چرا هواداران فوتبال باید از افتادن به دام اخبار نادرست پرهیز کنند؟
به نقل از ورزش سه، در زمان اوج بحران ناشی از خروج کریستیانو رونالدو از اردوی تیم ملی پرتغال، یکی از هم‌تیمی‌های سابق او بیشتر بر آتش این اختلاف دامن زد.
مانیش، هافبک اسبق چلسی و تیم ملی پرتغال، به بیانیه انتقادی رونالدو نسبت به ژرژ ژسوس، سرمربی تیم ملی، واکنش نشان داد و اظهار داشت که کشورش به «فردی گرفتار شده که نمی‌خواهد هیچ ستاره‌ای جز خودش را در نمای تیم ببیند.»
این اظهارنظر، بسیار تند و کنایه‌آمیز بوده و به‌طور شگفت‌انگیزی در فضای مجازی انتشار یافته و حتی توسط چندین رسانه خبری به شکلی گسترده بازتاب داده شد.
متأسفانه، ماجرای مذکور کاملاً جعلی بود. مانیش هرگز چنین اظهار نظری نکرد و در پی این شایعه مجبور شد در حساب اینستاگرام خود به‌طور رسمی آن را تکذیب کرده و از هواداران درخواست کند در آینده محتاط‌تر باشند.
این مشکل، تنها به این مورد ختم نمی‌شود. دست‌کم یک نسل است که گفت‌وگوهای سیاسی دستخوش نقل‌قول‌های جعلی شده‌اند. در دنیای فوتبال نیز این پدیده به تازگی پیش نیامده، اما هرگز به این اندازه با گستردگی و تأثیرگذاری مشاهده نشده است.
در زمان برگزاری جام جهانی، یورگن کلوپ به یکی از پیشگامان مخالف وقفه‌های آب‌رسانی برای بازیکنان تبدیل شد. او ظاهراً گفته بود فوتبال «به گروگان مدیرانی درآمده که در دفاتر مجهز به تهویه مطبوع نشسته‌اند» و این وقفه‌ها را به‌عنوان «قفسی طلایی برای حامیان مالی» توصیف کرده بود.
این اظهارات به سرعت در همه جا پخش شدند. بازیکنان پیشین آنها را به اشتراک گذاشتند و دست‌کم یکی از روزنامه‌های سراسری فرانسه نیز ادعا کرد که کلوپ این جملات را در مصاحبه‌ای با شبکه آلمانی ARD مطرح کرده است.
اما کلوپ در دوران جام جهانی به‌طور انحصاری با شبکه ماگنتا تی‌وی همکاری می‌کرد و هیچ‌گونه مصاحبه‌ای با ARD نداشت.
با این وجود، این واقعیت مانع از شیوع نقل‌قول نشد. بسیاری از مردم به کلوپ به خاطر نقد تند و تیزش نسبت به ابتکار جیانی اینفانتینو ادای احترام کردند.
تابستانی طولانی و پر از حوادث گذشت. کوین دی‌بروینه هرگز درباره انزو فرناندز، وینگر جدید منچسترسیتی، نگفته بود که «او حتی به گرد پای من هم نمی‌رسد». روبرتو دزربی، سرمربی تاتنهام، هرگز به‌طور علنی درباره احتمال جذب میسون گرینوود سخنی نگفته بود. تیری آنری نیز پس از انتشار رای کمیسیون مستقل در مورد تخلفات مالی منچسترسیتی، خواستار مجازاتی شدیدتر از تنزل امتیاز برای این باشگاه نشده بود.
اخیراً نیز در مورد اینکه چرا اینسلی میتلند-نایلز قبل از دیدار اورتون با چلسی به حمایت از مبارزه با نژادپرستی زانو نزده بود، به‌طور نادرست به او نسبت داده شد. نیازی به گفتن نیست که میتلند-نایلز هرگز اظهارنظر عمومی در این خصوص نکرده بود.
برخی از این جعل‌ها بی‌خطر هستند، اما در موارد دیگر می‌توانند به شدت اعتبار افراد را خدشه‌دار کرده و موجب آزار و توهین مجازی شخصی شوند که مشخصاً گوینده آن روایت بود.
آنری نیز مانند مانیش مجبور شد از حساب فیسبوک خود برای تکذیب یک نقل‌قول جعلی بهره‌برداری کند.
