به گزارش خبرنگار مهر، محمدعلی دهقان دهنوی، رئیس سازمان توسعه تجارت ایران، امروز در مراسم «هفت روز با صادرات» که با موضوع شرکت‌های مدیریت صادرات (EMC) در اتاق بازرگانی تهران برگزار شد، بر اهمیت ایجاد سازوکارهای تخصصی برای تقویت رقابت‌پذیری صادرکنندگان تأکید کرد و با اشاره به فاصله بین عملکرد صادراتی ایران و ظرفیت‌های اقتصادی موجود، بیان داشت: با وجود پیشرفت‌هایی در بخش صادرات غیرنفتی، هنوز ظرفیت برای افزایش حجم و ارزش صادرات وجود دارد و بهره‌برداری از توان شرکت‌های مدیریت صادرات می‌تواند شرایط را برای حضور مؤثرتر کالاهای ایرانی در بازارهای جهانی تسهیل کند.
ظرفیت صادرات ایران بالاتر از عملکرد کنونی است
وی با اشاره به عملکرد صادرات غیرنفتی کشور در سال گذشته تأکید کرد: ارزش صادرات غیرنفتی ایران به حدود ۵۲ میلیارد دلار رسیده که به‌طور متوسط معادل یک میلیارد دلار در هر هفته است.
دهقان دهنوی در مقایسه با عملکرد صادراتی ترکیه بیان کرد: صادرات کالایی ترکیه به حدود ۳۵۰ میلیارد دلار می‌رسد و این کشور به‌طور متوسط روزانه نزدیک به یک میلیارد دلار کالا صادر می‌کند. این مقایسه نمایانگر این است که ایران برای بهره‌برداری بهینه از ظرفیت‌های اقتصادی خود و افزایش سهم در تجارت جهانی به برنامه‌ریزی مؤثرتری نیازمند است.
وی منابع نفت و گاز، انرژی، معادن، قابلیت توسعه زنجیره‌های تولید و ارزش افزوده و همچنین نیروی انسانی متخصص و کارآفرین را به‌عنوان مزیت‌های اقتصادی کشور معرفی کرد و خاطرنشان ساخت: ظرفیت صادراتی ایران به سطح فعلی محدود نمی‌شود.
کاهش ارزش کالاهای صادراتی؛ چالشی در توسعه تجارت خارجی
دهقان دهنوی به پایین بودن ارزش واحد صادراتی ایران اشاره کرد و گفت: متوسط ارزش هر تن کالای صادراتی کشور در سال‌های اخیر حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ دلار بوده، در حالی که متوسط ارزش هر تن کالای وارداتی به حدود ۲ هزار دلار می‌رسد.
او افزود: این تفاوت نشان‌دهنده سهم بالای کالاهای با ارزش افزوده پایین در سبد صادراتی ایران است. در برخی موارد، کالاهای ایرانی پس از طی مراحل فرآوری در کشورهای دیگر با ارزشی چند برابر به بازار عرضه می‌شوند، در حالی که بخشی از این فرایندها را می‌توان در داخل کشور انجام داد.
رئیس سازمان توسعه تجارت تصریح کرد: توسعه صادرات باید به‌طور جامع بر افزایش فقط حجم فروش خارجی متمرکز نشود، بلکه تکمیل زنجیره ارزش، فرآوری کالاها و افزایش ارزش افزوده محصولات صادراتی نیز می‌بایست در کانون توجه قرار گیرد.
چگونه همکاری بنگاه‌ها هزینه ورود به بازارهای جهانی را کاهش می‌دهد؟
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران ضرورت همکاری بین بنگاه‌های اقتصادی را مورد تأکید قرار داد و کنسرسیوم‌های صادراتی و شرکت‌های مدیریت صادرات را ابزارهای موثر برای تقویت حضور تولیدکنندگان ایرانی در بازارهای خارجی دانست.
او توضیح داد: یکی از روش‌های همکاری اقتصادی، مشارکت بنگاه‌هایی است که دارای ظرفیت‌ها و نیازهای مشابه هستند. در حوزه صادرات، این همکاری قابلیت شکل‌گیری در قالب کنسرسیوم‌های صادراتی را دارد و می‌تواند هزینه‌های ورود به بازارهای جدید را کاهش دهد.
