آینده تأمین غذای امن وابسته به کشاورزی مبتنی بر دانش

بر اساس گزارش ایسنا، غلامرضا گل‌محمدی، که به‌عنوان رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و همچنین معاون وزیر جهاد کشاورزی فعالیت می‌کند، در سخنان خود در همایش روز جهانی غذا به اهمیت تأمین امنیت غذایی پایدار اشاره کرد و گفت: امروز جهان با چالش‌های متنوعی مانند تغییرات آب و هوایی، بحران کم‌آبی و محدودیت در منابع مواجه است؛ مسائلی که سبب افزایش هزینه‌های تولید شده و دسترسی بخش‌هایی از جمعیت به غذای کافی را با دشواری مواجه می‌سازد.

او همچنین به گزارشی از سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) اشاره کرد و افزود: با توجه به آمارهای ارائه شده درباره وضعیت امنیت غذایی جهانی در سال ۲۰۲۶، حدود ۶۴۵ میلیون نفر در دنیا با مشکل دسترسی به غذای کافی روبرو خواهند بود. این آمار نشان‌دهنده این است که با وجود پیشرفت‌های علمی و افزایش ظرفیت‌های تولید محصولات غذایی، دسترسی به غذا همچنان یکی از چالش‌های بنیادین جهانی به شمار می‌رود.

معاون وزیر جهاد کشاورزی تأکید کرد که امنیت غذایی تنها به افزایش حجم تولید معطوف نمی‌شود و تصریح کرد: در شرایط کنونی، نوآوری دیگر یک انتخاب اختیاری نیست، بلکه ضرورت اساسی برای استمرار تولید، ارتقاء تاب‌آوری کشاورزی و تحقق امنیت غذایی پایدار شده است.

نوآوری باید به حل مشکلات واقعی کشاورزان منجر شود

گل‌محمدی با اشاره به شعار امسال روز جهانی غذا تحت عنوان «نوآوری کنیم تا فردا تغذیه کنیم» گفت: این شعار در ظاهر به‌نظر ساده می‌آید، اما در واقع به ضرورت تأمین امنیت غذایی به‌روش پایدار تأکید دارد. نباید نوآوری را فقط محدود به فناوری‌های پیچیده دانست؛ معرفی ارقام مقاوم به خشکی، اصلاح در روش‌های آبیاری، مدیریت علمی تغذیه گیاهان، کاهش ضرر ناشی از آفات و بیماری‌ها و حتی بهبود روش‌های حفظ محصولات، همه مصداق‌هایی از نوآوری هستند. نوآوری زمانی کارآمد است که بتواند مشکلات واقعی تولیدکنندگان و کشاورزان را حل کند، هزینه‌های تولید را کاهش دهد و در عین حال، کیفیت و مقدار تولید را بهبود بخشد.

رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی با اشاره به محدودیت منابع آبی و افزایش تنش‌های محیطی در کشور تأکید کرد: آینده تولید غذا در ایران بیش از هر زمان دیگری به علم و فناوری وابسته است و این سازمان به‌عنوان بازوی علمی و فکری بخش کشاورزی، مسئولیت چشم‌گیری در پاسخ به این چالش‌ها دارد.

معیار موفقیت تحقیقات کشاورزی، اثرگذاری در مزرعه و سفره مردم

گل‌محمدی با تأکید بر نیاز به تغییر در نگرش نسبت به ارزیابی فعالیت‌های تحقیقاتی بیان داشت: موفقیت تحقیقات در حوزه کشاورزی نباید تنها با تعداد مقالات علمی یا طرح‌های پژوهشی سنجیده شود، بلکه معیار واقعی باید میزان تأثیر این دستاوردها بر عرصه تولید و زندگی کشاورزان باشد. باید محرز شود که هر نتیجه تحقیقاتی چقدر توانسته است مصرف آب را کاهش دهد، عملکرد محصولات را بهبود بخشد، منابع پایه را حفظ کند و نهایتاً غذای سالم و با کیفیت را به مصرف‌کننده عرضه کند.

او همچنین سال ۱۴۰۵ را در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی به‌عنوان «سال آموزش و ترویج» نام‌گذاری کرده و افزود: هدف از این اقدام، انتقال دانش و فناوری‌های تولید شده در این سازمان، دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی به کشاورزان و بهره‌برداران بخش کشاورزی است.

معاون وزیر جهاد کشاورزی با تأکید بر ارتباط تنگاتنگ میان سه حوزه تحقیق، آموزش و ترویج اظهار داشت: این سه بخش به یکدیگر وابسته‌اند و اگر هر یک از آن‌ها به درستی عمل نکند، مأموریت اصلی سازمان محقق نخواهد شد. محققان باید ابتدا مسائل واقعی بخش کشاورزی را شناسایی و سپس برنامه‌هایی برای حل آن‌ها تنظیم کنند و در نهایت دانش تولید شده را به عرصه تولید منتقل کنند. سال‌ها است که این سازمان از رویکرد «تحقیق برای تحقیق»، «تحقیق برای مقاله» و «تحقیق برای ارتقا» عبور کرده و تمرکز خود را بر مسئله‌محوری، حل چالش‌های کشاورزی و افزایش تأثیرگذاری یافته‌های پژوهشی گذاشته است.

توسعه کشاورزی هوشمند با بهره‌گیری از هوش مصنوعی و سنجش از دور

رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در بخشی دیگر از سخنان خود، فناوری‌های دیجیتال، سنجش از دور و هوش مصنوعی را از فرصت‌های کلیدی تحولی در عرصه کشاورزی معرفی کرد و افزود: این سازمان در طی دو سال اخیر اقداماتی را برای بهره‌برداری از فناوری‌های نوین در مدیریت تولید و برنامه‌ریزی کشاورزی انجام داده است.