ساخت نقل‌قول‌های جعلی می‌تواند به یک کسب و کار سودآور تبدیل شود. پلتفرم‌های متعدد رسانه‌های اجتماعی به طرق مختلف به تعامل کاربران پاداش می‌دهند، اما جلب توجه در اکثر شرایط می‌تواند منجر به درآمدزایی شود.
رایج‌ترین راه انجام این کار نسبتاً آسان است.
شبکه اجتماعی ایکس هر روز به‌عنوان یکی از منابع اصلی انتشار نقل‌قول‌های جعلی عمل می‌کند و حساب‌هایی که در این پلتفرم فعال هستند، معمولاً از یک الگوی مشخص پیروی می‌کنند.
یک حساب معتبر با نشان تأیید، نقل‌قولی را منتشر کرده که معمولاً روی یک تصویر ثابت از فرد موردنظر قرار دارد. برای مثال، می‌توان به موردی اشاره کرد که در آن زلاتان ابراهیموویچ ظاهراً در مورد کیفیت عملکرد لامین یامال در لیگ قهرمانان اخیر صحبت می‌کند.
سپس این نقل‌قول‌ها توسط حساب‌های تجمیع‌کننده اخبار بازنشر می‌شوند؛ حساب‌هایی که اساساً برای انتشار اخبار فوری ایجاد شده‌اند. به همین ترتیب، «منابع» جعلی یکی پس از دیگری انباشته می‌شوند و مجموعه‌ای از ارجاعات به‌ظاهر معتبر به وجود می‌آید که آن‌قدر گسترده است که کمتر کسی به فکر بررسی صحت آن می‌افتد.
در نهایت، واقعیت‌ها به تدریج روشن شده و اطلاعات صحیح می‌شوند. نقل‌قول‌ها به‌طور ساکت ناپدید می‌شوند.
مشکل آنجاست که معمولاً تعداد افرادی که اصلاحیه را می‌بینند یا به آن توجه می‌کنند، بسیار اندک است. بنابراین برای بسیاری از مخاطبان، آن نقل‌قول جعلی همچنان به‌عنوان یک حقیقت باقی می‌ماند.
یکی از کارکنان یک آژانس بزرگ ورزشی به اتلتیک می‌گوید که مقابله با نقل‌قول‌های جعلی معمولاً به دلیل عدم وجود مشکلات واقعی ارزش دردسرش را ندارد:
تا کنون هیچ واقعه منفی قابل توجهی برای ما پیش نیامده است. چنین اتفاقاتی شکل می‌گیرند و مردم ابراز ناراحتی می‌کنند. اما اگر به دنبال کنترل چیزی باشید که به سرعت فراموش می‌شود، ممکن است خود را دیوانه کنید و زمان زیادی را هدر بدهید. البته اگر موضوع قابلیت پیگیری حقوقی داشته باشد، ممکن است وضعیت متفاوت باشد؛ اما ما هنوز با چنین موردی روبرو نشده‌ایم.
چرا این روش اساساً موثر است؟ و چرا با گذشت زمان بیشتر و بیشتر رواج پیدا می‌کند؟
اکنون، ایکس تیک آبی یا نشانه تأیید اعتبار برای حساب‌ها را به فروش می‌رسد؛ نشان‌هایی که به حساب‌ها ظاهری معتبر می‌بخشند.
ابزارهای ترجمه خودکار نیز باعث شده‌اند تا توییت‌های بیشتری به زبان مادری کاربران قابل دسترسی باشند. استفاده از نرم‌افزارهای ترجمه می‌تواند حتی نشانه‌هایی از ساختگی بودن نقل‌قول را پنهان کند.
به‌عنوان مثال، از آنجا که اظهارات منتسب به کلوپ در مورد «قفسی طلایی برای حامیان مالی» هرگز به زبان آلمانی منتشر نشده بود، این ناهماهنگی و تصنعی بودن آن به آسانی نادیده گرفته شد.
هوش مصنوعی نیز به طور مداوم در حال پیشرفت است. وقتی این نقل‌قول‌ها با ابزارهای شناسایی محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی بررسی می‌شوند، معمولاً مشخص می‌شود که توسط هوش مصنوعی تولید شده‌اند. با این حال، تقلید از لحن و شیوه بیان اینجور افراد به قدری بهبود یافته که افراد بیشتری را متقاعد می‌کند که نقل‌قول‌ها واقعی هستند.
