راز تفاوت در ذخیره سدهای تهران؛ کرج فراتر از میانگین ۱۰ساله و لار با تنها ۴ درصد ذخیره / توپوگرافی البرز چگونه بارش‌ها را نابرابر می‌کند
به نقل از خبرآنلاین، در مهرماه ۱۴۰۵ سد امیرکبیر (سد کرج) با پشتوانه‌ای معادل ۱۲۹ میلیون مترمکعب آب، حدود ۷۲ درصد ظرفیت خود را پر کرده بود؛ رقمی که باعث شده این سد، به‌عنوان تنها گزینه از میان پنج سد اصلی تأمین‌کننده آب تهران، از سطح میانگین بلندمدت ۱۰ساله هم جلوتر قرار بگیرد. در سوی دیگر اما، سد لار تنها ۴ درصد پرشدگی را نشان می‌داد و سد ماملو نیز به ۱۲ درصد رسیده بود. ثبت این اختلاف معنادار در حالی رخ داد که استان البرز همزمان با افت بارش نسبت به وضعیت معمول، وارد دوره‌ای کم‌بارش‌تر از نرمال شده بود.
مهدی زارع، عضو هیئت علمی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی، در گفت‌وگو با خبرآنلاین، تفاوت به‌وجودآمده در وضعیت سدهای مرتبط با تهران را حاصل مجموعه‌ای از عوامل اقلیمی و ویژگی‌های جغرافیایی می‌داند. از نگاه او، عواملی مانند فرم و توپوگرافی رشته‌کوه البرز، شیوه حرکت سامانه‌های بارشی در منطقه، ارتفاع حوضه‌های آبریز و همچنین جهت وزش بادها، در شکل‌گیری توزیع نابرابر بارش‌ها نقش تعیین‌کننده دارند.
مشروح این گفت‌وگو با عنوان «سد کرج ۷۲ درصد پر شد، سد لار فقط ۴ درصد / راز تفاوت سدهای تهران در دل کوه‌های البرز» را در خبرآنلاین بخوانید.
زارع در ادامه توضیح می‌دهد که سامانه‌های بارشی مدیترانه‌ای معمولاً از سمت غرب و شمال‌غرب وارد ایران می‌شوند؛ بنابراین بخش‌های غربی البرز پیش از آنکه هوا فرصت تضعیف کامل پیدا کند، بیشترین سهم را از بارش دریافت می‌کنند. او می‌افزاید وقتی جریان‌های مرطوب در برابر ارتفاعات قرار می‌گیرند، هوا مجبور به صعود می‌شود؛ این صعود سبب سرد شدن لایه‌های بالادست و در نهایت افزایش احتمال بارش می‌شود؛ رخدادی که با عنوان اثر باروری کوهستانی شناخته می‌شود. با این حال، در بخش‌هایی از البرز مرکزی و شرقی، پدیده‌ای موسوم به «سایه بارشی» می‌تواند باعث افت میزان بارش شود و نتیجه را به شکلی متفاوت در حوضه‌های مختلف نمایان سازد.
این استاد دانشگاه همچنین به نقش نوسان‌های مادن–جولیان و ال‌نینو در دگرگون شدن الگوهای بارش اشاره می‌کند، اما بر این نکته پای می‌فشارد که نمی‌توان شرایط حوضه آبریز کرج را تنها با یک پدیده جوی تفسیر کرد. به گفته او، این الگوهای بزرگ‌مقیاس بیشتر در حد ایجاد زمینه و احتمال اثرگذاری‌اند و در کنار آن، عوامل دیگری مانند رطوبت موجود در ناحیه و شرایط ویژه محلی نیز به‌طور مستقیم بر میزان بارندگی تأثیر می‌گذارند.
زارع در بخش دیگری از صحبت‌هایش یادآور می‌شود که بالا رفتن ذخیره سد کرج صرفاً نتیجه ورود آب حاصل از بارش و ذوب برف نیست. به اعتقاد او، مجموعه اقدامات مدیریتی—از جمله تنظیم مصرف، محدود کردن میزان خروجی و همچنین رهاسازی حساب‌شده آب—در تثبیت و نگهداری حجم مخزن نیز نقش داشته‌اند. بنابراین، باید اختلاف محسوس در میزان ذخیره سدهای تهران را حاصل هم‌زمانی چند عامل دانست: شرایط جغرافیایی، روندها و الگوهای جوی، و نحوه سیاست‌گذاری و مدیریت منابع آب در زمان‌های مختلف.
۴۷۲۳۲