میزبانی کهن طاعون؛ سنجاب مرموز منشاء یک بحران مرگبار است!
طبق گزارشات دریافتی از نشنال‌جئوگرافیک، شواهد جدید باستان‌شناسانه و ژنتیکی نشان می‌دهد که نخستین شیوع شناخته‌شده طاعون انسانی در تاریخ نزدیک به ۵۵۰۰ سال پیش، در حوالی دریاچه بایکال در جنوب شرقی سیبری واقع شده است. بقایای باکتری Yersinia pestis در اجساد ۱۸ شکارچی-جمع‌آورنده‌ای که در گورستان‌های باستانی این ناحیه قرار داشتند، یافت شده است و این افراد رابطه‌ای نزدیک با حیات‌وحش محلی داشته‌اند.
تحقیقات انجام‌شده بر روی گورهای باستانی در این منطقه نشان می‌دهد که صدها دندان پیشین مارموت (سنجاب‌های زمینی) در کنار مردگان دفن شده‌اند، که این خود نشان‌دهنده‌ی پیوند نزدیک ساکنان قدیم با جوندگان به شمار می‌رود. رورید مک‌لاود، محقق دانشگاه آکسفورد، بیان داشت:
«واقعاً مارموت‌ها تنها گونه ناقل طاعون هستند که شواهدی قرن‌ها بر تعامل نزدیک آن‌ها با انسان‌ها ارائه داده است.»
مارموت‌های تارباگان با وجود شیوع مرگ‌ومیر در میان دیگر موجودات، در حدود ۵۰ تا ۸۰ درصد مواقع از ابتلا به بیماری جان سالم به در می‌برند. زندگی اجتماعی آن‌ها در تونل‌های زیرزمینی شرایط خوبی را برای بقای باکتری به‌وجود می‌آورد، به‌طوری‌که پژوهشگران روس قادر به شناسایی باکتری زنده‌ای بعد از ۴۰۰ روز در لانه‌های زمستانی این پستانداران شده‌اند.
رورید مک‌لاود، پژوهشگر دانشگاه آکسفورد، اظهار داشت:
«این دقیقاً همان محیطی است که عوامل بیماری‌زا برای بقا در آن قادر به تکامل بوده‌اند.»
تحلیل روند تکامل باکتری تأیید می‌کند که تغییرات و ظهور ژن ymt در بازه زمانی ۱۶۸۶ تا ۹۵۱ پیش از میلاد، به مسدود شدن مسیر گوارشی کک‌ها انجامید و این امر موجب گزش‌های مکرر بر روی انسان‌ها و توسعه بیماری شد. نیلز استنست، بوم‌شناس بیماری‌های واگیر از دانشگاه اسلو، اظهار داشت:
«زمانی که کک‌ها در تراکم بالایی قرار گیرند، دچار بی‌قراری شده و به سمت تغذیه از دام‌ها، گربه‌ها و انسان‌ها می‌روند.»
تلاش‌های وسیعی در قرن بیستم برای ریشه‌کنی نهایی کانون‌های طبیعی بیماری در مراتع آسیای مرکزی به بن‌بست خورده است. سوزان جونز، مورخ علم و دام‌پزشک دانشگاه مینه‌سوتا، به این موضوع اشاره کرد:
«تفکر غالب این بود که با تخصیص کافی از دانش و منابع می‌توانیم هر پدیده‌ی طبیعی و زیست‌محیطی را مدیریت کنیم.»
برنامه‌های پاکسازی تا سال ۱۹۹۰ میلادی به حالت تعلیق درآمد و نشان‌دهنده این بود که کانون‌های بیماری به‌عنوان بخشی از اکوسیستم منطقه همچنان باقی می‌مانند.