با این حال، موضوع ابعاد دیگری نیز دارد.
جو سایرز، مدیر بخش تحلیل داده‌های ورزشی گروه سیگنیفای، شرکتی که در زمینه حفاظت از اعتبار افراد و سازمان‌ها در فضای مجازی تخصص دارد، به اتلتیک می‌گوید:
«چرا مردم با چنین محتوایی تعامل می‌کنند یا چرا به نقل‌قول‌های جعلی اعتقاد دارند، سوالی چندبعدی است.
معمولاً دلیلی برای افزایش دست‌پخت بی‌رحمانه‌ای وجود دارد و احتمالاً ربات‌ها نیز در این روند دخالت دارند. این مرحله اول است.
سپس کاربرانی هستند که واقعاً این نقل‌قول‌ها را باور دارند. آنها بخش بعدی گسترش محتوا را دنبال می‌کنند. تعداد این کاربران معمولاً محدود است، اما نقش آنان در تأیید ظاهری پست‌ها باعث می‌شود محتوا همچنان انتشار یابد.
گروه دیگری نیز وجود دارد که به دنبال تأیید نظرات خود هستند. به‌عنوان مثال، اگر شما از یک بازیکن خاص خوش‌تان نیاید و نقل‌قولی از یک کارشناس ابراز ناراحتی نسبت به او مطرح شده باشد، احتمالاً آن را به اشتراک خواهید گذاشت.
نیاز به اثبات اینکه حق با ماست، به ویژه در مناظرات فوتبال، بسیار قوی است. همین نیاز باعث می‌شود افراد بدون توجه به نشانه‌های هشداردهنده، به سمت تأثیر مورد نظر پیش بروند.
این نکته آخر جالب‌تر از همه است.
مارکوس مارشال، مدیر بخش موفقیت مشتریان در آژانس بازاریابی دیجیتال RANE، به اتلتیک می‌گوید:
«فوتبال بستر بسیار مناسب‌تری برای رشد نقل‌قول‌های جعلی است، زیرا هواداری از یک باشگاه ارتباط نزدیک‌تری با هویت فرد دارد.
نقل‌قولی که تیم شما را تحسین کند یا رقیبتان را به تمسخر بگیرد، حتی قبل از اینکه به واقعی بودن آن فکر کنید، می‌تواند خوشایند باشد.
وسوسه این است که پیش از پرسیدن سوال “آیا او واقعاً چنین حرفی زده؟”، از خودتان بپرسید “آیا این حرف نظر من را تأیید می‌کند؟”
برای مثال، اوایل همین ماه، وینیسیوس جونیور به علت کشیدن موهای ناتان سالیبا در جریان پیروزی یک بر صفر رئال مادرید مقابل ویارئال، با کارت قرمز اخراج شد.
همان شب، حسابی تأیید شده، نقل‌قول‌های جعلی از کیلیان امباپه منتشر کرد که ظاهراً واکنش او به این رویداد پس از مسابقه بود:
«وینی بازیکن فوق‌العاده‌ای است و من می‌خواهم او در کنارم به میدان برود و به ما کمک کند تا در مسابقات پیروز شویم و جام‌ها را کسب کنیم.
اما او باید روی فوتبال تمرکز کند و از درگیری در این موقعیت‌ها اجتناب کند. بودن در کنار هم‌تیمی به معنای حمایت از اوست، اما این به آن معنا نیست که باید در مواقع خطا، تظاهر کنیم حق با اوست.»
در نظر داشته باشید که جریانات انتقادی علیه وینیسیوس جونیور به رفتارهای احساسی او مربوط می‌شود، بنابراین درک نگرانی‌های مشابه از کلام امباپه می‌تواند بسیار وسوسه‌کننده باشد.
با اینحال، مارشال هشدار می‌دهد:
«من در قضاوت منفعت‌طلبانِ فریب خورده در این موارد احتیاط می‌کنم.
