کشف آرامگاه خردسال اشرافی در معبدی تاریخی

در پرو، باستان‌شناسان موفق به کشف آرامگاهی متعلق به حدود ۱۴۰۰ سال پیش شده‌اند که به کودکی زیر دو سال تعلق دارد. این کودک در محوطه باستانی «هواکا دِ لا لونا» یا «معبد ماه» واقع در نزدیکی شهر تروخیو به خاک سپرده شده بود. در این آرامگاه ۳۲ شیء سفالی پیدا شده که شامل تصاویری از موجوداتی بالدار ماورایی و جنگجویان شکست‌خورده می‌شود.

اندازه آرامگاه و تنوع اشیاء همراه نشان‌دهنده این است که این کودک احتمالاً در جامعه موچه دارای موقعیت ویژه‌ای بوده است. این کشف از آن رو ارزشمند است که باستان‌شناسان پیش‌تر بیش از ۸۰ تدفین را در این منطقه بررسی کرده بودند، اما هیچ‌کدام از آن‌ها متعلق به کودکی با چنین مجموعه‌ی غنی اشیای تدفینی نبوده‌اند.

این آرامگاه در سکوی «اوهل»، بخشی از مجموعه مذهبی «هواکا دِ لا لونا» کشف شده است. این ناحیه به «حیاط مارها» نیز معروف بوده و کاربری تدفینی دارد.

اتاق آرامگاه به قدری وسیع بوده که حتی فرد بالغی نیز می‌توانست در آن جا بگیرد. در کنار بقایای استخوانی کودک، ۳۲ شیء سفالی یافت شد که عمدتاً ظروف بودند. نتایج اولیه بررسی استخوان‌ها قادر به تعیین جنسیت کودک نیستند؛ اما ابعاد آرامگاه و نوع اشیای یافت شده، احتمال تعلق کودک به یکی از گروه‌های توانگر جامعه موچه را بیشتر می‌کند.

یکی از آثار برجسته این مجموعه، پیکره‌ای سفالی از موجودی است که بدنی شبیه انسان داشته و بال‌ها و دمی شبیه پرنده دارد. این موجود در یک دست سپر و در دست دیگر جامی به دست دارد و در دو سمت آن دو پرنده با پوشش تشریفاتی دیده می‌شوند.

پژوهشگران بر این باورند که این پیکره نمایانگر موجودی الهی است که در حال دگرگونی می‌باشد و نه صرفاً ترکیبی خیالی از انسان و پرنده. با این حال، تفسیر این تصویر به سادگی امکان‌پذیر نیست. زیرا تمدن موچه هیچ خط نوشتاری معتبری از خود به جا نگذاشته و پژوهشگران هنوز بر سر ویژگی‌های مذهبی آن به توافق نرسیده‌اند. نامشخص است که آیا تصاویر آیینی موچه نشان‌دهنده خدایان مختلف هستند یا موجودات ماورایی که توانایی تغییر شکل دارند.

از جنبه‌های جالب این کشف دو پیکره سفالی مربوط به جنگجویان مغلوب است. این آثار به موضوعی تکراری در هنر موچه مرتبط می‌شوند که اغلب «آیین نبرد» نامیده می‌شود.

در تصاویری که به این آیین مربوط می‌شوند، جنگجویان در حال نبرد هستند و فردی که شکست خورده، پس از سلب سلاح و برهنه شدن، با طنابی به گردن بسته می‌شود. در نهایت، او برای قربانی شدن در مراسمی آیینی آماده می‌گردد. دو پیکره‌ای که در آرامگاه پیدا شده، ظاهرا نمایانگر اسیران شکست‌خورده هستند.

حضور این نوع تصاویر در گور کودکی که کمتر از دوسالگی فوت کرده است، سؤالات متعددی را به وجود می‌آورد. اشیای تدفینی معمولاً به هویت یا فعالیت‌های فرد در دوران حیات مرتبط هستند؛ به این معنا که نقش‌های مربوط به جنگ و آیین‌ها در نگاه اول، بایستی به بزرگسالانی که در جنگ یا مراسم خاص شرکت داشتند، مرتبط باشد. اما این توضیحات در مورد این کودک کوچک صحیح نیست.

جفری رِنگیفو-چونگا، باستان‌شناسی که در پروژه حاضر است، بیان می‌کند که معمولاً انتظار نمی‌رود اشیایی با موضوعات مرتبط به آیین‌های بزرگسالان در آرامگاه کودکی به این سن یافت شود. به عقیده او، این کشف باعث گسترش دانسته‌های ما از شیوه‌های تدفین تمدن موچه می‌گردد.

