موضع سختگیرانه پاکستان در برابر تجارت با ایران

تحریم دریایی باعث شده است که بسیاری از تجار و صادرکنندگان ایرانی برای انتقال محموله‌های خود به بنادر پاکستان مراجعه کنند، اما اکنون گزارش‌ها از صف‌های طولانی کامیون‌ها در مرز نشان می‌دهد که تعداد این کامیون‌ها نزدیک به سه هزار است.

طبق گزارشی از شرق، به تازگی اطلاعیه‌ای در شب شنبه در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که از بسته شدن مرز ایران و پاکستان خبر می‌داد. اگرچه واکنش‌های اولیه به این خبر تکذیب آن بود، اما ظاهراً از روز گذشته نشانه‌هایی از تأیید آن مشاهده شده است.

تحقیقات نشان می‌دهد که پاکستان به تازگی شرایط سختگیرانه‌ای را برای تجارت با ایران وضع کرده، به طوری که به دلیل تحریم‌های بانکی، فعالیتهای تجاری بین دو کشور عملاً متوقف گشته است.

اطلاعیه شبانه و موج انکار

پس از تحریم‌های دریایی ایران از سوی آمریکا، تجار و صادرکنندگان تلاش کردند که مسیرهای جایگزینی برای انتقال محموله‌های تجاری پیدا کنند. در این راستا، مرزهای زمینی و بنادر پاکستان به عنوان یکی از گزینه‌های اصلی و کم‌هزینه در نظر گرفته شد. اما اکنون فعالان اقتصادی از ترافیک سنگین کامیون‌ها در این مرز و همچنین خبرهایی از بسته شدن مرز دو کشور پرده برداشته‌اند.

در شب شنبه ۲۵ مهر، اطلاعیه‌ای در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که بر اساس آن وزارت امور خارجه اعلام کرده بود «ترددها و روابط مرزی ایران و پاکستان به طور موقت متوقف شده است».

پس از انتشار این خبر، موجی از انکار و هشدارها به وجود آمد. مرکز ارتباطات قوه قضائیه با اعلام «هشدار درباره اطلاعیه منتسب به وزارت امور خارجه» تاکید کرد که هنوز اصالت این اطلاعیه تأیید نشده است و وزارت امور خارجه نیز به این اطلاعیه واکنش نشان نداد.

چند ساعت بعد ایرنا به نقل از اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد که «به دلیل بروز مشکلات فنی و نیاز به اتخاذ احتیاطات لازم، ترددها و روابط مرزی به طور موقت متوقف شده است. اما مراجع مرتبط در دو کشور به طور نزدیک در حال مشورت و بررسی شرایط برای رفع مشکل به سرعت هستند تا فعالیت‌های مرزی به روال عادی برگردد».

این ادعا در حالی مطرح شد که فارس ابتدا، بدون اشاره به علت یا انسداد مرز ایران و پاکستان، اعلام کرد که تأخیر کامیون‌های ایرانی پشت مرز به دلیل محدودیت‌های فنی ناوگان دو طرف و اختلاف در ظرفیت بارگیری کامیون‌ها و الزامات ایمنی برخی محموله‌ها رخ داده است. این رسانه تعداد کامیون‌های متوقف شده پشت مرز را حدود سه هزار دستگاه عنوان کرده و همچنین یادآور شده که ایران و پاکستان در راستای افزایش مبادلات تجاری سالیانه تا سقف ۱۰ میلیارد دلار تأکید دارند؛ با این حال، محدودیت‌های عملیاتی در مرز ریمدان و چالش‌های ناشی از استفاده از بنادر پاکستان برای تأمین کالاهای مورد نیاز ایران همچنان مانع بهره‌برداری بهینه از ظرفیت‌های حمل‌ونقلی دو کشور است.

به گزارش این منبع، مرز ریمدان در جنوب شرقی سیستان‌وبلوچستان به یکی از پرترددترین نقاط تبادل کالا میان ایران و پاکستان تبدیل شده است؛ با این حال، گزارش‌هایی از توقف برخی کامیون‌های ایرانی برای ۲۰ تا ۳۰ روز وجود دارد و در حال حاضر حدود ۳۰۰۰ کامیون پشت این مرز در انتظار هستند. چنین شرایطی نه تنها هزینه‌های حمل‌ونقل را افزایش می‌دهد، بلکه موجب اختلال در گردش ناوگان و افت ظرفیت واقعی این گذرگاه و به تبع آن کاهش حجم تجارت بین دو کشور خواهد شد.

پیچیدگی رویه‌ها و محدودیت‌های زیرساختی در سمت پاکستانی مرز از جمله مسائل اصلی به شمار می‌رود؛ به ویژه تعدد نهادهای دخیل در فرایندهای مرزی و دشواری هماهنگی بین آنها. گمرک پاکستان، نیروهای امنیتی و شرکت لجستیکی NLC بخشی از مسئولیت‌های این عملیات را به عهده دارند. محدودیت‌های موجود در ظرفیت توزین، رویه‌های گوناگون و نیاز به تخلیه بار از یک کامیون و انتقال آن به ناوگان دیگر نیز بر زمان عبور کالا تأثیر می‌گذارد.

