بنز و رنجروور در ایران؛ تأمین قطعات توسط چه کسی انجام می‌شود؟
فرارو- در سال‌های اخیر، هرگاه خبر از ورود یک خودروی نو به بازار ایران به میان می‌آمد، این خودرو یا به‌طور کامل چینی بود یا در چین مونتاژ می‌شد. حتی اگر خودرویی با برند فرانسوی یا کره‌ای در معابر دیده می‌شد، تولید آن در فرانسه یا کره صورت نمی‌گرفت و عمدتاً ثمره همکاری با یک شرکت چینی به شمار می‌آمد. با این حال، در حال حاضر اطلاعاتی درباره ورود خودروهایی با منشأ اروپایی یا کره‌ای به گوش می‌رسد؛ خودروهایی مانند اوپل موکا و گرندلند، لندروور دیفندر، رنجروور اسپرت، کیا K5 و حتی مرسدس بنز S580.
به گزارش فرارو؛ فرآیند واردات خودرو در سال‌های گذشته به دلایل مختلفی از جمله محدودیت‌های ارزی، مشکلات در نقل‌وانتقال پول، تاخیر در تخصیص ارز و اختلالات در تأمین قطعات با چالش‌های جدی روبه‌رو بوده و این مشکلات همچنان ادامه دارد. با نظر به اخبار جدید و واکنش‌های مربوط به تغییر منشأ میان خودروهای وارداتی، این سوال مطرح می‌شود که چگونه این خودروهای اروپایی در چنین وضعیتی به ایران خواهند رسید؟ آیا گرفتن مجوز برای این خودروها به معنای تضمین ورود و عرضه وسیع آن‌هاست؟ و مهم‌ترین نکته اینکه، اگر ورود این خودروها واقعاً ممکن شده، چگونه قطعات و خدمات پس از فروش آنها تأمین خواهد شد؟
واردات خودروهای اروپایی به چه شکلی انجام می‌گیرد؟
حدوداً دو هفته پیش، تحریم‌های جدید آمریکا بخش‌هایی از صنایع ایران، نظیر راه‌آهن و خودروسازی را تحت تأثیر قرار داد. اگرچه این تحریم‌ها به معنای ممنوعیت کلی و قانونی واردات همه خودروهای اروپایی به ایران نیست، اما می‌تواند همکاری با شرکت‌های خارجی، نقل‌وانتقال وجه، تأمین قطعات و تعاملات تجاری مرتبط با مجموعه‌های تحریم‌شده را دشوارتر سازد.
از این رو، باید بین منع قانونی یک معامله و دشواری در اجرای آن تمایز قائل شد. احتمال دارد که یک شرکت خارجی به‌طور مستقیم با طرف ایرانی کار نکند، اما خودرو از طریق واسطه یا شرکتی در یک کشور ثالث خریداری گردد. هرچند این روش نیز به معنای بی‌اثر بودن تحریم‌ها نیست. فرآیندهای مربوط به پرداخت، بیمه، حمل‌ونقل و تأمین قطعات همچنان با محدودیت‌ها مواجه خواهند بود.
علاوه بر این، دریافت گواهی تایید نوع خودرو نباید با ورود قطعی آن به بازار ایران اشتباه گرفته شود. این گواهی نشان‌دهنده این است که خودرو از حیث مطابقت با ضوابط فنی و استانداردی مراحل مشخصی را طی کرده است، اما به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که خودرو به گمرک وارد شده است.
همچنین، روش واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور نمونه دیگری از همین فاصله میان فراهم آمدن یک امکان قانونی و اجرای کامل آن است. امسال دستورالعمل‌هایی برای واردات خودرو توسط این دسته افراد صادر شد و فرایند ثبت سفارش نیز در مقاطعی دنبال گردید، اما به تازگی ارسال اطلاعات اظهارنامه‌های گمرکی این خودروها برای شماره‌گذاری متوقف شده و فعلاً به تعیین ارزش خودرو در سامانه ارزش‌گذاری گمرک و تکمیل مراحل آن وابسته است. بر این اساس، حتی مسیر دیگری که مجوزش صادر شده بود نیز در حال حاضر متوقف شده و خودروهای ترخیص شده بدون پلاک در اختیار مالکان باقی‌مانده‌اند.
