شروع عملیات میدانی سرشماری از دوم آبان؛ مأموران تنها به خانوارهای منتخب سر می‌زنند
ساعت 24 - نهمین دور سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران از دوم آبان‌ماه با استفاده از روش ثبت‌محور، به مرحله اجرایی میدانی وارد خواهد شد؛ روشی که بر اساس داده‌های سامانه‌های دولتی و با مراجعه محدود به خانوارهای منتخب به انجام می‌رسد.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - از دوم آبان‌ماه که عملیات میدانی نهمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن به روش ثبتی‌مبنا آغاز شد، فصل جدیدی در نظام آمارگیری کشور رقم می‌خورد. این روش که به کمک داده‌های موجود از دستگاه‌های اجرایی و فناوری‌های نوین و همچنین با مراجعه محدود به تعدادی از خانوارها انجام می‌شود، می‌تواند ضمن کاهش هزینه، به افزایش دقت اطلاعات و شفاف‌سازی در برنامه‌ریزی و تخصیص منابع عمومی کمک شایانی کند.
نهمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۴۰۵ با بهره‌گیری از شیوه «ثبتی‌مبنا» برای نخستین بار اجرایی می‌شود. در این رویکرد به‌جای اتکا بر مراجعه حضوری و پرسشگری از تمامی خانوارها، عمده اطلاعات از طریق پایگاه‌های داده و سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی جمع‌آوری و تحلیل می‌گردد.
مسئولان مرکز آمار ایران اعلام کرده‌اند که مراحل سرشماری شامل یک مرحله اینترنتی و غیرحضوری و همچنین عملیات میدانی برای تکمیل و راستی‌آزمایی اطلاعات خواهد بود. ارسال تدریجی پیامک‌های اطلاع‌رسانی از ۲۵ مهرماه آغاز شده و فعالیت میدانی از دوم آبان‌ماه بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، انجام خواهد شد.
ضرورت استفاده از سرشماری ثبتی‌مبنا؛ گامی به سوی آمارهای دقیق‌تر
در این روش نوین، اطلاعات به‌دست‌آمده از سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی به‌عنوان مبنای اصلی تهیه آمار در نظر گرفته می‌شود و تنها تعدادی از خانوارهای منتخب برای تکمیل اطلاعات و بررسی صحت داده‌ها میزبان کارشناسان خواهند بود.
این تغییر روش می‌تواند به کاهش هزینه‌های اجرایی، جلوگیری از جمع‌آوری مکرر دیتا، تسریع پردازش اطلاعات و ارتقاء کیفیت آمارهای رسمی منتهی شود. رئیس مرکز آمار ایران اشاره کرده است که نتایج اولیه این روش، کاهش هزینه‌ها را به‌میزان بیش از ۹۰ درصد نسبت به آخرین سرشماری سال ۱۳۹۵ نشان می‌دهد.
در همین ارتباط، حسین سپهری، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران، سرشماری ثبتی‌مبنا را به‌عنوان یک تحول در نظام آماری کشور معرفی کرد و بر اهمیت همکاری دستگاه‌های اجرایی برای اجرای موفق آن تأکید نمود.
سرشماری چگونه به ایجاد شفافیت در کشور کمک می‌کند؟
یکی از بارزترین وظایف سرشماری، فراهم آوردن تصویری دقیق‌تر از جمعیت، وضعیت سکونت و ویژگی‌های جمعیتی و مسکونی در کشور است. این اطلاعات در صورتی که با کیفیت بالا و در چارچوب قوانین مربوطه گردآوری شوند، می‌توانند به مبنای تصمیمات بهتر در حوزه‌های مختلف تبدیل شوند.
نخست، شفافیت در تخصیص منابع عمومی. شناخت بهتر جمعیت و محل توزیع آن در شهرها، روستاها و مناطق مختلف به دولت و نهادهای اجرایی این امکان را می‌دهد که نیازهای واقعی هر منطقه را در برنامه‌ریزی برای مدارس، مراکز درمانی، حمل‌ونقل عمومی، زیرساخت‌های شهری و خدمات روستایی بهتر لحاظ کنند. به همین ترتیب، امکان مقایسه نیازها با منابع تخصیص‌یافته نیز آسان‌تر می‌گردد.
