محمد سرافراز: نیاز به بازنگری در حکمرانی اینترنت/ مدیریت ایران را نمی‌توان با الگوی کره شمالی اجرا کرد و امکان نابودی استارلینک نیز وجود ندارد
تینا مزدکی- محمدامین آقامیری، رئیس مرکز ملی فضای مجازی و دبیر شورای عالی، در یک نشست خبری به بررسی توانایی مقابله با استارلینک پرداخت. این اظهارات، که در کنار دیگر ادعاهای او در زمینه اینترنت و فیلترینگ مطرح شد، بار دیگر بحث پیرامون نحوه مواجهه با فناوری‌های نوین ارتباطی را در دستور کار قرار داد.
تقابل با تکنولوژی‌های نوین نظیر اینترنت و ماهواره، همواره با مباحثی درباره چگونگی تنظیم‌گری، مدیریت دسترسی و پیامدهای مربوط به استفاده از این فناوری‌ها همراه بوده و سوالاتی را درباره روش‌های مواجهه با خلاقیت‌های فناورانه و تأثیرگذاری محدودیت‌ها و سیاست‌ها مطرح نموده است.
محمد سرافراز، رئیس سابق سازمان صداوسیما و عضو شورای عالی فضای مجازی، در گفت‌وگویی با خبرآنلاین به تکرار اشتباهات پیشین در سیاست‌گذاری‌های ارتباطی اشاره کرده و بیان می‌کند که برخوردهای سلبی نه تنها نمی‌توانند مانع توسعه فناوری شوند، بلکه ممکن است هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی را به بار آورند.
ادامه این گفت‌وگو را در زیر مشاهده خواهید کرد:
حکمرانی کامل بر اینترنت در هیچ کشوری امکان‌پذیر نیست
این عضو شورای عالی فضای مجازی در پاسخ به این سوال که در صورت عدم تمایل به مقابله با تمام فناوری‌ها، آیا رویکردی جایگزین وجود دارد، بیان می‌کند: «به هر حال، حکمرانی در زمینه اینترنت باید مورد بازنگری واقع گردد. ما در کشوری به سر می‌بریم که در اجرای حکمرانی در مرزهای جغرافیایی خود به وضوح ناتوان است. به طور روزانه شاهد خروج میلیون‌ها بشکه سوخت به صورت قاچاق هستیم و هزاران افغان به شیوه غیرقانونی وارد کشور می‌شوند. قاچاق مواد مخدر و کالا نیز موجود است. حکمرانی در مرزهای جغرافیایی که کاملاً تحت کنترل حکومت است، حتی محقق نمی‌شود. در این شرایط، چطور می‌توان ادعا کرد که حکمرانی جامع بر اینترنت را برقرار خواهند کرد؟ نتیجه این وضعیت، نارضایتی همگان است؛ نه حکومت موفق به حکمرانی می‌شود و نه مردم خشنود هستند. قطع دسترسی به ماهواره یا اینترنت نیز ممکن نیست، به خصوص هنگامی که اکثریت کاربران اینترنتی از این خدمات محروم شدند اما گروه‌های خاصی به راحتی به سیم‌کارت‌های سفید دسترسی پیدا کردند. این عمل هم تبعیض آمیز و هم باعث ایجاد فساد و بازار سیاه برای فروش سیم‌کارت‌های سفید گردید.»
در یک نظام حکمرانی ناکارآمد، خطاها تکرار و درس‌هایی از گذشته فراموش می‌شود
محمد سرافراز در پاسخ به این پرسش که با توجه به سوابق گذشته در مقابله با فناوری، چرا در خصوص استارلینک نیز همان رویکردها به کار گرفته می‌شود، اظهار می‌کند: «در ساختار حکمرانی ناکارآمد، تجربیات پیشین فراموش می‌شود و خطاها مدام تکرار می‌گردند، در حالی که هیچ توجهی به آینده نمی‌شود. مسئولینی که در سمت‌های خود قرار می‌گیرند، اگر توانایی اجرای طرح‌های مثبت را نداشته باشند، به طرح‌های سلبی متوسل می‌شوند و معمولاً به نتایج مطلوبی نمی‌رسند و مشکلات اجتماعی تازه‌ای به وجود می‌آورند. این افراد برای حفظ موقعیت شغلی خود به ظاهراً آسان‌ترین راه ادامه می‌دهند.»
سرافراز: همانطور که ایران را نمی‌توان به سبک کره شمالی اداره کرد، اینترنت ماهواره‌ای را نیز نمی‌توان نادیده گرفت.