این فرایند که تحت عنوان «ترانشیپمنت» شناخته می‌شود، نیازمند عملیات اضافی تخلیه و بارگیری است و می‌تواند منجر به افزایش صف کامیون‌ها و هزینه‌های لجستیکی شود. به علاوه، در صورت امکان توافق دو کشور و فراهم کردن الزامات اجرایی، اجرای تدریجی حمل مستقیم کامیون‌ها با استفاده از ظرفیت موافقت‌نامه‌های حمل‌ونقلی و سازوکار کارنه‌تیر (TIR) نیز می‌تواند به کاهش زمان توقف‌ها کمک کند.

علاوه بر اصلاح رویه‌ها، توسعه پارکینگ کامیون‌ها، افزایش ظرفیت باسکول‌ها، ایجاد انبار و سردخانه و فراهم کردن خدمات مورد نیاز رانندگان در مرز ریمدان نیز از اهمیت بالایی برخوردار است؛ به ویژه در صورتی که این مرز بخواهد نقش بیشتری در مبادلات تجاری دو کشور ایفا کند. به موازات مشکلات مرزی، دسترسی به بنادر پاکستان برای تأمین کالاهای وارداتی ایران نیز با چالش‌هایی مواجه است.

تأیید بعد از انکار

در نهایت دیروز فارس تایید کرد که مرز ایران و پاکستان در حال حاضر بسته است و این موضوع را «موقت» دانست. این رسانه همچنین اشاره کرد که یکی از مقامات محلی منطقه چاغی پاکستان در شبکه اجتماعی خود نوشته که بسته شدن مرز اقدام موقتی برای بهبود مدیریت مرزی و حمایت از تلاش‌های مبارزه با تروریسم است.

این در حالی است که مدیر کل دفتر ترانزیت سازمان راهداری، سید حسین حسینی، نیز دیروز تأیید کرد که «فعالیت تجاری» در مرز ریمدان به حالت تعلیق درآمده است.

در کنار این، تحلیل‌های دیگری درباره دلایل توقف کامیون‌های ایرانی در پشت مرز ایران و پاکستان مطرح شده است. پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، درباره آخرین وضعیت تجارت زمینی ایران و پاکستان تشریح کرده است که «طبق آخرین اخبار، مرز مشترک تجارت زمینی ایران و پاکستان بسته نیست، بلکه صادرات ایران و واردات پاکستان از ایران به علت تحریم‌ها متوقف شده‌اند. واردکنندگان پاکستانی مجبورند فرم الکترونیکی واردات و صادرات را به شبکه بانکی پاکستان ارائه دهند و با توجه به تحریم‌های موجود بر سیستم بانکی ایران، این فرایند به شدت دشوار شده و مشکلاتی برای صادرات ایران به پاکستان و تامین کالاهای وارداتی از طرف پاکستانی‌ها ایجاد کرده است».

رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران همچنین خاطرنشان کرده است: «چنانچه تحریم سیستم بانکی ایران ادامه یابد، در واقع صادرات ایران به پاکستان به کلی متوقف خواهد شد».

این روایت تأیید شده توسط علی شریعتی، عضو اتاق بازرگانی و فعال اقتصادی، نیز نشان‌دهنده این است که پاکستان به تازگی شرایط سختگیرانه‌ای برقراری کرده که بر اساس آن تجار پاکستانی برای محموله‌هایی که از ایران وارد می‌کنند باید فرم الکترونیکی واردات را به شبکه بانکی پاکستان ارائه دهند. با توجه به تحریم‌های جهانی بر شبکه بانکی ایران و انتقال پول، این موضوع عملاً غیرعملیست و بر تجارت دو کشور تاثیر منفی گذاشته است.

شریعتی همچنین توضیح داد که این اقدام پاکستان به نوعی تبعیت از تحریم‌های آمریکاست و روشن نیست که آیا این کشور در رویه جدید خود بازنگری خواهد کرد یا نه؟

با این حال، تسنیم گزارش داده که رایزنی‌ها با پاکستان همچنان ادامه دارد و این کشور برای برخی واردکنندگانی که کالای فسادپذیر دارند، وعده‌هایی برای حل موقت مشکلات داده است.

این رسانه اعلام کرده که «بر اثر بروز مشکلاتی در روند صادرات از مرز ریمدان و تغییرات اعلام‌شده از طرف پاکستان در شرایط تعرفه‌ای و بانکی، تلاش‌ها برای رفع موانع تجاری و بازگشت صادرات به شرایط عادی در حال انجام است. در همین راستا رایزنی‌هایی با مقامات گمرک گبد پاکستان صورت گرفته تا مسائل و موانع موجود بررسی و راهکارهای اجرایی مناسبی برای تسهیل روند صادرات کالا پیدا شود. مذاکرات برای دستیابی به راهکارهای اجرایی همچنان ادامه دارد و طبق توافقات اولیه با طرف پاکستانی، مقرر شد تا به علت محدودیت زمانی نگهداری محصولات فسادپذیر و احتمال خسارت به تجار و صادرکنندگان، محموله‌های تره‌بار و سایر کالاهای فسادپذیر در اولویت رسیدگی قرار گیرند.