دوم، کاهش خطا در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و اجتماعی. آمار ناقص یا قدیمی می‌تواند به برآوردهای نادرست از نیازهای مناطق مختلف منجر شود. اطلاعات جدیدتر درباره جمعیت و مسکن، بستر لازم برای برنامه‌ریزی مؤثرتر در زمینه‌هایی مانند توسعه شهری، ساخت‌وساز، اشتغال و خدمات عمومی را فراهم می‌آورد.
سوم، افزایش هماهنگی میان نهادهای اجرایی. اتصال و به‌کارگیری هدفمند از پایگاه‌های اطلاعاتی می‌تواند از ثبت دوباره برخی اطلاعات و تولید آمارهای ناسازگار جلوگیری کند. در صورتی‌که داده‌ها استانداردسازی شوند و مسئولیت‌پذیری هر نهاد مشخص گردد، امکان ارزیابی دقیق‌تر عملکردها و شناسایی نواقص اطلاعاتی بهبود خواهد یافت.
چهارم، تقویت پاسخگویی و افزایش اعتماد عمومی. انتشار آمار معتبر، متدولوژی شفاف و نتایج قابل اعتبار، به رسانه‌ها، پژوهشگران و شهروندان این فرصت را می‌دهد که تحولات جمعیتی و مسکن را مورد بررسی قرار دهند و درباره تطابق سیاست‌ها با نیازهای جامعه، سؤالات دقیق‌تری مطرح کنند.
با این حال، باید اشاره کرد که سرشماری به‌تنهایی نمی‌تواند شفافیت را ضمانت کند. تحقق این هدف به کیفیت و صحت داده‌ها، حفاظت از حریم خصوصی شهروندان، استقلال حرفه‌ای نظام آماری و انتشار به‌موقع نتایج استفاده‌پذیر بستگی دارد. همچنین، اطلاعات آماری باید در کنار دیگر شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی تحلیل شوند تا تصویری کامل از وضعیت کشور ارائه گردد.
فناوری و هوش مصنوعی; از آمارگیری تا تحول خدمات دولتی
سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، به شروع عملیات میدانی سرشماری به شیوه ثبتی‌مبنا اشاره کرده و بر اهمیت اتصال سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی و استفاده از فناوری‌های نوین در تحول فرایندهای اداری تأکید نهاد.
طبق اظهارات وی، تبادل اطلاعات میان سامانه‌ها می‌تواند نیاز به مراجعات متوالا مردم برای دریافت خدمات و ارائه مدارک را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد. این ظرفیت در صورت پیاده‌سازی صحیح، نه‌تنها در زمان و هزینه صرفه‌جویی می‌کند، بلکه از تکرار فرایندهای اداری و بروز خطاهای احتمالی نیز جلوگیری خواهد کرد.
با این حال، استفاده از داده‌های کلان و ابزارهای هوشمند باید با ضوابط امنیتی محکم، دسترسی کنترل‌شده، امکان اصلاح داده‌های نادرست و نظارت مداوم همراه باشد. هدف از یکپارچه‌سازی اطلاعات، ارتقا کیفیت خدمات عمومی است و نه فراهم‌آوری دسترسی بی‌قید و شرط به اطلاعات شخصی شهروندان.
چگونه مأموران سرشماری را شناسایی کنیم؟
دبیر ستاد نهمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن ثبتی‌مبنا تصریح کرده است که مأموران سرشماری با لباس رسمی که نشان مرکز آمار ایران و علامت سرشماری را به همراه دارند، و همچنین با کارت شناسایی معتبر، به خانوارهای منتخب مراجعه خواهند کرد.
علی‌اکبر محزون در این رابطه گفته است که این مأموران آموزش‌های لازم را دریافت کرده و اطلاعات مورد نیاز را از طریق پرسشنامه‌های الکترونیکی ثبت شده بر روی تبلت‌ها ثبت می‌کنند. مراجعه حضوری تنها به یک بخش از اطلاعات و درصد کمی از خانوارها محدود خواهد بود.
برای اطمینان از هویت مأموران، شهروندان باید بر نکات زیر تمرکز کنند:
معتبر بودن کارت شناسایی را بررسی کنید. باید کارت شناسایی مربوط به طرح سرشماری در دست مأمور باشد. در صورت تردید، پیش از ارائه اطلاعات خود، از مسیرهای رسمی تأیید هویت او را جویا شوید.
به لباس و نشان رسمی توجه داشته باشید. لباس مأموران باید دارای نشان مرکز آمار ایران و نشان سرشماری باشد؛ اما ظاهر و لباس فقط نمی‌تواند به‌تنهایی هویت فرد را تأیید کند.