او با اشاره به تأسیس مرکز پایش الگوی تولید کشاورزی در سال ۱۴۰۴ اظهار کرد: با راه‌اندازی این مرکز، تدوین، اجرای آگاهانه و نظارت بر الگوی کشت به‌صورت هوشمند انجام خواهد شد و در سال جاری نیز پنجمین نسخه الگوی کشت محصولات زراعی به تصویب رسیده است. همچنین نخستین نسخه الگوی تولید در مواردی همچون شیلات، کشت گلخانه‌ای و گیاهان دارویی ارائه و برنامه‌ریزی برای ابلاغ الگوی زراعت چوب و تولیدات دامی بر اساس آمایش سرزمینی در دستور کار است.

وی به کارکرد سنجش از دور در بخش کشاورزی اشاره کرد و گفت: این فناوری امکان برآورد دقیق‌تر سطح زیر کشت و پیش‌بینی میزان محصولات را حدود دو ماه پیش از برداشت فراهم می‌کند؛ مطلبی که می‌تواند به بهبود برنامه‌ریزی مدیریت تولید و تأمین نیاز بازار یاری رساند.

معاون وزیر جهاد کشاورزی به بهره‌برداری از نخستین دستیار هوشمند سخنگوی بخش کشاورزی اشاره کرد و بیان داشت: هدف این است که پیش از اتمام دولت، این فناوری بر روی تلفن‌های همراه کشاورزان قابل دسترس باشد تا بهره‌برداران قادر باشند پرسش‌های تخصصی خود را به‌صورت صوتی مطرح کنند و پاسخ دریافت کنند.

آغاز آموزش ۱۷۲۰ کشاورز در ۹ استان خرماخیز کشور

گل‌محمدی همچنین به نقش همکاری‌های بین‌المللی در توسعه فناوری‌های کشاورزی اشاره کرد و گفت: بخشی از فناوری‌های لازم در داخل کشور تولید می‌شود و برای دست‌یابی به فناوری‌های دیگر، باید از ظرفیت همکاری با کشورهای مختلف و سازمان‌های بین‌المللی بهره‌برداری کرد.

وی به نحوه همکاری سازمان تحقیقات با فائو اشاره کرد و افزود: در قالب یکی از پروژه‌های مشترک با این سازمان، موضوع مدیریت آفات و بیماری‌های خرما در فهرست کار قرار دارد و آموزش و ترویج برای هزار و ۷۲۰ کشاورز و بهره‌بردار در ۹ استان خرماخیز آغاز شده است.

رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی همچنین از گسترش همکاری‌ها با سازمان اسلامی امنیت غذایی خبر داد و گفت: توافق‌نامه‌هایی در خصوص به‌کارگیری روش‌های نوین آبیاری، هوشمندسازی و استفاده از هوش مصنوعی در کشاورزی به امضا رسیده است.

به‌علاوه، او به همکاری‌های انجام‌شده در چارچوب سازمان همکاری شانگهای و توافق‌نامه‌های منعقد شده با کشورهای دوست همچون چین اشاره کرد و افزود: هدف از توسعه این ارتباطات، انتقال یافته‌ها و فناوری‌های داخلی به دیگر کشورها و به تبع آن، استفاده از علم و فناوری‌های موجود در این کشورها برای حل مشکلات بخش کشاورزی ایران است.

گل‌محمدی در پایان تأکید کرد: آینده کشاورزی کشور وابسته به نوآوری و فناوری است اما این فناوری‌ها باید مسئله‌محور بوده و از طریق پیوند مؤثر میان تحقیق، آموزش و ترویج، به دست کشاورزان برسند. سازمان در پی این است که دانشگاه‌ها، مؤسسات آموزشی و پژوهشی، بخش‌های دولتی و خصوصی، شرکت‌های دانش‌بنیان و تمام فعالان حوزه تولید دانش و فناوری را کنار هم聚 کند تا حاصل این همکاری به تولید ارزان‌تر، پایدارتر و تأمین بهتری برای غذای مورد نیاز جامعه منتج شود.

حفظ امنیت غذایی کشور با همراهی کشاورزان در شرایط دشوار

در بخش پایانی سخنانش، معاون وزیر جهاد کشاورزی به شرایط پیچیده و دشوار کشور در سال و نیم گذشته اشاره کرد و گفت: در این مدت، کشور با حوادث متنوعی نظیر جنگ، تشدید تحریم‌ها، فعال‌شدن مکانیسم ماشه، اعتصابات کامیون‌داران و محدودیت‌های ناشی از شرایط منطقه‌ای مواجه بوده است، اما با تلاش مجموعه عوامل فعال در بخش کشاورزی، تأمین امنیت غذایی کشور به شدت دچار اختلال نشد.

او با تأکید بر نقش کشاورزان، تولیدکنندگان و کارکنان حوزه کشاورزی در عبور از این شرایط، تصریح کرد: حفظ امنیت غذایی کشور نتیجه همبستگی، همدلی و انسجام گروهی از تولیدکنندگان، کشاورزان، کارشناسان، مدیران و دستگاه‌های اجرایی بوده است.

گل‌محمدی در نهایت با تقدیر از همکاری‌های وزارتخانه‌ها و نهادهای مختلف در تأمین نیازهای غذایی کشور اذعان داشت: حفظ امنیت غذایی در شرایط بحرانی ناشی از تلاش جمعی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف است و امیدواریم با برنامه‌ریزی صحیح، بهره‌گیری از دانش و فناوری و تقویت همکاری‌های ملی و بین‌المللی، زمینه پایداری هرچه بیشتر امنیت غذایی کشور فراهم گردد.

انتهای پیام