معاون وزیر صمت در این راستا به هزینه تحقیقات بازار اشاره کرد و گفت: اگر هزینه انجام یک تحقیق بازار تخصصی ۲۰۰ هزار دلار باشد، مشارکت ۱۰ بنگاه این هزینه را به ۲۰ هزار دلار برای هر بنگاه تقلیل می‌دهد. در صورت مشارکت ۲۰ بنگاه، سهم هر یک به ۱۰ هزار دلار و با همکاری ۲۰۰ بنگاه، به هزار دلار می‌رسد.
او افزود: چنین همکاری‌هایی امکان دسترسی بنگاه‌های کوچک به اطلاعات تخصصی بازار را فراهم می‌کند و در مراحل بعدی می‌تواند به ایجاد برند مشترک، تنظیم توافق‌های همکاری و تدوین قواعد برای جلوگیری از رقابت مخرب میان اعضا منجر شود.
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران در ادامه، شرکت‌های مدیریت صادرات را نمونه‌ای از همکاری میان مجموعه‌های با قابلیت‌های متفاوت معرفی کرد و افزود: این شرکت‌ها می‌توانند با تکیه بر دانش تخصصی، تجربه تجاری و ارتباطات بین‌المللی خود، به چندین بنگاه کوچک و متوسط خدمات ارائه دهند تا جهت ورود به بازارهای هدف تسهیل شود.
دهقان دهنوی همچنین بر اهمیت ارتقاء کیفیت خدمات این شرکت‌ها تأکید کرد و گفت: صرفاً داشتن عنوان مدیریت صادرات برای ارائه خدمات حرفه‌ای کافی نیست. اینگونه مجموعه‌ها باید شناخت، تجربه و روابط مؤثری درباره بازارها و کالاهای تخصصی خود داشته باشند و بتوانند مسیر ورود بنگاه‌ها را به بازار هدف هموار کنند.
رتبه‌بندی تخصصی شرکت‌های صادراتی در حال انجام است
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران از بازنگری در دستورالعمل رتبه‌بندی شرکت‌های مدیریت صادرات به‌منظور ارزیابی دقیق‌تر توانمندی‌های واقعی این مجموعه‌ها خبر داد و گفت: بر اساس این بازنگری، رتبه‌بندی شرکت‌ها بر مبنای توانایی آنها در ارائه خدمات تخصصی به بنگاه‌های اقتصادی صورت خواهد گرفت. در این چارچوب، تعداد شرکت‌های با رتبه یک کاهش خواهد یافت، اما بنگاه‌های دیگر همچنان امکان فعالیت و ارتقاء جایگاه خواهند داشت.
دهقان دهنوی بیان کرد: شرکت‌هایی که در سطوح پایین‌تر قرار دارند، می‌توانند فعالیت خود را آغاز کنند، تخصص خود را بهبود بخشند و به‌تدریج به رتبه‌های بالاتر دست یابند.
وی تعیین کشورهای هدف و حوزه‌های کالایی تخصصی را از دیگر محورهای این برنامه عنوان کرد و گفت: شرکت‌های مدیریت صادرات باید مشخص کنند در کدام بازارها از شناخت، ارتباطات و ظرفیت کافی برخوردارند و در چه حوزه‌هایی می‌توانند خدمات حرفه‌ای ارائه دهند.
به گفته رئیس سازمان توسعه تجارت، این رویکرد نه‌تنها به ساماندهی شرکت‌های موجود کمک می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه ورود مجموعه‌های توانمند جدید به کسب‌وکار مدیریت صادرات را نیز فراهم آورد.
رقابت قیمتی و افت کیفیت؛ تهدیدی برای اعتبار محصولات ایرانی
دهقان دهنوی یکی از چالش‌های صادرات کشور را فعالیت غیرحرفه‌ای برخی صادرکنندگان عنوان کرد و گفت: عرضه کالاهای باکیفیت پایین، کاهش بی‌منطق قیمت‌ها و نگرش کوتاه‌مدت به بازار می‌تواند به اعتبار محصولات و برندهای ایرانی در بازارهای بین‌المللی آسیب بزند.