شیوه ثبت اطلاعات را مد نظر قرار دهید. براساس گفته مسئولان، اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامه الکترونیکی ثبت می‌شود.
از پیامک‌های جعلی دوری کنید. پیامک‌های رسماً اطلاع‌رسانی سرشماری، به‌گفته رئیس مرکز آمار ایران، بدون لینک ارسال می‌شوند و مردم را به مراجعه به سامانه «دولت من» دعوت می‌کنند؛ بنابراین، از ورود به لینک‌های نامشخص یا ارائه رمزهای یک‌بارمصرف و اطلاعات بانکی خودداری نمایید.
در صورت تردید، از طریق رسمی پیگیری کنید. شماره‌های ۴۰۰۲۰ و ۴۰۰۲۱ به‌عنوان مسیرهای ارتباطی برای پاسخگویی به سؤالات خانوارها معرفی شده‌اند. پیش از تماس یا ارائه هرگونه اطلاعات حساس، از معتبر بودن این شماره‌ها از طریق اعلامیه‌های رسمی مرکز آمار ایران اطمینان حاصل کنید.
مسئولان همچنین اعلام کرده‌اند اگر مأمور به محل مراجعه کند ولی کسی در منزل نباشد، او تلاش خواهد کرد تا با گذاشتن یادداشتی، راه ارتباطی با ستاد مربوطه را برای خانوار فراهم کند.
مشارکت مردمی؛ پیش‌نیاز تکمیل تصویر آماری کشور
نحوه اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا را می‌توان به‌عنوان گام مثبتی در راستای نوسازی نظام آمار کشور در نظر گرفت؛ گامی که می‌تواند هزینه‌ها را کاهش دهد، دقت اطلاعات را افزایش دهد و تصمیم‌گیری‌های عمومی را بهبود بخشد. با این وجود، موفقیت این پروژه تنها به فناوری و اتصال سامانه‌ها وابسته نیست، بلکه به همکاری مردم، دقت اطلاعات ثبت‌شده، محافظت از داده‌های شخصی و پاسخگویی دستگاه‌های مسئول نیز بستگی دارد.
هرچه اطلاعات جمعیتی و مسکنی دقیق‌تر، قابل اعتمادتر و به‌روزتر باشد، امکان برنامه‌ریزی متناسب با نیازهای واقعی جامعه افزایش خواهد یافت. در نهایت، ارزش اصلی این طرح زمانی بروز می‌کند که داده‌های به‌دست‌آمده به تصمیم‌گیری‌های منطقی‌تر، توزیع عادلانه‌تر خدمات و افزایش شفافیت در عملکرد نهادهای اجرایی منجر گردد.
نهمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۴۰۵ با بهره‌گیری از شیوه «ثبتی‌مبنا» برای نخستین بار اجرایی می‌شود. در این رویکرد به‌جای اتکا بر مراجعه حضوری و پرسشگری از تمامی خانوارها، عمده اطلاعات از طریق پایگاه‌های داده و سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی جمع‌آوری و تحلیل می‌گردد.
مسئولان مرکز آمار ایران اعلام کرده‌اند که مراحل سرشماری شامل یک مرحله اینترنتی و غیرحضوری و همچنین عملیات میدانی برای تکمیل و راستی‌آزمایی اطلاعات خواهد بود. ارسال تدریجی پیامک‌های اطلاع‌رسانی از ۲۵ مهرماه آغاز شده و فعالیت میدانی از دوم آبان‌ماه بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، انجام خواهد شد.
ضرورت استفاده از سرشماری ثبتی‌مبنا؛ گامی به سوی آمارهای دقیق‌تر
در این روش نوین، اطلاعات به‌دست‌آمده از سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی به‌عنوان مبنای اصلی تهیه آمار در نظر گرفته می‌شود و تنها تعدادی از خانوارهای منتخب برای تکمیل اطلاعات و بررسی صحت داده‌ها میزبان کارشناسان خواهند بود.
این تغییر روش می‌تواند به کاهش هزینه‌های اجرایی، جلوگیری از جمع‌آوری مکرر دیتا، تسریع پردازش اطلاعات و ارتقاء کیفیت آمارهای رسمی منتهی شود. رئیس مرکز آمار ایران اشاره کرده است که نتایج اولیه این روش، کاهش هزینه‌ها را به‌میزان بیش از ۹۰ درصد نسبت به آخرین سرشماری سال ۱۳۹۵ نشان می‌دهد.