سوالی که ارزش طرح کردن دارد این است که وقتی یک ادعا چیزی را به ما ارائه می‌دهد که ما می‌خواهیم، چه اتفاقی برای قضاوت ما می‌افتد؛ چیزی نظیر تأیید عقیده ما، سرگرم شدن یا احساس تعلق داشتن.
اشتراک‌گذاری محتوا غالباً به اندازه باور به آن، با احساس تعلق هم ارتباط دارد.
مردم از محتوای فوتبال برای نشان دادن وفاداری، سرگرمی با دوستان و مشارکت در مسابقات هواداری بهره می‌برند.
حتی یک نقل‌قول جعلی، در شرایطی که اعتبارش در تردید است، می‌تواند همین کارکردهای اجتماعی را داشته باشد.
عامل دیگری نیز وجود دارد: زمان.
مارشال توضیح می‌دهد:
«یک فرد به راحتی می‌تواند در عرض چند ثانیه جمله‌ای را اختراع کند. اما بررسی صحت این جمله که آیا واقعاً در یک مصاحبه خبری، گفت‌وگو یا یک برنامه تلویزیونی مطرح شده، نیاز به تلاش دارد.
در عین حال، فردی که این محتوا را به اشتراک می‌گذارد به محض انجام این کار، بلافاصله پاداش خود را دریافت می‌کند؛ با واکنش دیگران یا شکل‌گیری بحث‌هایی پرشور.
تا عصر یکشنبه، توییتی که تماس‌های جعلی امباپه را شامل می‌شد، تقریباً به ۶۰۰ هزار بیننده رسید.
همان حساب، ۲۴ ساعت بعد همین شیوه را تکرار کرد؛ هرچند این بار به طرز کمتری خطرآفرین بود.
پس از پیروزی سه بر صفر منچسترسیتی مقابل لیورپول در آنفیلد، مسابقه‌ای که اخراج رایان گراونبرخ نقطه عطف آن بود، این حساب نقل‌قول‌هایی جعلی از جیمی کرگر منتشر کرد که ظاهراً از شدت عصبانیت به نقد سطح داوری پرداخته بود.
در این پست آمده بود:
«لیگ برتر خودش را به‌عنوان بهترین لیگ جهان معرفی می‌کند، اما تصمیمات اینچنینی باعث می‌شود که همه به‌جای فوتبال راجع به داور صحبت کنند.»
کرگر هرگز چنین اظهاراتی نداشت، اما این توییت نزدیک به ۱۰۰ هزار بازدید داشت و بسیاری از پاسخ‌دهندگان از صراحت او تمجید کردند.
به معنای واقعی، این واکنش قابل درک است، زیرا چنین دیدگاهی در میان بسیاری از هواداران لیگ برتر رواج دارد.
این حادثه پس از هر بازی مهم لیگ برتر رخ می‌دهد.
کرگر همواره یکی از اولین مقاصد در چنین مواردی بوده، اما گری نویل، میکا ریچاردز، تیری آنری و تقریباً هر بازیکن یا مربی سابقی که در رسانه‌ها فعالیت می‌کند نیز به همین راحتی هدف این جعل‌ها قرار می‌گیرند.
سابقه برخی از این حساب‌ها به زمان جام جهانی برمی‌گردد که زمان نسبتاً زیادی را برای حساب‌هایی ایجاد کرده‌اند که همچنان با توجه به انجام اقداماتی که علیه آنان انجام می‌شود، به فعالیت خود ادامه می‌دهند.
برخی از این حساب‌ها به‌طور علنی در بخش معرفی پروفایل خود اعلام کرده‌اند که محتوایشان جعلی است، اما شرح این موضوع به گونه‌ای نیست که کاربران هنگام مشاهده پست در صفحه اصلی متوجه آن شوند.
مشخص نیست آیا چنین توضیحاتی می‌تواند مصونیتی برای این حساب‌ها فراهم کند یا خیر.
شبکه اجتماعی ایکس به درخواست اتلتیک برای اظهار نظر پاسخی نداد.
شاید در اینجا پای مسائل سیاسی یا اجتماعی در میان نباشد، اما رواج نقل‌قول‌های جعلی در دنیای ورزش نشان‌دهنده یک خطر بزرگ‌تر در اعتبار و حیثیت افراد و دستکاری آن است؛ روندی که به‌نظر می‌رسد در آینده بیشتر خواهد شد.