بر اساس گزارش خبرگزاری مهر به نقل از بورس energy ایران، محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، با ارائه سه سناریوی مختلف در خصوص وضعیت بازار انرژی و ارتباط آن با تنگه هرمز، به ادامه وضعیت فعلی و عبور گزینشی محموله‌ها، گشایش آرام مسیر از طریق مذاکره و توافق و تشدید تنش‌ها و آسیب دیدن زیرساخت‌ها را به عنوان گزینه‌های محتمل مطرح کرد.
نظیفی در نشست بین‌المللی «گفتگوی امنیت انرژی آسیا ۲۰۲۶» با اشاره به تحولات ساختاری بازارهای انرژی در طول سه تا چهار دهه اخیر، تأکید کرد که امنیت انرژی محدود به دسترسی فیزیکی به منابع نمی‌شود، بلکه شامل توانایی تأمین انرژی با قیمتی اقتصادی و منطقی نیز هست.
او با بیان این که بیش از ۲۰ درصد از انرژی جهان، شامل نفت خام و گاز مایع، از تنگه هرمز عبور می‌کند، بیان داشت که خطوط لوله و تأسیسات انتقال زمینی در منطقه به طور قابل توجهی از ظرفیت لازم برای انتقال انرژی از طریق زمین نسبت به مسیرهای دریایی فاصله دارند و در شرایط فعلی و آینده نزدیک نمی‌توانند به عنوان جایگزینی جدی برای مسیر دریایی تنگه هرمز عمل کنند.
مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به موقعیت استراتژیک تنگه هرمز و خلیج فارس، به سه جنبه حاکمیت و کنترل مسیر، استحکام و تاب‌آوری در انتقال انرژی و سازگاری بازارها با تغییرات عرضه و ریسک‌ها به عنوان عوامل مؤثر در ارزیابی امنیت انرژی منطقه اشاره کرد.
تحول در ساختار بازارهای انرژی و تأثیر بر قیمت‌ها
نظیفی با تصریح بر این که بازارهای انرژی در گذشته عمدتاً بر پایه مبادلات فیزیکی و ذخایر منابع شکل گرفته بودند، افزود: در سال‌های اخیر، تجارت فیزیکی و نقدی تحت تأثیر قراردادهای آتی، اختیار معامله و سبدهای سرمایه‌گذاری قرار گرفته و ارزش بازار مالی انرژی به گفته وی، تقریباً ۱۰ برابر ارزش بازار فیزیکی آن شده است.
وی ادامه داد: در چنین محیطی، قیمت‌ها تنها به دینامیک عرضه و تقاضا پاسخ نمی‌دهند، بلکه انتظارات و ریسک‌هایی که فعالان بازار پیش‌بینی می‌کنند نیز نقش مهمی در تعیین این قیمت‌ها ایفا می‌کنند.
مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به اقدامات اتحادیه اروپا و آمریکا در راستای آزادسازی ذخایر راهبردی به منظور کاهش اثرات محدودیت‌های تنگه هرمز بر بازار انرژی خاطرنشان ساخت: قیمت‌ها به میزانی که سیاست‌گذاران تصور می‌کردند به این اقدامات پاسخی ندادند.
به عبارت دیگر، این وضعیت را می‌توان «بیش‌هشیاری» بازار نامید؛ حالتی که در آن، بازارهای جهانی انرژی به حتی اخبار مربوط به توافقات، تشدید تنش یا کاهش تنش در آن منطقه، با واکنش‌های شدید پاسخ می‌دهند.
نظیفی همچنین به اعلام آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه نفت توسط گروه هفت اشاره کرده و گفت: این اقدام به اندازه‌ای که انتظار می‌رفت مؤثر واقع نشده و بازگشت به قیمت‌های پیش از جنگ همچنان دور از دسترس به نظر می‌رسد.
سه سناریو برای آینده بازار انرژی در تنگه هرمز
مدیرعامل بورس انرژی ایران در ادامه به تشریح دو سناریو موجود در بازار انرژی پرداخت و گفت: سناریوی نخست، ادامه وضعیت کنونی و عبور گزینشی محموله‌ها از تنگه هرمز است، وضعیتی که می‌تواند به عرضه نامتوازن و قیمت‌های بالاتر منجر شود.
وی افزود: اگر این شرایط ادامه یابد، بسترهای تجاری به تدریج شکل خواهند گرفت و امکان عبور قسمتی از محموله‌ها فراهم خواهد شد، اما محدودیت‌های سیاسی و امنیتی همچنان بر حمل‌ونقل، قراردادهای بیمه و بازارهای مالی تأثیر خواهند گذاشت.
نظیفی دومین سناریو را بازگشایی تدریجی مسیر از طریق مذاکره و توافق معرفی کرد و اظهار داشت: دستیابی به توافقی قابل قبول برای همه طرف‌ها می‌تواند تعادل بهتری در میان بازیگران بازار ایجاد کرده و آثار آن بر بازارها و قیمت‌ها به آرامی شکل خواهد گرفت.
او ابراز امیدواری کرد که در صورت مساعد بودن اوضاع، طی سه تا چهار ماه آتی یا کمی بیشتر، زمینه توافق و بازگشایی تدریجی مسیر حاصل شود.
مدیرعامل بورس انرژی ایران سومین سناریو را تشدید تنش‌ها، وقوع شوک در کشتیرانی یا آسیب به زیرساخت‌ها ذکر کرد و افزود: با در نظر گرفتن سطح تنش‌ها در منطقه، این سناریو نیز یکی از گزینه‌های محتمَل است.
تقاضای زمستانی ممکن است شدت بحران را افزایش دهد
نظیفی با اشاره به نزدیکی به فصل‌های سرد سال اظهار داشت: در صورتی که عبور گزینشی از تنگه هرمز ادامه یابد، محدودیت‌های سیاسی و امنیتی می‌تواند آثار تشدید شونده‌ای بر قراردادهای بیمه و بازارهای مالی به همراه داشته باشد؛ از سویی دیگر، با افزایش تقاضای انرژی در پاییز و زمستان، تأثیر این وضعیت بر بازارهای جهانی نیز بیشتر خواهد شد.
وی افزود: با نزدیک‌تر شدن به فصل‌های سرد سال، امکان وقوع سناریوی بازگشایی مسیر از طریق مذاکره و توافق بیشتر می‌شود.
مدیرعامل بورس انرژی ایران همچنین ابراز امیدواری کرد که اقدامات متقابل طرف‌ها در راستای توافقی پایدار، به بازگشایی مسیر منجر شود و تأکید کرد: تحقق این سناریو می‌تواند به آرام شدن بازارها، بهبود دسترسی به انرژی و افزایش قابلیت تحمل قیمت‌ها کمک کند.