در همین ارتباط، حسین سپهری، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران، سرشماری ثبتی‌مبنا را به‌عنوان یک تحول در نظام آماری کشور معرفی کرد و بر اهمیت همکاری دستگاه‌های اجرایی برای اجرای موفق آن تأکید نمود.
سرشماری چگونه به ایجاد شفافیت در کشور کمک می‌کند؟
یکی از بارزترین وظایف سرشماری، فراهم آوردن تصویری دقیق‌تر از جمعیت، وضعیت سکونت و ویژگی‌های جمعیتی و مسکونی در کشور است. این اطلاعات در صورتی که با کیفیت بالا و در چارچوب قوانین مربوطه گردآوری شوند، می‌توانند به مبنای تصمیمات بهتر در حوزه‌های مختلف تبدیل شوند.
نخست، شفافیت در تخصیص منابع عمومی. شناخت بهتر جمعیت و محل توزیع آن در شهرها، روستاها و مناطق مختلف به دولت و نهادهای اجرایی این امکان را می‌دهد که نیازهای واقعی هر منطقه را در برنامه‌ریزی برای مدارس، مراکز درمانی، حمل‌ونقل عمومی، زیرساخت‌های شهری و خدمات روستایی بهتر لحاظ کنند. به همین ترتیب، امکان مقایسه نیازها با منابع تخصیص‌یافته نیز آسان‌تر می‌گردد.
دوم، کاهش خطا در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و اجتماعی. آمار ناقص یا قدیمی می‌تواند به برآوردهای نادرست از نیازهای مناطق مختلف منجر شود. اطلاعات جدیدتر درباره جمعیت و مسکن، بستر لازم برای برنامه‌ریزی مؤثرتر در زمینه‌هایی مانند توسعه شهری، ساخت‌وساز، اشتغال و خدمات عمومی را فراهم می‌آورد.
سوم، افزایش هماهنگی میان نهادهای اجرایی. اتصال و به‌کارگیری هدفمند از پایگاه‌های اطلاعاتی می‌تواند از ثبت دوباره برخی اطلاعات و تولید آمارهای ناسازگار جلوگیری کند. در صورتی‌که داده‌ها استانداردسازی شوند و مسئولیت‌پذیری هر نهاد مشخص گردد، امکان ارزیابی دقیق‌تر عملکردها و شناسایی نواقص اطلاعاتی بهبود خواهد یافت.
چهارم، تقویت پاسخگویی و افزایش اعتماد عمومی. انتشار آمار معتبر، متدولوژی شفاف و نتایج قابل اعتبار، به رسانه‌ها، پژوهشگران و شهروندان این فرصت را می‌دهد که تحولات جمعیتی و مسکن را مورد بررسی قرار دهند و درباره تطابق سیاست‌ها با نیازهای جامعه، سؤالات دقیق‌تری مطرح کنند.
با این حال، باید اشاره کرد که سرشماری به‌تنهایی نمی‌تواند شفافیت را ضمانت کند. تحقق این هدف به کیفیت و صحت داده‌ها، حفاظت از حریم خصوصی شهروندان، استقلال حرفه‌ای نظام آماری و انتشار به‌موقع نتایج استفاده‌پذیر بستگی دارد. همچنین، اطلاعات آماری باید در کنار دیگر شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی تحلیل شوند تا تصویری کامل از وضعیت کشور ارائه گردد.
فناوری و هوش مصنوعی; از آمارگیری تا تحول خدمات دولتی
سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، به شروع عملیات میدانی سرشماری به شیوه ثبتی‌مبنا اشاره کرده و بر اهمیت اتصال سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی و استفاده از فناوری‌های نوین در تحول فرایندهای اداری تأکید نهاد.
طبق اظهارات وی، تبادل اطلاعات میان سامانه‌ها می‌تواند نیاز به مراجعات متوالا مردم برای دریافت خدمات و ارائه مدارک را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد. این ظرفیت در صورت پیاده‌سازی صحیح، نه‌تنها در زمان و هزینه صرفه‌جویی می‌کند، بلکه از تکرار فرایندهای اداری و بروز خطاهای احتمالی نیز جلوگیری خواهد کرد.
