چالش‌های خانواده‌ها در جلوگیری از اعتیاد فرزندان

مهدی محمدی در گفتگو با ایسنا، بیان کرد: برخی افراد از جنبه روان‌شناختی در برابر تمایل به مصرف مواد مخدر آسیب‌پذیرتر هستند، زیرا ساختار مغز، شخصیت و شرایط زندگی هر فرد متفاوت است. این مسئله به معنای ناتوانی فرد نیست، هرچند ممکن است در نگاه اول اینطور به نظر برسد. عوامل زیادی وجود دارد که میزان این خطر را افزایش می‌دهد، از جمله اضطراب، افسردگی یا فشار روانی شدید. برخی افراد متوجه می‌شوند که مصرف مواد مخدر می‌تواند برای مدتی حال بدشان را بهبود ببخشد و به همین دلیل، تمایل به تکرار مصرف در آن‌ها شکل می‌گیرد.

او ادامه داد: یکی دیگر از عوامل مهم، «تروما» یا تجربیات دردناکی است که فرد در گذشته متحمل شده است. تجربیات مانند خشونت، آزار، از دست دادن، طلاق، مشکلات جدی در خانواده و تحقیر مکرر می‌تواند حساسیت فرد را افزایش دهد. همچنین مشکلات مدیریت احساسات نیز تاثیرگذار است؛ برخی از ما در زمان خشم، تنهایی یا ناراحتی به سرعت دچار بحران می‌شویم و مهارت‌های مناسب برای آرام کردن خود را کمتر می‌شناسیم. یک عامل دیگر «تکانشگری و ریسک‌پذیری» است. اصطلاح تکانشگری به رفتارهایی اشاره دارد که فرد بدون تفکر کافی اقدام می‌کند و غالباً به دنبال تجربیات هیجان‌انگیز می‌گردد. احساس تنهایی و فقدان ارتباط نیز نقش محوری دارد؛ زمانی که فرد احساس کند کسی او را درک نمی‌کند، ممکن است به سمت گروه‌های مصرف‌کننده یا راه‌های سریع رهایی از دائمی غم و اندوه روی آورد.

عوامل زیستی، تاریخچه خانوادگی و سن آغاز

این روانشناس تصریح کرد: وجود تاریخچه خانوادگی اعتیاد و وجود افراد مصرف‌کننده در اطراف فرد از دیگر عوامل تاثیرگذار است. حتی برخی از ویژگی‌های زیستی و ژنتیکی می‌تواند احتمال وابستگی فرد به مواد را تسهیل کند. شروع مصرف در سنین پایین یکی از عوامل کلیدی به شمار می‌آید، زیرا مغز یک نوجوان هنوز در حال رشد است و به ویژه بخش‌هایی که با تصمیم‌گیری و کنترل رفتار ارتباط دارد، در حال توسعه است. به همین دلیل، آغاز زودهنگام مصرف مواد مخدر می‌تواند خطرات بیشتری به همراه داشته باشد.

محمدی گفت: اگر فردی تحت فشار روانی زیادی قرار داشته باشد، نتواند راه‌های سالم مقابله را شناسایی کند و در عین حال مواد مخدر نیز به آسانی در دسترسش باشد، شانس وابستگی او به شدت افزایش می‌یابد؛ با این حال، وجود این عوامل پرخطر به معنای این نیست که فرد حتماً، معتاد خواهد شد. حمایت‌های خانواده، دوستان مثبت، درمان مسائل روانی، ورزش، سبک زندگی سالم، ارتباطات اجتماعی خوب و یادگیری روش‌های عملی موثر برای مدیریت استرس می‌تواند نقشی کلیدی در پیشگیری از اعتیاد ایفا کند.

وی در مورد نقش محیط، دوستان و خانواده در تسهیل یا جلوگیری از اعتیاد اظهار داشت: محیط، دوستان و خانواده می‌توانند به‌عنوان عاملی برای تسهیل مصرف مواد عمل کنند یا برعکس، همچون سدی در برابر آن عمل کنند، به‌عبارتی، این دو وجه در کنار هم به‌عنوان یک شمشیر دو لبه عمل می‌کنند. دوستان در این مورد نقش بسزایی دارند، به‌خصوص در دوران نوجوانی و جوانی. در صورتی که فرد در میان جمعی باشد که مصرف مواد در آن به‌عنوان یک امر عادی تلقی می‌شود، ممکن است با عبارات مثل «فقط یک بار امتحان کن» یا «هیچ اتفاقی نمی‌افته» مواجه شود و با مشاهده مصرف دوستانش، احساس ترسش از مواد کاهش یابد و مصرف به تدریج برایش طبیعی جلوه کند. همچنین، دسترسی به مواد از طریق دوستان ممکن است آسان‌تر شود.

این روانشناس خاطرنشان کرد: با این حال، دوستان می‌توانند تأثیر کاملاً متفاوتی نیز داشته باشند. دوستی که به مصرف مواد روی نمی‌آورد، ممکن است فرد را به سمت فعالیت‌های مفید مانند ورزش، کار، تفریح سالم یا معاشرت‌های دیگر سوق دهد و در زمان‌های فشار روانی نیز از او حمایت کند که این می‌تواند احتمال شروع یا ادامه مصرف مواد را کاهش دهد. خانواده نیز نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند؛ خانواده‌ای که در آن خشونت، درگیری مداوم، تحقیر، بی‌توجهی یا مصرف مواد وجود داشته باشد، ممکن است فشار روانی بیشتری بر فرد وارد کند و برخی افراد در چنین شرایطی برای گریز موقت از ناراحتی به سمت مواد رو آورند. در مقابل، خانواده‌ای که در آن فرد احساس می‌کند شنیده می‌شود، مورد احترام قرار دارد و در زمان‌های دشوار تنها نیست، می‌تواند به‌عنوان یک عامل محافظتی مهم عمل کند.


به گفته وی، منظور از حمایت خانوادگی این نیست که خانواده دائماً فرد را کنترل یا سرزنش کند، چرا که معمولاً کنترل بیش از حد و تحقیر عواقب معکوس به دنبال دارد، چه بسا این کار از جانب برخی خانواده‌ها به اشتباه انجام شود. به عنوان مثال، اگر خانواده متوجه شود که فرزندشان با افرادی که مواد مصرف می‌کنند، معاشرت می‌کند، برخوردی نظیر این‌که «تو آبرویمان را بردی و دیگر حق نداری از خانه بیرون بروی» ممکن است فرد را وادار به مخفی‌کاری بیشتری کند، در حالی که یک واکنش ملایم‌تر، مانند آن که «ما نگرانت هستیم و می‌خواهیم بفهمیم چه پیش آمده و چطور می‌توانیم به تو کمک کنیم» احتمال گفت‌وگوی واقعی و تعامل مثبت را بیشتر می‌کند.

پیشگیری از گرایش به مصرف مداوم مواد مخدر

محمدی بر این نکته تأکید کرد: بنابراین، می‌توان بیان کرد که دوستان ممکن است مصرف را عادی و در دسترس سازند، اما در عین حال، خانواده و دوستان مثبت می‌توانند حس تعلق و حمایت را تقویت کنند. این احساس که «کسی هست که در زمان مواجهه با فشار، استرس و ناراحتی، می‌توان به او مراجعه کرد» از مهم‌ترین عوامل است که می‌تواند حرکت فرد را از کنجکاوی و تجربه اولیه به سمت مصرف مداوم متوقف کند.

انتهای پیام