او همچنین تصریح می‌کند: «حکمرانی بر اینترنت به این معنا نیست که تمامی داده‌ها و اطلاعات را بتوان تحت کنترل یک نهاد خاص درآورد؛ این امر در هیچ کشوری امکان‌پذیر نیست. در آینده، اینترنت ماهواره‌ای به‌طور مستقیم از طریق تلفن‌های همراه قابل دسترسی خواهد بود. در آن زمان، همان‌گونه که در زمینه قطع شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای موفق نشده‌اند، چطور می‌توانند اینترنت ماهواره‌ای را از میان بردارند؟»
با این حال، این سوال مطرح می‌شود که وقتی مردم به یک فناوری نیاز دارند و به سمت آن گرایش دارند، آیا محدودیت‌ها صرفا موجب کنترل و یا سخت‌تر و پرهزینه‌تر شدن استفاده از آن نمی‌شود؟ سرافراز در پاسخ می‌گوید: «فناوری‌های ارتباطی به طرز شگفت‌انگیزی در حال رشد هستند و کشورها در آینده بدون به کارگیری هوش مصنوعی و دیگر شیوه‌های ارتباطی، نمی‌توانند در جامعه جهانی فعالیت کنند و این امر باعث بروز مشکلات جدی برای مردم در تأمین نیازهای روزمره می‌شود. محدودیت‌ها و ممنوعیت‌ها و مجازات‌ها بدون ارائه راهکارهای مثبت، نمی‌توانند مؤثر واقع شوند; بلکه به عقب‌گرد اجتماعی و افزایش نارضایتی‌ها منجر می‌گردند.»
سیاست قطع کامل اینترنت هیچ‌گاه موفق نبوده است
او همچنین در پاسخ به این سوال که آیا سیاست قطع کامل اینترنت توانسته است به اهداف خود دست یابد، می‌گوید: «سیاست قطع کامل اینترنت یا محدودیت بر شبکه‌های اجتماعی در هیچ زمینه‌ای موفق نبوده و منجر به افزایش مشکلات امنیتی و اجتماعی شده و باعث گردیده که اکثریت مردم از فیلترشکن‌ها استفاده کنند. این امر نه تنها مشکلات امنیتی را برای شبکه‌های ارتباطی ایجاد کرده، بلکه هزینه‌های کاربران برای خرید VPN نیز افزایش یافته است. همچنین VPNهای رایگان ممکن است کاربران را در معرض بدافزارها و تبلیغات ناخواسته قرار دهند. فیلترشکن‌ها اغلب سرعت اینترنت را کاهش داده و مصرف باتری را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهند و برای کودکان خطرات فرهنگی دارند.»
سرافراز ادامه می‌دهد: «راه‌حل مناسب این است که برای همه نیازهای مردم در زمینه‌های آموزشی، اقتصادی، بهداشتی، سرگرمی، اطلاع‌رسانی، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی، گزینه‌های کاملاً جهانی ایجاد شود تا مردم با میل و رغبت از آن‌ها استفاده کنند و در کنار آن، از فناوری‌های نوین برای نظارت بر شبکه‌های اجتماعی خارجی بهره گرفته شود.»
اگر در نظام حکمرانی بازنگری نشود، هرج و مرج پیش خواهد آمد
سرافراز، رئیس سابق سازمان صداوسیما، در پاسخ به این سوال که با چنین رویکردی چه آینده‌ای برای فناوری کشور قابل تصور است، می‌گوید: «تعریف اعمال حاکمیت بر مرزهای جغرافیایی (زمینی، دریایی و هوایی) و همچنین مرزهای فرهنگی و تکنولوژی‌های جهانی دچار تحولات جدی شده است. اگر در نظام حکمرانی تجدیدنظر نشود، هرج و مرج خواهیم داشت و همه افراد متضرر می‌شوند.»
محمد سرافراز، عضو شورای عالی فضای مجازی معتقد است که تنها از طریق اتخاذ رویکردهای زیر، می‌توان از بروز این زیان‌ها جلوگیری کرد:
- استفاده از فناوری‌های نوین در بستر اینترنت مانند هوش مصنوعی که داده‌ها را اصلاح و به عنوان یک راهنما برای کاربران عمل می‌کند.
- ایجاد مقررات شفاف برای استفاده از فناوری‌های نوین و نظارت هوشمند در مدیریت آن‌ها.
- آموزش مردم برای استفاده صحیح از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی و محافظت آن‌ها از خطرات و آسیب‌های متنوع.
- فراهم‌سازی بستر برای ارائه خدمات در زمینه‌های مختلف از طریق شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های بومی به کمک بخش خصوصی و فناوری‌های هوش مصنوعی.
او در پایان می‌افزاید: «هرچه میزان رضایت و اعتماد مردم به حکومت افزایش یابد، اعمال حاکمیت نیز بهتر و آسان‌تر انجام می‌شود. کلید حکمرانی صحیح در اینترنت و دیگر عرصه‌ها نیز همین است.»
۲۲۷۳۲۳