با این حال، استفاده از داده‌های کلان و ابزارهای هوشمند باید با ضوابط امنیتی محکم، دسترسی کنترل‌شده، امکان اصلاح داده‌های نادرست و نظارت مداوم همراه باشد. هدف از یکپارچه‌سازی اطلاعات، ارتقا کیفیت خدمات عمومی است و نه فراهم‌آوری دسترسی بی‌قید و شرط به اطلاعات شخصی شهروندان.
چگونه مأموران سرشماری را شناسایی کنیم؟
دبیر ستاد نهمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن ثبتی‌مبنا تصریح کرده است که مأموران سرشماری با لباس رسمی که نشان مرکز آمار ایران و علامت سرشماری را به همراه دارند، و همچنین با کارت شناسایی معتبر، به خانوارهای منتخب مراجعه خواهند کرد.
علی‌اکبر محزون در این رابطه گفته است که این مأموران آموزش‌های لازم را دریافت کرده و اطلاعات مورد نیاز را از طریق پرسشنامه‌های الکترونیکی ثبت شده بر روی تبلت‌ها ثبت می‌کنند. مراجعه حضوری تنها به یک بخش از اطلاعات و درصد کمی از خانوارها محدود خواهد بود.
برای اطمینان از هویت مأموران، شهروندان باید بر نکات زیر تمرکز کنند:
معتبر بودن کارت شناسایی را بررسی کنید. باید کارت شناسایی مربوط به طرح سرشماری در دست مأمور باشد. در صورت تردید، پیش از ارائه اطلاعات خود، از مسیرهای رسمی تأیید هویت او را جویا شوید.
به لباس و نشان رسمی توجه داشته باشید. لباس مأموران باید دارای نشان مرکز آمار ایران و نشان سرشماری باشد؛ اما ظاهر و لباس فقط نمی‌تواند به‌تنهایی هویت فرد را تأیید کند.
شیوه ثبت اطلاعات را مد نظر قرار دهید. براساس گفته مسئولان، اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامه الکترونیکی ثبت می‌شود.
از پیامک‌های جعلی دوری کنید. پیامک‌های رسماً اطلاع‌رسانی سرشماری، به‌گفته رئیس مرکز آمار ایران، بدون لینک ارسال می‌شوند و مردم را به مراجعه به سامانه «دولت من» دعوت می‌کنند؛ بنابراین، از ورود به لینک‌های نامشخص یا ارائه رمزهای یک‌بارمصرف و اطلاعات بانکی خودداری نمایید.
در صورت تردید، از طریق رسمی پیگیری کنید. شماره‌های ۴۰۰۲۰ و ۴۰۰۲۱ به‌عنوان مسیرهای ارتباطی برای پاسخگویی به سؤالات خانوارها معرفی شده‌اند. پیش از تماس یا ارائه هرگونه اطلاعات حساس، از معتبر بودن این شماره‌ها از طریق اعلامیه‌های رسمی مرکز آمار ایران اطمینان حاصل کنید.
مسئولان همچنین اعلام کرده‌اند اگر مأمور به محل مراجعه کند ولی کسی در منزل نباشد، او تلاش خواهد کرد تا با گذاشتن یادداشتی، راه ارتباطی با ستاد مربوطه را برای خانوار فراهم کند.
مشارکت مردمی؛ پیش‌نیاز تکمیل تصویر آماری کشور
نحوه اجرای سرشماری ثبتی‌مبنا را می‌توان به‌عنوان گام مثبتی در راستای نوسازی نظام آمار کشور در نظر گرفت؛ گامی که می‌تواند هزینه‌ها را کاهش دهد، دقت اطلاعات را افزایش دهد و تصمیم‌گیری‌های عمومی را بهبود بخشد. با این وجود، موفقیت این پروژه تنها به فناوری و اتصال سامانه‌ها وابسته نیست، بلکه به همکاری مردم، دقت اطلاعات ثبت‌شده، محافظت از داده‌های شخصی و پاسخگویی دستگاه‌های مسئول نیز بستگی دارد.
هرچه اطلاعات جمعیتی و مسکنی دقیق‌تر، قابل اعتمادتر و به‌روزتر باشد، امکان برنامه‌ریزی متناسب با نیازهای واقعی جامعه افزایش خواهد یافت. در نهایت، ارزش اصلی این طرح زمانی بروز می‌کند که داده‌های به‌دست‌آمده به تصمیم‌گیری‌های منطقی‌تر، توزیع عادلانه‌تر خدمات و افزایش شفافیت در عملکرد نهادهای اجرایی منجر گردد.