اگر خودروهای اروپایی به بازار بیایند، قطعات آنها از کجا تأمین خواهد شد؟
اکنون باید از زاویه دیگری به موضوع نگاه کنیم. در میانه یک محاصره اقتصادی و آتش‌بس نیمه‌تعطیل، در سال جاری، خودروهای اروپایی به ایران راه می‌یابند. این خودروها به قطعات مصرفی، تجهیزات فنی تخصصی، نیروی انسانی آموزش‌دیده و شبکه خدمات پس از فروش نیاز دارند. راه‌اندازی چنین ساختاری، به‌ویژه در شرایطی از محدودیت‌های تجاری، فرآیندی ساده نخواهد بود.
از سویی دیگر، چالش تأمین قطعات و نیروی متخصص همواره وجود داشته و حتی گریبان شرکت‌های چینی فعال در بازار را نیز گرفته است. خودروهای چینی به‌طور چشمگیری در سال‌های اخیر در واردات و مونتاژ صنایع کشور سهم داشته‌اند. دو ماه پیش، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و فروشندگان قطعات یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران از مشکلات تأمین مواد اولیه و قطعات واسطه‌ای به دلیل تحریم‌ها، محدودیت‌های ارزی و مسائل گمرکی خبر داد.
وی همچنین بخشی از این بحران را ناشی از سوءمدیریت داخلی دانسته و از افزایش قیمت ۳۰ تا ۴۰ درصد برخی قطعات از ابتدای سال و در دسترس قرار دادن قطعات خودروهای مونتاژی با قیمت‌های بالاتر و بدون تضمین اصالت خبر داد.
اکنون با توجه به چنین شرایطی، واردات خودرو از برندهایی که هنوز شبکه خدمات آنها به طور کامل شکل نگرفته، به پرسش‌های بیشتری دامن می‌زند.
واردات خودرو می‌تواند سریع‌تر از ایجاد شبکه خدمات پس از فروش، تأمین مداوم قطعات و تربیت تکنسین‌های متخصص انجام شود. نتیجه چنین فاصله‌ای این می‌شود که خودرو به کشور وارد لیکن به محض بروز نقص فنی ممکن است قطعه آن یافت نشود و خودرو برای مدتی طولانی در تعمیرگاه باقی بماند. این موضوع به یک برند خاص محدود نمی‌شود و با افزایش تعداد برندها و مدل‌های وارداتی، پیچیدگی در تأمین قطعات نیز بیشتر می‌شود.
این نکته برای خودروهای اروپایی از اهمیت بالاتری برخوردار است، چراکه هر مدل به قطعات و تجهیزات مخصوص خود نیاز دارد. بنابراین، اگر واردات یک خودرو محدود و مقطعی باشد، به وجود آوردن یک شبکه گسترده برای تعمیر و تأمین قطعات آن نیز از نظر اقتصادی مسئله‌ساز خواهد بود. در این شرایط، خریدار ممکن است یک خودروی آلمانی بخرد، اما نسبت به هزینه‌های تعمیرات، مدت انتظار برای تأمین قطعه و امکان استفاده مداوم از آن نگرانی بیشتری داشته باشد.
ورود چند خودروی اروپایی چه تغییراتی در بازار ایجاد خواهد کرد؟
ورود خودروهای غیرچینی مانند کیا K5، رنجروور اسپرت و مرسدس بنز S580 موجب افزایش تنوع محصولات وارداتی خواهد شد، ولی باید تمایز قائل شد بین تنوع اسمی با عرضه گسترده آنها. بنابراین لازم است تا ببینیم چه تعدادی از هر یک از این خودروها وارد بازار می‌شود و واردکنندگان چه برنامه‌ای برای خدمات پس از فروش دارند.
از طرف دیگر، نمی‌توان صرفاً با مشاهده یک خودرو در نمایشگاه یا انتشار خبر دریافت مجوز آن، مشکلات پایدار واردات را حل‌شده تلقی کرد. تجارب گذشته نشان داده که هر یک از مراحل اعلام برنامه، ثبت سفارش، ورود به گمرک، ترخیص و تحویل خودرو به خریدار به مواردی چون تأمین اعتبار، مقررات، حمل‌ونقل و هماهنگی میان مراجع مختلف وابسته است.
بر این اساس، می‌توان گفت که مسئله اصلی این نیست که آیا ورود خودروهای اروپایی در شرایط فعلی ممکن است یا غیرممکن، بلکه باید روشن شود که این واردات تا چه اندازه پایدار و قابل تکرار خواهد بود. اگر خودروها از مسیرهای واسطه‌ای وارد شوند و با مشکلات مالی مواجه گردند، اما برنامه مشخصی برای تأمین قطعات و پشتیبانی فنی آنها وجود نداشته باشد، نتیجه نهایی تنها افزایش تنوع بازار خواهد بود و بهبود تجربه خریداران محقق نخواهد شد.