راهکارهای جامع برای مدیریت همه ابعاد مشکلات بنزین ضروری است
ساعت 24 - مدیرعامل بورس انرژی ایران تصریح کرد که به کارگیری مکانیزم‌های بازار برای تعیین قیمت، بهبود سیاست‌های یارانه‌ای، تنوع‌سازی در عرضه و ایجاد گزینه‌های متعدد برای مصرف‌کنندگان، می‌تواند به برخی از چالش‌های موجود پاسخ دهد.
باشگاه خبرنگاران جوان - محمد نظیفی در یک نشست تخصصی درباره چشم‌انداز بازار حامل‌های انرژی، به ویژه بنزین، بر اهمیت بازنگری در سیاست‌های انرژی تأکید کرد و گفت: برای بررسی موضوع بنزین باید از منظر امنیت انرژی، به‌ویژه دسترسی بی‌وقفه به انرژی و توان مالی برای پرداخت هزینه آن، به این مسئله نگریسته شود. در این راستا، به‌کارگیری سازوکارهای بازار برای تعیین قیمت، اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای و تنوع بخشیدن به عرضه می‌تواند بخش‌هایی از مسائل موجود را حل نماید.
وی توضیح داد که مسئله بنزین دارای ابعاد اجتماعی و اقتصادی گوناگونی است و افزود: پیش از رسیدن به تصمیماتی درباره مراحل بعدی، لازم است که به‌خوبی مشخص کنیم با چه چالشی مواجه هستیم. اگر بنزین را به عنوان وسیله‌ای برای دسترسی به حمل‌ونقل ارزان تلقی کنیم و این دسترسی را به منزله یک حق بشری تصور کنیم، دامنه بحث به دیگر یارانه‌ها و سیاست‌های حمایتی و توزیعی در حوزه حمل‌ونقل نیز معطوف می‌شود.
نظیفی همچنین با اشاره به سابقه چندین ساله سیاست‌های حمایتی قیمت در حوزه بنزین و سایر حامل‌های انرژی بیان کرد: علی‌رغم پیروی از این سیاست‌ها، امروز با چالش‌های عمده‌ای روبرو هستیم که بایستی در جستجوی پاسخ آن، به سطح امنیت انرژی توجه کنیم. امنیت انرژی دو مؤلفه کلیدی دارد: اول، دسترسی مداوم به انرژی و دوم، قابلیت و توان پرداخت هزینه آن.
مدیرعامل بورس انرژی ایران ادامه داد: این موضوع تنها مختص بنزین نیست و شامل برق، آب و گاز نیز می‌شود. از یک سو، افت‌های مستمر در دسترسی به حامل‌های انرژی ممکن است بروز کند؛ از سوی دیگر، توانایی پرداخت هزینه خدمات انرژی با توجه به درآمد و قدرت خرید خانوارهای متوسط جامعه بسیار حائز اهمیت است. سرکوب قیمت‌ها به‌مدت طولانی نمی‌تواند ادامه یابد، چرا که این امر در نهایت می‌تواند تهدیدی برای دسترسی به انرژی و همچنین توان پرداخت هزینه‌ها باشد.
اصلاح بازار بنزین با راهکارهای متنوع
نظیفی با تأکید بر اینکه نمی‌توان تمام ابعاد مسئله بنزین را با یک روش واحد حل کرد، اظهار داشت: به‌کارگیری سازوکارهای بازار برای تعیین قیمت، اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای، تنوع‌بخشی به عرضه و فراهم آوردن امکان انتخاب برای مصرف‌کنندگان می‌تواند به حل بخشی از مشکلات موجود کمک کند.
وی افزود: لزوماً نیاز نیست که تمام دَرجـه مصرفی نزدیک به ۱۴۰ میلیون لیتر بنزین کشور به یک شیوه مدیریت شود. می‌توان بخش‌های مختلف این موضوع را با استفاده از ابزارها و راهکارهای متنوع بررسی کرد؛ به‌طوری‌که برخی از مصارف از طریق سازوکارهای واقعی بازار و کشف قیمت مدیریت شده و بخش‌های دیگر از طریق اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای حل و فصل گردد.
مدیرعامل بورس انرژی ایران به تجربیات بازار برق اشاره کرد و گفت: یکی از تجربیات مفید، استفاده از سازوکارهای بازار برای تعیین قیمت‌های مرجع، شفافیت و ارائه خدمات تسویه پس از انجام معاملات است. حتی در شرایطی که عرضه و تقاضا تحت تأثیر سیاست‌های حکومتی قرار دارد و کشف قیمت به‌طور آزادانه و اقتصادی کامل نیست، می‌توان از زیرساخت‌ها و خدمات بازار بهره‌مند شد.
