عدالت شهری؛ حق از دست رفته اقشار آسیب‌پذیر
بر اساس گزارش ایسنا، شهر تنها محیطی برای سکونت انسان‌ها نیست؛ بلکه نمایانگر نوع تفکر ما در مورد انسان، حقوقش و وظیفه جامعه در قبال زندگی مشترک ماست. هر خیابان، میدان، پیاده‌راه و فضای عمومی به نوعی نشان‌دهنده این سوال اساسی است که شهر را برای چه کسانی و با چه نگاهی ایجاد کرده‌ایم؟ آیا شهر صرفاً به مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها و امکانات محدود می‌شود یا محیطی است که امکان تحقق کرامت انسانی، برابری فرصت‌ها و زیستن شایسته را برای همه فراهم می‌آورد؟
عدالت شهری از این سوال شروع می‌شود؛ از این دیدگاهی که حق داشتن زندگی در شهر، وابسته به وضعیت مالی، توانایی جسمی یا موقعیت اجتماعی افراد نیست. شهری که به همه شهروندان تعلق دارد و هیچ‌کس نباید برای دستیابی به ابتدایی‌ترین حقوق خود، با موانع ناشی از بی‌توجهی، تبعیض یا عدم شناخت تفاوت‌های انسانی روبرو شود.
برابری حقیقی زمانی شکل می‌گیرد که زیرساخت‌ها و فرصت‌های موجود در شهر با نوعی برنامه‌ریزی فراهم شوند تا هر فرد، بر اساس شرایط خود، از حقوق شهروندی برخوردار گردد. در این زمینه، مناسب‌سازی فضاهای شهری و رفع موانع دسترسی، فقط اقدام فنی یا عمرانی نیست؛ بلکه بخشی از تعهد اخلاقی و اجتماعی شهر به انسان‌هاست.
عدالت شهری همچنین معیاری برای ارزیابی کیفیت مدیریت شهری محسوب می‌شود. زمانی که مدیریت شهری در مسیر توسعه پایدار و انسانی قرار دارد، می‌بایست تصمیمات خود را نه صرفاً بر اساس معیارهای کالبدی و اقتصادی، بلکه با توجه به تأثیرات آن بر کیفیت زندگی شهروندان بررسی کند. توسعه‌ای که یک گروه را از فرصت‌های بیشتر بهره‌مند سازد و گروهی دیگر را از توانایی حضور برابر در فضای عمومی محروم کند، حتی اگر در ظاهر به افزایش امکانات بینجامد، اما با درک عمیق عدالت فاصله دارد.
در واقع، یک شهر عادلانه پیش از آنکه در چهره ساختمان‌ها و خیابان‌هایش تجلی یابد، در تجارب و احساسات مردمانش معنا می‌پذیرد؛ در احساس تعلق، امنیت، استقلال و اطمینانی که هر شهروند از به‌رسمیت‌شناختن حقوق خود احساس می‌کند. چنان شهری تفاوت‌ها را محترم می‌شمارد، موانع غیرضروری را از میان برمی‌دارد و امکان مشارکت و حضور برای همه را مهیا می‌سازد.
در نهایت، عدالت شهری انتخابی در نحوه برخورد با انسان‌هاست؛ انتخاب بین شهری که می‌خواهد شهروند را با محدودیت‌های موجود سازگار کند و شهری که تعهد دارد شرایط زندگی شایسته‌ای را برای او فراهم سازد. مفهوم عمیق شهر انسان‌محور در همین انتخاب نهفته است؛ ایجاد فضایی که در آن، هیچ انسانی به دلیل تفاوت‌هایش از حق حضور، حرکت، انتخاب و زندگی مستقل محروم نگردد.
