حکمرانی داده ضروری است که به ایجاد ارزش اقتصادی بینجامد

به نقل از ایسنا، پژمان امیدمقدمی در دومین کنفرانس ملی «حکمرانی داده و هوش مصنوعی» که در تاریخ سه‌شنبه، ۲۱ مهرماه در دانشکده فنی دانشگاه تهران به وقوع پیوست، بر لزوم گذر از مراحل ابتدایی در راستای توسعه دولت الکترونیک و حکمرانی داده تأکید کرد. وی بیان داشت: اتصال دستگاه‌ها و ایجاد زیرساخت‌های ارتباطی، بخشی از فرایند پیشرفت دولت الکترونیک محسوب می‌شود، اما قدم بعدی استفاده مؤثر از داده‌ها به منظور تحلیل مسایل و بهبود مراحل تصمیم‌گیری خواهد بود.

او به این نکته اشاره کرد که سازمان‌های دولتی در چارچوب تکالیف قانونی و برنامه‌های مرتبط در حال به پیشبرد اهداف حکمرانی داده هستند و افزود: در حال حاضر، بسیاری از دستگاه‌ها به مخازن داده و ابزارهای هوش تجاری مجهز شده‌اند و از داده‌ها به منظور ایجاد گزارشات و ارائه تحلیل‌ها به مدیران ارشد بهره‌برداری می‌کنند؛ با این حال، لازم است از این سطح فراتر رفته و به مراحل بالاتری از تحلیل و تصمیم‌گیری وارد شویم.

حرکت به سوی «بینش ماشین»

امیدمقدمی با اشاره به تأثیرات مثبت هوش مصنوعی در پروسه تحلیل داده‌ها، اظهار داشت: هوش مصنوعی این قابلیت را دارد که به طور همزمان چندین مجموعه داده را بررسی کرده و الگوها و روابطی را شناسایی کند که ممکن است در تحلیل‌های سنتی نادیده گرفته شوند. این مساله به سازمان‌ها این امکان را می‌دهد که از صرف مشاهده تغییرات و تهیه گزارش‌ها فراتر رفته و شناخت عمیق‌تری از چالش‌ها به دست آورند.

وی به مثال مصرف انرژی در واحدهای پالایشی اشاره کرد و گفت: در حالی که افزایش مصرف انرژی یک واحد صنعتی قابل مشاهده است، پرسش اصلی این است که چه عواملی موجب این افزایش شده است. آیا ماشین‌آلات دچار نقص شده‌اند؟ آیا کیفیت سوخت کاهش یافته یا نشتی در فرایندی وجود دارد؟ بررسی هم‌زمان داده‌ها می‌تواند به شناسایی این عوامل کمک کند.

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت بر تفاوت میان تحلیل داده و تصمیم‌سازی تأکید کرد و گفت: حتی اگر علت افزایش مصرف انرژی شفاف باشد، مدیر لازم است تصمیم بگیرد که آیا تولید ادامه یابد یا متوقف شود. این تصمیم به‌تنهایی بر مبنای داده‌های تکنیکی استوار نیست و عوامل دیگری از جمله هزینه‌های تولید، الزامات سازمان و پیامدهای مالی نیز در این باره تأثیرگذارند.

او ادامه داد: از این رو، علاوه بر توانمندی ماشین در شناسایی الگوها و ارائه تحلیل‌ها، توجه به مفهوم «بینش ماشین» نیز حائز اهمیت است؛ بدین معنا که باید از ظرفیت‌های هوش مصنوعی برای درک عمیق‌تر مسائل و کمک به تصمیم‌گیری بهره برد.

ضرورت حفظ نقش انسان در فرایند تصمیم‌گیری

امیدمقدمی با تأکید بر اینکه نباید همه تصمیمات را صرفاً به ماشین واگذار کرد، اظهار داشت: نتایج هوش مصنوعی به تنهایی نمی‌توانند ما را به هدف نهایی برسانند و در شرایط کنونی، باید نقشه انسان در فرایند تصمیم‌گیری بسیار پررنگ‌تر باشد.

او افزود: تصمیمات سازمانی معمولاً با ملاحظات متعددی همراه هستند که گاه با یکدیگر در تضادند. برای نمونه، در زمینه تولید نفت ممکن است از نظر مصرف انرژی، ادامه تولید منطقی نباشد، اما تعهدات تولیدی سازمان نیز باید در نظر گرفته شود. بدین ترتیب، تصمیم نهایی نیازمند بررسی جامع عواملی است و نمی‌توان کلیه جوانب آن را به ماشین محول کرد.

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت همچنین بر لزوم توجه دانشگاه‌ها به این حوزه تأکید کرده و ابراز امیدواری کرد که پژوهشگران و اساتید دانشگاهی بتوانند به موضوع بینش ماشین و نقش آن در فرآیند تصمیم‌سازی در پروژه‌های پژوهشی و پایان‌نامه‌های مقاطع ارشد و دکتری پرداخته و آن را توسعه دهند.

