تا به حال باور بر این بود که تاثیر فعالیت ورزشی بر سلامت قلب به تقویت عملکرد قلب و افزایش کارایی آن محدود می‌شود؛ با این حال، تحقیقات جدید دانشگاه بریستول انگلستان جنبه‌های نامشهود دیگری از این پیوند را نمایان کرده است. این پژوهش که در تاریخ ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۴ آبان ۱۴۰۵) منتشر گردیده، نشان می‌دهد که فعالیت‌های بدنی متوسط نه تنها به قدرت بخشیدن به قلب کمک می‌کند، بلکه سیستم عصبی خودکار مسئول عملکرد آن را به شکلی متمایز در بخش‌های چپ و راست بدن بازتنظیم می‌نماید. این کشف می‌تواند روش‌های درمانی برای بیماری‌های قلبی را دگرگون سازد.
چگونه ورزش بر سیستم عصبی قلب تأثیرگذار است؟
قلب ما تا حدود زیادی تحت کنترل سیستم عصبی خودکار قرار دارد؛ شبکه‌ای از اعصاب که به صورت اتوماتیک عملکردهای اصلی نظیر ضربان قلب، تنفس و هضم را تنظیم می‌کند. یکی از بخش‌های این سیستم به قلب این امکان را می‌دهد تا در زمان نیاز به اکسیژن بیشتر، به ویژه هنگام فعالیت یا در شرایط تنش‌زا، به‌سرعت فعالیت خود را افزایش دهد. خوشه‌های کوچکی از سلول‌های عصبی به نام گانگلیون‌های ستاره‌ای که در دو طرف پایین گردن و بالای قفسه سینه واقع شده‌اند، در این روند نقشی حیاتی را ایفا کرده و سیگنال‌هایی را برای تأثیرگذاری بر ضربان قلب و سایر جنبه‌های عملکرد قلب ارسال می‌کنند.
دکتر آگوستو کوپی، پژوهشگر ارشد این تحقیق و استادیار آناتومی دامپزشکی در دانشگاه بریستول، این گانگلیون‌ها را به عنوان «دیمر سوئیچ» برای قلب تشبیه می‌کند. وی تصریح می‌کند: «این خوشه‌های عصبی مانند دیمر سوئیچ عمل می‌کنند و ما نشان داده‌ایم که ورزش منظم و متوسط به‌طور خاص این سوئیچ را در هر سمت بدن به شکل متفاوتی تنظیم می‌نماید. این نکته می‌تواند توضیح دهد که چرا برخی درمان‌ها در یک سمت بدن اثر بخشی بیشتری دارند و می‌تواند در آینده به پزشکان کمک کند تا درمان‌های هدفمند و موثرتری را ارائه دهند.»
تمایزهای شگفت‌انگیز در ساختار عصبی چپ و راست قلب
برای تحلیل اثر ورزش بر این خوشه‌های عصبی، محققان موش‌هایی را مورد مطالعه قرار دادند که به مدت ۱۰ هفته تحت تمرینات هوازی متوسط قرار گرفته بودند. این پژوهش با همکاری محققانی از دانشگاه‌های کالج لندن، دانشگاه سائوپائولو و دانشگاه فدرال سائوپائولو در برزیل انجام شد. تیم تحقیق با بهره‌گیری از تکنیک‌های پیشرفته تحلیل سه‌بعدی تحت عنوان استرئولوژی، به بررسی سلول‌های عصبی پرداختند.
نتایج به‌دست‌آمده نشان‌دهنده وجود عدم تعادل قابل ملاحظه‌ای میان دو سوی بدن بودند. در موش‌های تحت آموزش، خوشه عصبی قلبی-عروقی در سمت راست تقریباً چهار برابر بیشتر از خوشه سمت چپ نورون داشت؛ تفاوتی کاملاً قابل توجه در مقایسه با موش‌های غیرآموزش‌دیده. همچنین، سلول‌های عصبی تغییراتی در اندازه داشتند، ولی در دو جهت مخالف: نورون‌های سمت چپ به طور تقریبی دو برابر بزرگ‌تر شده بودند، در حالی که نورون‌های سمت راست ناچیزاً کوچک‌تر شدند. این نتایج حکایت از آن دارد که ورزش به طور یکسان بر تمامی اعصاب کنترل‌کننده قلب تأثیر نمی‌گذارد، بلکه تغییرات ساختاری خاصی را در هر سمت به وجود می‌آورد.
افق‌های نوین درمان بیماری‌های قلبی با درک این تحولات
این یافته‌ها می‌توانند پیامدهای مهمی برای درمان بیماری‌های مرتبط با فعالیت غیرطبیعی اعصاب اطراف قلب داشته باشند. آریتمی‌های قلبی (ضربان‌های نامنظم)، آنژین صدری (درد قفسه سینه که ناشی از کاهش جریان خون به عضله قلب است) و سندرم قلب شکسته (ضعف ناگهانی عضله قلب که معمولاً با استرس‌های عاطفی یا فیزیکی تحریک می‌شود)، جزو این اختلالات به شمار می‌آیند.
در حال حاضر، پزشکان معمولاً برای درمان این مشکلات، سیگنال‌های عصبی بیش‌فعال به قلب را کاهش می‌دهند. روش‌هایی مانند بلوک‌های عصبی گانگلیون ستاره‌ای به‌طور موقت فعالیت عصبی را متوقف می‌کنند، در حالی که دنرواسیون شامل قطع مسیرهای عصبی خاص می‌شود. دکتر کوپی خاطرنشان کرد: «با نقشه‌برداری از تغییرات این گانگلیون‌ها در هر سمت به واسطه ورزش، این تحقیق اطلاعاتی ارائه می‌دهد که می‌تواند به توسعه دقیق‌تر رویه‌هایی نظیر بلوک‌های عصبی یا دنرواسیون در سمتی که بیشترین تاثیر را دارد، منجر شود.» این یافته‌ها هنوز در مراحل اولیه بوده و در موش‌ها به دست آمده‌اند، بنابراین لازم است که مطالعات بالینی در انسان‌ها نیز دنبال شود. محققان بر آنند که بررسی کنند که آیا این تغییرات ساختاری بر فعالیت قلب تأثیر می‌گذارند و آیا الگوهای مشابهی در حیوانات بزرگ‌تر و انسان‌ها نیز وجود دارد یا خیر.