تهران برای مواجهه با سالمندی جمعیت و تأمین نیازهای توان‌یابان آماده نیست
مهدی اقراریان، عضو شورای شهر تهران در مصاحبه‌ای با ایسنا نیاز بر تأکید بر عدالت در توزیع منابع و مناسب‌سازی فضاهای شهری به‌منظور رفع نیاز افراد دارای معلولیت و گروه‌های توان‌یاب می‌گوید: برخورداری از منابع مالی و بودجه کافی، یکی از اصول اساسی برای مناسب‌سازی شهری است و مناطقی که منابع کمتری دارند، به‌خصوص در تأمین شرایط مطلوب زندگی و تردد برای این گروه‌ها، با چالش‌های بیشتری روبرو هستند.
وی به نابرابری در وضعیت مناسب‌سازی مناطق مختلف تهران اشاره می‌کند و می‌افزاید: حتی در درون تهران نیز شرایط مناطق مختلف یکسان نیست و میزان دسترسی به امکانات و خدمات مورد نیاز افراد دارای معلولیت و کسانی که به خدمات خاصی نیاز دارند، بسیار متفاوت است.
اقراریان با انتقاداتش از آنچه «حکمرانی نمایشی» نامید، می‌افزاید: در این وضعیت، به‌جای تمرکز بر حل مشکلات واقعی، مدیریت افکار عمومی در اولویت قرار می‌گیرد. رویکرد غالب این است که اعلام شود اقداماتی در حوزه معلولان انجام شده است؛ اما اینکه این اقدامات به چه اندازه مؤثر بوده و توانسته است مشکلات این گروه را برطرف کند، پرسشی است که با گذشت سال‌ها باید همچنان مورد توجه واقع شود.
رئیس کمیته حقوقی شورای شهر تهران بر ضرورت تدوین شاخص‌های دقیق برای ارزیابی عملکرد مدیریت شهری تأکید می‌کند و تصریح می‌نماید: برای بررسی هر مبحثی به شاخص نیاز است و این شاخص‌ها نباید تنها تعداد پروژه‌های افتتاح‌شده را نشان دهند، بلکه باید میزان واقعی حل مسائل را نمایان سازند.
او ادامه می‌دهد: ممکن است پروژه‌ای افتتاح گردد، اما نه تنها تأثیری بر کاهش ترافیک نداشته باشد، بلکه حتی به تشدید آن منجر شود. بنابراین، صرف افتتاح یک پروژه نمی‌تواند به‌عنوان معیاری برای سنجش موفقیت مدیریت شهر محسوب گردد؛ بلکه باید ارزیابی کنیم که این فعالیت‌ها تا چه میزان به حل مشکلات شهروندان دست یافته‌اند.
اقراریان به ضرورت آماده شدن تهران برای مواجهه با سالمندی جمعیت اشاره می‌کند و می‌گوید: بر اساس آمارها، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۳۰ حدود ۳۲ درصد جمعیت ایران وارد دوره سالمندی شوند. این موضوع بدان معناست که بخش بزرگی از جامعه، از جمله نسل کنونی، در آینده با نیازهای مرتبط با سنین بالا مواجه خواهند شد.
وی ادامه می‌دهد: با افزایش تعداد سالمندان، مشکلات تردد و نیاز به خدمات و امکانات متناسب با شرایط جسمی افراد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و مدیریت شهری از هم‌اکنون باید بر روی برنامه‌ریزی برای تأمین این نیازها تمرکز نماید.
در پایان، عضو شورای شهر تهران تأکید می‌کند: به نظر می‌رسد نه تنها شهر تهران آمادگی لازم برای مواجهه با این وضعیت را ندارد، بلکه در حال حاضر نیز برنامه مشخص، مدون و قابل اعتمادی که بتواند به‌طور واقعی و نه نمایشی به این موضوع رسیدگی کند، مشاهده نمی‌شود. بنابراین، ضروری است که مدیریت شهری با تدوین برنامه‌های عملیاتی و تعیین معیارهای اثربخشی برای مناسب‌سازی فضاهای شهری و برآورده ساختن نیازهای جمعیت سالمند و افراد دارای معلولیت اقدام نماید.
انتهای پیام