تحول دیجیتال باید به نتایج اقتصادی منجر شود

او به تشریح وظایف و برنامه‌های متعدد موجود در حوزه حکمرانی داده، معماری سازمانی و تحول دیجیتال پرداخت و گفت: یکی از سؤالات کلیدی در خصوص اجرای این برنامه‌ها این است که خروجی نهایی آنها چه خواهد بود و چه ارزشی برای سازمان تداعی می‌کند.

امیدمقدمی خاطرنشان کرد: از دید اجرایی، حکمرانی داده می‌تواند به عنوان بستری برای توسعه سایر حوزه‌ها عمل کند و از طریق ارائه خدمات مبتنی بر داده، ارزش اقتصادی ایجاد نماید. به عنوان مثال، اطلاعات معتبر در خصوص کارکنان دستگاه‌های اجرایی برای نهادهایی نظیر بانک‌ها که به داده‌های قابل اعتماد برای ارزیابی اعتبار مالی نیاز دارند، حائز اهمیت است.

او با تأکید بر ضرورت ارتباط بین حکمرانی داده و اقتصاد گفت: اگر حکمرانی داده به ارزش اقتصادی ترجمه نشود، تحول دیجیتال نیز به نتیجه اقتصادی نخواهد رسید و فعالیت‌ها بر پایه هوش مصنوعی نیز نتایج اقتصادی به همراه نداشته باشند، باید در مؤثر بودن این برنامه‌ها تجدید نظر شود. خروجی اقتصادی می‌تواند از طریق بهبود سرعت، ارتقاء کیفیت یا بهینه‌سازی عملکرد سازمان حاصل گردد.

تغییر در ساختار سازمانی؛ نیازمند تحول دیجیتال

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت اظهار داشت: تحول دیجیتال تنها با اجرای چند پروژه فناوری اطلاعات محقق نخواهد شد. اگر هدف تغییر مأموریت سازمان است، ساختار سازمانی، پروژه‌های تحول دیجیتال و داده‌های تولید شده باید مطابق با مأموریت‌های جدید تطبیق یابند.

او با اشاره به تغییر مدل‌های کسب‌وکار به واسطه توسعه پلتفرم‌های دیجیتال گفت: تحول در روش‌های ارائه خدمات ممکن است به ظهور ساختارهای سازمانی جدید منجر گردد. بنابراین، نمی‌توان بدون بازنگری در ساختار و فرآیندهای سازمانی، انتظار داشت که پروژه‌های تحول دیجیتال به تغییرات اساسی بینجامند.

حکمرانی فدرالی داده در صنعت نفت

امیدمقدمی در مورد پیچیدگی زنجیره ارزش صنعت نفت، گاز و پتروشیمی توضیح داد: این صنعت شامل بخش‌های مختلفی همچون اکتشاف، تولید، انتقال، فروش، توزیع و مصرف است که هر یک دارای فرایندها و داده‌های مخصوص به خود هستند.

وی با ذکر این نکته که حکمرانی فدرالی داده می‌تواند مدلی مناسب برای صنعت نفت باشد، توضیح داد: در این ساختار، زیرمجموعه‌ها می‌توانند در زمینه داده، سیستم‌های حکمرانی متناسب با نیازهای خود را داشته باشند؛ در عین حال، باید به شفافیت داده‌های اساسی که باید در کل اکوسیستم صنعت نفت میان شرکت‌ها به اشتراک گذاشته شوند، توجه شود.

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت همچنین بر پروژه سکوی یکپارچه حکمرانی دیجیتال صنعت نفت تأکید کرد و بیان داشت: تعیین داده‌های پایه و نحوه تبادل آن‌ها میان شرکت‌های مختلف، از مسائل کلیدی در ایجاد سکوی یکپارچه داده در این صنعت به شمار می‌آید.

وی همچنین ابراز امیدواری کرد که در پی پروژه‌های مرتبط با داده‌های باز صنعت نفت، گزارشی روشن از خروجی‌های اقتصادی و ارزش‌هایی که ایجاد شده است، ارائه گردد.

امیدمقدمی با انتقاد از استفاده نامناسب از اصطلاح هوشمندسازی در پروژه‌های مختلف گفت: صرفاً راه‌اندازی سامانه‌های الکترونیکی و مکانیزه نمی‌تواند به معنای هوشمندسازی تلقی شود، و اگر در فرآیند تصمیم‌سازی از هوش مصنوعی بهره‌برداری نشده باشد، بهتر است از چنین انتسابی پرهیز شود.

وی افزود: افزایش تعداد سامانه‌ها به تنهایی نمی‌تواند به حل مشکلات سازمانی کمک کند. آنچه اهمیت دارد توانمندی در شناسایی روابط و الگوهای پنهان، تحلیل داده‌ها و بهبود فرایند تصمیم‌گیری است.

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت در پایان تصریح کرد: بین مکانیزه کردن فرآیندها، تحلیل داده‌ها و هوشمندسازی واقعی باید تمایز قائل شد. در این شرایط، با وجود ظرفیت‌های هوش مصنوعی برای شناسایی الگوها و پشتیبانی از تصمیم‌گیری، حفظ نقش انسان در این فرایند ضروری است.

انتهای پیام