فیلم‌سازی برای نسل‌های آینده، نه صرفا برای تقویت رزومه؛ هشدارهایی برای آینده مستند
بر اساس گزارش خبرنگار مهر، مجید رستگار، کارگردان مستند «کدهای سیاه»، در گفتگویی به طرح سیاست‌های سلطه‌جویانه آمریکا در کشورهایی مانند عراق، سوریه و لیبی پرداخت و اظهار داشت: در حال حاضر، رهبران این کشورها به نوعی به «مترسک» تبدیل شده‌اند که تنها در زمان نیاز آمریکا، امتیازاتی دریافت می‌کنند و در غیر این صورت، به‌عنوان ابزاری برای تهدید باقی می‌مانند.
رستگار در مورد آگاهی نسل جوان از واقعه تسخیر لانه جاسوسی توضیح داد: گفته می‌شود ریشه تمامی مشکلات و تنش‌هایی که با آمریکا داریم و همچنان ادامه‌دار است به این واقعه بازمی‌گردد. اما به‌رغم تمام مستندات تهیه شده، نتوانسته‌ایم این نکته را به جوانان برسانیم که این همان آمریکایی است که برای او شاه، وزیر، مصدق، روحانی و آخوند هیچ تفاوتی ندارد و تنها منافع خود را دنبال می‌کند.
نسل جوان در حال درک واقعیات است که آمریکا جهانی خوار است
کارگردان مستند «کدهای سیاه» افزود: در جریان اتفاقات اخیر، به نظر می‌رسد گام‌های مثبتی برداشته شده و نسل جدید رسانه‌ای به خوبی توانسته است چهره واقعی آمریکا را به تصویر بکشد. جهان‌خواری آمریکا به این معنا است که به دنبال دستیابی به منابع نفت و معادن کشورهای دیگر است. کشورهایی مانند اوکراین، عراق، افغانستان، ونزوئلا و سوریه نمونه‌های بارز تمدن‌های بزرگی هستند که به واسطه این سیاست‌های سلطه‌گرانه نابود شده‌اند.
رستگار در ادامه اشاره کرد که انتقال مفاهیم به مردم ضروری است و افزود: در سال‌های گذشته، ما از منظر ایدئولوژیک به دلیل خصومت و تقابل با آمریکا پرداخته‌ایم، اما وقتی که مخاطب از نظر فکری با تولیدکننده اثر در تناقض باشد، به حرف آن‌ها توجه نمی‌کند. بنابراین، باید این پیام‌ها توسط کسانی منتقل شود که از نظر فکری همسو و هم‌جریان با مخاطب هستند. این رویکرد هیچ‌گاه به‌درستی انجام نشده و به همین دلیل در این زمینه دچار چالش شده‌ایم و عقب‌نشینی کرده‌ایم.
هشدار درباره آینده مستند در ایران
وی در پاسخ به سوالی درباره اهمیت سینما در مقایسه با مستند، گفت: سینما برای من جذاب است، اما اگر قرار باشد در قالب فیلم مباحث مستند و تاریخی مطرح شود، اغلب مخاطبان آن را چندان جدی نمی‌گیرند چرا که این فضا به‌عنوان «فیلم» شناخته می‌شود و از واقعیت دور می‌شود. مستند برپایه واقعیت و مستندات خاصی ساخته می‌شود. با این حال، متأسفانه در سال اخیر، مستندها با مشکلات جدی مواجه شده‌اند و تمامی انجمن‌ها به سمت تولید آثار کوتاه برای پلتفرم‌هایی همچون اینستاگرام رفته‌اند که به سرعت از بین می‌روند و هیچ تأثیری نخواهند گذاشت. به همین دلیل از ساخت مستندهای جامع و معتبر فاصله می‌گیرند که این بزرگ‌ترین اشتباه آن‌هاست.
این مستندساز با بیان هشدار در مورد عواقب این روند ادامه داد: اگر این وضعیت ادامه یابد و نهادها به سمت کارهای کم‌عمق پیش بروند، در آینده نزدیک شاهد تولید مستندهای ارزشمند و ماندگار نخواهیم بود که بتوان به آن‌ها استناد کرد یا از آن‌ها بهره‌برداری کرد. اکنون برای برخی از شهدای خاص، کارهای کوتاه به مدت دو یا سه دقیقه تولید می‌شود و دیگر اثری جاودانه مانند «عابدان کهنز» نخواهیم داشت. دلیل این رویکرد مسائل مالی است که نهادها به آن اشاره می‌کنند و می‌گویند بودجه کافی نداریم، بنابراین پروژه‌های کوتاه می‌سازند. در حقیقت، هم‌اکنون تمام ارگان‌ها در تلاشند تا برای خود رزومه بسازند و آمار کارهای ارائه‌شده را افزایش دهند و در این میان، کیفیت فدای کمیت می‌شود. در حال حاضر، تعداد کمی از افرادی که با عشق و درک فنی به مستندسازی بپردازند، در رأس این مراکز حضور دارند؛ کسانی که دریابند مستند باید برای نسل‌های آینده تولید شود.
رستگار همچنین بر اهمیت تخصیص بودجه به مستندهای عمیق تأکید کرد و گفت: برای ساخت یک مستند ماندگار، نیاز به تلاش زیادی است. برای «کدهای سیاه» که در حال حاضر در مورد آن صحبت می‌کنیم، ۲ سال وقت صرف شده است. مستندهایی که به‌عنوان منبع مورد استفاده قرار می‌گیرند و از اهمیت بالایی برخوردارند، باید به‌دقت ساخته شوند و برای آن‌ها بودجه مناسب در نظر گرفته شود. من بر این باورم که در جنگ اخیر، ما به خاطر تولید کارهای کوتاه و سریع، به عقب‌نشینی دچار شدیم و از طرف دیگر، باید همان بودجه‌هایی که قبلاً برای مستندهای عمیق تخصیص داده می‌شد، ادامه داشته باشد تا چراغ این کار هرگز خاموش نشود.
اکران «جهان مبهم هاتف» به زودی انجام خواهد شد
وی در پایان درباره فعالیت‌های اخیرش گفت: در حال حاضر در انتظار اکران فیلم سینمایی خودم با عنوان «جهان مبهم هاتف» هستم که با چالش‌هایی مواجه است و مشکل اصلی، درک تفاوت‌های سینما و مستند است. باید برخی افراد را متقاعد کرد که در سینما، نمی‌توان همه چیز را براساس مستندات ساخت و نکته مهم، ایجاد یک درام جذاب است. در طی این ۲ سال، مشغول تولید چهار مستند بوده‌ام که هر یک در روایت، ساختار، فرم و قصه‌گویی تفاوت‌های خاص خود را دارند. دو مستند به نام‌های «ژرتوا» و «تاوان فراموشی» به اکران درآمده و به جشنواره‌ها راه یافته و با استقبال مواجه شده‌اند. همچنین امسال دو اثر دیگر به نام‌های «دروازه جهنم» و «من سبز زیتونی هستم» در جشنواره‌ها به نمایش درخواهند آمد.