وی افزود: برخی فعالان اقتصادی بدون برنامه مشخص برای حضور مستمر در بازارهای هدف، تنها به دنبال فروش مقطعی محصولات هستند؛ رویکردی که در صورت تداوم می‌تواند به کاهش اعتماد خریداران خارجی منجر شود.
رئیس سازمان توسعه تجارت تأکید کرد: استفاده از ظرفیت شرکت‌های مدیریت صادرات و کنسرسیوم‌های صادراتی می‌تواند به هدایت بنگاه‌های کم‌تجربه، تقویت رقابت سالم و جلوگیری از تخریب بازارهای هدف یاری رساند.
وی به تجربه برخی بازارهای صادراتی، به‌ویژه در حوزه محصولات کشاورزی اشاره کرد و گفت: در مواردی، عرضه حجم زیادی از محصول در یک زمان معین باعث کاهش قیمت فروش کالای صادراتی ایران در بازار مقصد حتی به کمتر از قیمت داخلی آن شده است.
به گفته وی، تشکل‌های صادراتی باید در مدیریت عرضه، حفظ مشتریان و جلوگیری از کاهش اعتبار محصولات ایرانی از خود عملکرد مؤثرتری نشان دهند.
آمادگی بنگاه‌ها برای صادرات تحت نظر سازمان توسعه تجارت
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران از برنامه‌ریزی برای پیاده‌سازی شاخص آمادگی صادراتی (Export Readiness) خبر داد؛ شاخصی که به‌منظور ارزیابی میزان آمادگی بنگاه‌های اقتصادی برای فعالیت حرفه‌ای در بازارهای بین‌المللی طراحی شده است.
دهقان دهنوی در این زمینه توضیح داد: این ارزیابی می‌تواند شامل بررسی الزامات اولیه باشد؛ از جمله اینکه آیا محصول دارای کاتالوگ، بروشور، مشخصات فنی و استانداردهای لازم هست یا خیر. وجود وب‌سایت، بخش بازرگانی بین‌الملل، اطلاعات تماس و زیرساخت‌های لازم برای فعالیت تجاری هم می‌تواند در این ارزیابی مدنظر قرار گیرد.
وی افزود: این شاخص در مراحل بعدی می‌تواند معیارهای دقیقی برای سنجش توانمندی‌های بنگاه‌ها و تعیین حداقل الزامات حضور حرفه‌ای در بازارهای خارجی عرضه کند.
رئیس سازمان توسعه تجارت تأکید کرد: هدف از پیاده‌سازی این برنامه منع ناگهانی فعالیت صادرکنندگان نیست، بلکه رویکرد اصلی، انجام تدریجی و تشویقی نظام ارزیابی است.
به گفته وی، بنگاه‌هایی که هنوز آمادگی کافی برای صادرات مستقل ندارند، می‌توانند از طریق همکاری با شرکت‌های مدیریت صادرات یا کنسرسیوم‌ها به بازارهای خارجی وارد شده و به‌مرور توانمندی‌های خود را افزایش دهند.
دارای ۱۹ رایزن بازرگانی هستیم
دهقان دهنوی درباره پیوند دادن شاخص آمادگی صادراتی به خدمات حمایتی اظهار داشت: خدمات رایزنان بازرگانی، مراکز تجاری و مشوق‌های صادراتی از جمله مواردی هستند که بر اساس سطح آمادگی و قابلیت بنگاه‌ها باید سازماندهی شوند.
وی همچنین با بیان اینکه سازمان توسعه تجارت در حدود ۱۸ تا ۱۹ کشور دارای رایزنان بازرگانی است، افزود: ارزیابی آمادگی صادراتی می‌تواند به بهره‌وری مؤثرتر از ظرفیت رایزنان و هدایت خدمات تخصصی به سمت بنگاه‌های متناسب کمک کند.
رئیس سازمان توسعه تجارت همچنین بر لزوم تقویت منابع مشوق‌های صادراتی و هماهنگی میان دستگاه‌های ارائه‌دهنده حمایت‌ها تأکید کرد و آن را از الزامات ایجاد یک نظام تشویقی مؤثر دانست.
