تبدیل شعر فریدون مشیری به انیمیشن؛ رنج‌هایی که به نسل‌های بعد می‌رسند
مریم خوئینی کارگردان انیمیشن کوتاه «در گذرگاه تاریخ» که در چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران حضور دارد در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ایده گرفتن از شعر فریدون مشیری توضیح داد: از دوران نوجوانی شعرهای فریدون مشیری را دنبال می‌کردم و شعر «در گذرگاه تاریخ» را بسیار دوست داشتم و مضمون آن همواره در ذهنم حضور داشت. زمانی که نوشتن فیلمنامه و طراحی استوری‌بورد را آغاز کردم، ابتدا طرح‌هایم را بر اساس این شعر چیدمان کردم اما در ادامه بسیاری از آنها را کنار گذاشتم و ایده‌های دیگری به اثر اضافه کردم. در واقع، به‌تدریج مفهوم اولیه را تغییر دادم و آن را به برداشتی شخصی تبدیل کردم.
وی ادامه داد: یکی از محورهای اصلی شعر، مسئله انسانیت و آدمیت است؛ اینکه از گذشته تا امروز، چه اتفاقاتی برای انسان رخ داده و چگونه پیامدهای برخی رویدادها و تصمیم‌ها به نسل‌های بعد منتقل شده است. برای من، این موضوع اهمیت زیادی داشت؛ اینکه گاهی انسان‌ها ناچارند بار اتفاقاتی را به دوش بکشند که خودشان در شکل‌گیری آنها نقشی نداشته‌اند. این مسئله به یکی از درون‌مایه‌های اصلی فیلمنامه تبدیل شد. به همین دلیل، در مرحله اجرا نیز بسیاری از طرح‌های اولیه را حذف یا بازطراحی کردم تا به آن چیزی که در ذهن داشتم، نزدیک‌تر شوم.
این انیمشن ساز اظهار کرد: موضوع دیگری که برایم اهمیت داشت، ارتباط میان جهان درونی و جهان بیرونی انسان بود. ما در جهان بیرونی با نمادها، روایت‌ها و داستان‌هایی مواجه هستیم که در قرآن و دیگر متون دینی و سنت‌های مختلف وجود دارند. در کنار این روایت‌های بیرونی، نوعی رجوع به درون نیز وجود دارد که تلاشی برای بازگشت به سرچشمه وجود خود انسان و شناخت خویشتن است. این مسئله نیز از جمله مفاهیمی بود که هنگام شکل‌گیری اثر به آن توجه داشتم.
وی درباره تکنیک ساخت این انیمیشن توضیح داد: تکنیک مورد استفاده در این اثر فریم بای فریم بود و بخش عمده کار را با استفاده از میز نور انجام دادم. این شیوه، فرایندی دشوار اما در عین حال بسیار لذت‌بخش بود و تجربه متفاوتی برایم رقم زد. در مجموع، فرایند تولید انیمیشن حدود ۲ تا ۲ سال و نیم طول کشید. این مدت صرف اجرای ایده‌ها، طراحی و بازنگری بخش‌های مختلف اثر شد تا بتوانم به نتیجه‌ای نزدیک به تصور اولیه‌ام برسم.
این فیلمساز درباره جشنواره فیلم کوتاه تهران گفت: نگاه من به جشنواره فیلم کوتاه تهران و مجموعه سینمای جوانان ایران همواره مثبت بوده است. خوشبختانه فضای این رویداد سالم‌تر است و امکان تعامل سازنده‌تری میان فیلمسازان فراهم می‌شود. یکی از ویژگی‌های مهم جشنواره، گردهم آمدن فیلمسازانی است که در حوزه‌های مختلف، از انیمیشن گرفته تا فیلم داستانی و مستند، فعالیت می‌کنند. این هم‌نشینی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری ایده‌های تازه باشد. گاهی تماشای یک فیلم مستند می‌تواند ایده‌ای برای ساخت یک انیمیشن به ذهن فیلمساز منتقل کند. بنابراین، ارتباط میان گونه‌های مختلف سینمایی و آشنایی با تجربه‌های دیگران، از دستاوردهای ارزشمند چنین رویدادی است.
وی با اشاره به اینکه یکی از مهم‌ترین نیازهای فیلمسازان انیمیشن حمایت مالی است، متذکر شد: فعالیت در حوزه انیمیشن معمولاً به زمان و هزینه زیادی نیاز دارد و فیلمسازان مستقل در این مسیر با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو هستند. گاهی تولید یک اثر به ۲ سال یا بیشتر زمان نیاز دارد و اگر فیلمساز بخواهد به‌تنهایی و بدون حمایت تهیه‌کننده کار کند، تأمین هزینه‌ها به مسئله‌ای جدی تبدیل می‌شود.
خوئینی در پایان بیان کرد: در چنین شرایطی، برخورداری از پشتوانه مالی می‌تواند نقش مهمی در ادامه فعالیت هنرمندان داشته باشد. به‌ویژه برای کسانی که به‌صورت مستقل کار می‌کنند، فراهم شدن امکان حمایت از ایده‌ها و طرح‌های اولیه اهمیت زیادی دارد. در غیر این صورت، بسیاری از فیلمسازان ناچار می‌شوند همزمان با فعالیت هنری، به دنبال راهی برای تأمین هزینه‌های زندگی و تولید آثار خود باشند. امیدوارم زمینه حمایت مؤثرتر از فیلمسازان انیمیشن، به‌خصوص هنرمندان مستقل، فراهم شود تا بتوانند با دغدغه کمتری بر تولید آثار خلاقانه تمرکز کنند.