانه در مدرسه مطالعات بین‌المللی پیشرفته دانشگاه جانز هاپکینز، بر این عقیده است که هدف روبیو از این سخنرانی، تعریف یک دشمن مشترک برای ایالات متحده و اروپا و بازسازی روابط فراآتلانتیکی بر پایه مقابله با آن بوده است. به گفته نصر، روبیو در تلاش است تا ایران را به‌عنوان جایگزین اسلام به‌عنوان دشمن تمدنی غرب معرفی کند؛ رویکردی که در عین حال، نارضایتی واشنگتن نسبت به مشارکت محدود اروپا در جنگ علیه ایران و اختلافات عمیق آمریکا و اروپا درباره روسیه و اوکراین را منعکس می‌کند.
این تحلیلگر همچنین به سخنان روبیو در کنار توافق ترامپ با ولادیمیر پوتین در خصوص صادرات گازوئیل روسیه به بازار جهانی اشاره می‌کند؛ توافقی که باوجود تحریم‌های روسیه اعلام شده و هدف آن کاهش قیمت انرژی بوده است. از نظر نصر، این دو واقعه ممکن است پیامی مشترک داشته باشند: دولت آمریکا قصد دارد به جای روسیه، ایران را در کانون توجه و نگرانی امنیتی غرب قرار دهد.
در کل، بهره‌برداری از تاریخ ایران و یونان در سخنرانی روبیو، فراتر از یک ارجاع فرهنگی، به بخشی از تلاش دولت ایالات متحده برای صورت‌بندی ایدئولوژیک جنگ تبدیل شده است. واکنش‌های مقام‌ها و شهروندان ایرانی نشان می‌دهد که چنین روایت‌هایی نه‌تنها احتمالاً حمایت داخلی از جنگ را افزایش نمی‌دهد، بلکه می‌تواند اعتماد عمومی به اهداف واشنگتن را کاهش دهد.