به گفته وی، چنین رویکردی می‌تواند بنگاه‌ها را ترغیب به ایجاد زیرساخت‌های لازم، افزایش آمادگی صادراتی و حرکت به سمت فعالیت اقتصادی حرفه‌ای‌تر در بازارهای جهانی کند.
مدیریت صادرات؛ کسب‌وکاری با قابلیت درآمدزایی و گسترش بازار
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران از مجموعه‌های توانمند دعوت کرد تا به عرصه مدیریت صادرات وارد شوند و گفت: شرکت‌هایی که در بازارهای هدف از فضا، ارتباطات تجاری و ظرفیت لازم برای توسعه فروش محصولات ایرانی بهره‌مندند، می‌توانند این فعالیت را به‌عنوان یک کسب‌وکار مستقل دنبال کنند.
دهقان دهنوی به منافع اقتصادی این زمینه اشاره کرد و گفت: یک شرکت مدیریت صادرات می‌تواند به‌جای سرمایه‌گذاری مستقیم در ایجاد چندین کارخانه، خدمات تخصصی خود را به تولیدکنندگان موجود ارائه دهد و با فراهم کردن بازار فروش برای محصولات آنها، در منافع اقتصادی ناشی از این فعالیت سهم داشته باشد.
وی افزود: این الگو می‌تواند در کنار کمک به رشد صادرات کشور، فرصت‌های جدیدی برای فعالیت اقتصادی شرکت‌های تخصصی ایجاد کند.
رئیس سازمان توسعه تجارت تأکید کرد: این سازمان همچنین در چارچوب برنامه‌های تدوین‌شده، به حمایت از شرکت‌های مدیریت صادرات ادامه خواهد داد و با هدف هدایت تولیدکنندگان کوچک و صادرکنندگان با ظرفیت محدود و بازرگانانی که به بازارهای جدید رغبت دارند، تلاش خواهد کرد تا از خدمات این شرکت‌ها بهره‌مند شوند.
بازارهای از دست رفته؛ لزوم بازنگری در راهبردهای صادراتی
دهقان دهنوی با برشمردن دشواری‌های تجارت خارجی عنوان کرد: محدودیت‌های اقتصادی و فشارهای خارجی به افزایشی هزینه فعالیت صادرکنندگان منجر شده و دسترسی به بعضی بازارها و مسیرهای حمل و نقل کالا را مشکل‌تر کرده است.
وی افزود: در چنین شرایطی، شرکت‌های مدیریت صادرات بایستی با شناسایی مسیرهای جایگزین، توسعه راه‌های جدید انتقال کالا و ارائه راهکارهای عملیاتی برای حفظ مشتریان، نقش مؤثرتری در پایداری بازارهای صادراتی ایفا کنند.
رئیس سازمان توسعه تجارت درباره وضعیت برخی محصولات کشاورزی نیز توضیح داد: در برخی از این محصولات، سهم قابل توجهی از بازار کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس از دست رفته که این موضوع مشکلاتی برای تولیدکنندگان به‌وجود آورده و در برخی موارد، قیمت فروش محصول را به پایین‌تر از هزینه تولید موجب شده است.
وی تصریح کرد: شناسایی بازارهای جایگزین، توسعه بازارهای موجود و یافتن مسیرهای تازه عرضه می‌تواند به کاهش مشکلات تولیدکنندگان و جلوگیری از انباشت محصولات فروش‌نرفته کمک کند.
توسعه بازارهای جایگزین برای حمایت از تولیدکنندگان
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران در خاتمه حفظ بازارهای صادراتی را یکی از اولویت‌های کشور دانست و گفت: برای حفظ هر دلار صادرات باید برنامه‌ریزی دقیقی صورت گیرد و تلاش شود تا میزان فروش در بازارهای هدف افزایش یابد.
دهقان دهنوی تأکید کرد: شرکت‌های مدیریت صادرات و صادرکنندگان بزرگ با شناسایی فرصت‌های جدید، توسعه ارتباطات تجاری و ارائه روش‌های نوآورانه می‌توانند در حفظ بازارهای موجود و گسترش حضور کالاهای ایرانی در عرصه‌های بین‌المللی نقش موثری داشته باشند.