یک احتمال این است که اشیای همراه کودک، بجای اینکه بیانگر تجربیات شخصی او باشند، به وضعیت اجتماعی خانواده، تبار یا هویت مذهبی او اشاره کنند. با این حال، پژوهشگران هنوز قادر به تعیین دلیل دقیق انتخاب این اشیاء نیستند.

ابعاد بزرگ آرامگاه، موقعیت آن در محوطه تدفینی و تعداد چشم‌گیر اشیای همراه کودک این تصور را ایجاد می‌کند که وی به روش‌ای متفاوت نسبت به دیگران دفن شده است. با این وجود، هنوز مشخص نیست چرا کودکی که مدت چندانی از زندگی‌اش نگذشته، از چنین مراسم تدفین مهمی بهره‌مند شده است.

این کشف ممکن است احتمال به ارث رفتن موقعیت اجتماعی را در جامعه موچه مطرح کند. اگر کودک به خاطر وضعیت خانوادگی‌اش چنین تدفینی را دریافت کرده باشد، این موضوع می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که منزلت اجتماعی لزوماً به دستاوردهای فرد در زندگی مرتبط نبوده است.

البته این فرضیه به بررسی‌های بیشتری نیاز دارد. پژوهشگران با بررسی دقیق بقایای استخوانی و اشیای تدفینی، ممکن است بتوانند جزئیات بیشتری درباره پیشینه کودک، موقعیت خانوادگیش و دلیل انتخاب این روش تدفین بدست آورند.

هواکا دِ لا لونا مهم‌ترین مرکز مذهبی تمدن موچه در پایتخت باستانی آن به شمار می‌رود و امروزه به نام سرو بلانکو شناخته می‌شود. این شهر در نزدیک تروخیو و کمتر از پنج کیلومتر دورتر از آن واقع شده و در دوران اوج تمدن موچه به عنوان یکی از نقاط کانونی در ساحل شمال پرو شناخته می‌شد.

تمدن موچه تقریباً از قرن سوم تا نهم میلادی در این منطقه رونق داشت، یعنی چندین قرن قبل از پیدایش امپراتوری اینکا. سازندگان موچه با بهره‌گیری از میلیون‌ها خشت گلی، سکوهای بزرگ و ساخت‌و‌سازهای مذهبی به نام «هواکا» ایجاد کردند.

این بناها در طول زمان به طور مداوم تغییر کردند. سازندگان گاهی سکوهای پیشین را با خشت پر کرده، سپس لایه‌های جدیدی را بر روی آن ایجاد می‌کردند و بناهای تازه‌ای را در بالای سازه‌های قبلی قرار می‌دادند. باستان‌شناسان شش مرحله اصلی از ساخت‌وساز را در پایتخت باستانی شناسایی کرده‌اند.

سکوی «اوهل» که آرامگاه مربوط به کودک در آن پیدا شده، بخشی از مجموعه تدفینی مرتبط با معبد ماه است. گورهای متعدد این ناحیه اطلاعات ارزشمندی درباره آداب تدفین، باورهای مذهبی و ساختار اجتماعی در تمدن موچه در دسترس پژوهشگران قرار می‌دهد. با این حال، آرامگاه اخیر از نظر سن فرد متوفی و نوع اشیای تدفینی ویژگی‌هایی را نمایان می‌کند که در نمونه‌های پیشین این محوطه مشاهده نشده است.

اشیاء کشف‌شده از آرامگاه اکنون به آزمایشگاه‌های موزه «سانتیاگو اوسدا کاستیلو» در پرو منتقل شده‌اند تا به بررسی و حفاظت آن‌ها پرداخته شود. متخصصان به ارزیابی آثار سفالی و دیگر مواد باستان‌شناختی خواهند پرداخت تا اطلاعاتی درباره شیوه ساخت، کاربرد احتمالی و معنای آنها کسب کنند.

امید است که بررسی دقیق پیکره‌ها و سایر اشیای تدفینی روشن کند چرا کودکی با چنین سن کمی در کنار آثاری مرتبط با مذهب، جنگ، اسارت و قربانی‌کردن دفن شده است. این آثار در آینده به نمایش عمومی در خواهند آمد.

در حال حاضر، هویت کودک همچنان نامشخص مانده و دلیل دقیق تدفین ویژه او نیز هنوز روشن نیست. با این حال، آرامگاه نشان‌دهنده این واقعیت است که مرگ این کودک در حدود ۱٬۴۰۰ سال پیش برای جامعه موچه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است؛ به حدی که او را در یکی از غیرمعمول‌ترین گورهای کشف‌شده برای کودکان در معبد ماه دفن کردند.