تنوع بخشیدن به عرضه و شکل‌گیری قیمت مرجع
نظیفی درباره پیشنهاد بورس انرژی ایران برای ارائه بخشی از بازار بنزین با سازوکار آزاد و از طریق تابلو معاملاتی، تأکید کرد: در حال حاضر، ما به موضوع بنزین بشكل محدود و تک‌محصولی نگاه می‌کنیم؛ در حالی که بنزین سوپر و ویژه نیز می‌توانند بخشی از راه‌حل‌ها باشند. برخی از مصرف‌کنندگان به‌دلیل شرایط خاص و ترجیحات خود در مورد کیفیت محصول و انتخاب، اهمیت قائل هستند و این موضوع محدود به طبقات بالای اقتصادی نمی‌شود.
وی درخصوص عرضه بنزین سوپر وارداتی با اکتان ۹۵ اظهار داشت: این اقدام به‌تنهایی مسائل کلی مصرف بنزین را حل نخواهد کرد، اما می‌تواند قابلیت انتخاب را افزایش داده و به شکل‌گیری نشانه‌های قیمتی نزدیک‌تر به واقعیت اقتصادی کمک نماید. وقتی تنها یک نوع بنزین با یک قیمت ثابت عرضه می‌شود، قیمت نهایی معمولاً به‌عنوان مرجع کاملاً قابل استناد برای کل بازار به‌حساب نمی‌آید؛ در حالی‌که وجود چندین نوع قیمت می‌تواند نشانه‌دهی دقیقتری ارائه دهد.
نظیفی تأکید کرد: این اقدام در وهله نخست به مسئله نشانه‌دهی قیمت پاسخ می‌دهد و نه اینکه لزوماً به‌تنهایی مصرف بنزین را به سطح معین برساند. با این حال، ممکن است شرایط را برای اقدامات آتی، از جمله اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای و تفکیک بازار مهیا کند.
وی اضافه کرد: برخی از شرکت‌های فعال در صنعت پالایش نیز در صورت فراهم شدن شرایط ایده‌آل می‌توانند تولید خود را افزایش دهند. اگر امکان فروش و عرضه محصولات آنان از طریق سازوکارهای شفاف بازار مقدور شود، می‌توانیم از ظرفیت‌های تولید داخلی به نحو بهتری استفاده نماییم. فراهم آوردن محصولات با منشأ تولید و برند مشخص نیز به مصرف‌کننده این امکان را می‌دهد که با اطمینان بیشتری از منبع و کیفیت آنها آگاه شود.
رقابت‌پذیری و شفافیت در بازار انرژی
مدیرعامل بورس انرژی ایران بیان کرد که بازار حامل‌های انرژی با بازار اوراق بهادار تفاوت‌های قابل توجهی دارد و گفت: در این حوزه، هدف اصلی به‌معنای متداول ایجاد یک بازار رقابتی نیست، بلکه باید بیشتر بر رقابت‌پذیری تأکید کنیم. حتی در بازارهای توسعه‌یافته انرژی در سطح جهانی نیز تعداد عرضه‌کنندگان و خریداران محدود است، چرا که ذات صنعت انرژی و به‌ویژه شبکه‌های توزیع، چنین ساختاری را رقم می‌زند.
وی شفافیت در کشف قیمت حامل‌های انرژی را به‌عنوان اولویت اصلی بورس انرژی ایران دانست و تصریح کرد: افشای قیمت و حجم معاملات بالاتر از هر چیز دیگر به شکل‌گیری قیمت مرجع کمک می‌کند، هرچند شناسایی و معرفی بازیگران بازار نیز از اهمیت خاصی برخوردار است، اما الزامات افشای اطلاعات در این بازار با آنچه که در بورس اوراق بهادار وجود دارد، یکسان نیست.
سازوکار معاملات عمده بنزین در بورس انرژی
نظیفی با اشاره به لزوم استفاده از معامله‌گران عمده در بازار انرژی گفت: در بازارهای بالغ جهانی، حتی با وجود رقابت و فعالیت معاملات الگوریتمی سریع، همچنان معامله‌گران عمده حضور دارند. در حوزه برق نیز در بورس انرژی ایران، خرده‌فروشان به‌عنوان خریداران عمده در معاملات شرکت می‌کنند و پس از انجام معاملات، خرید و فروش با مصرف‌کنندگان کوچک‌تر را مدیریت و سازمان‌دهی می‌کنند.
مدیرعامل بورس انرژی ایران ادامه داد: پیشنهاد ما برای بازار بنزین نیز مشابه این رویکرد است. جایگاه‌داران می‌توانند به‌عنوان گروهی از خریداران عمده، در ساختار بازار حضور یافته و خریدهای خود را از طریق تابلو معاملاتی انجام دهند. در طرف عرضه نیز شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، شرکت‌های واردکننده و حتی پالایشگاه‌ها می‌توانند محصولات خود را در چارچوب قوانین و مقررات ارائه کنند.
وی تصریح کرد: در این ساختار، قیمت عمده در بازار شکل می‌گیرد و سپس از طریق خرده‌فروشان یا جایگاه‌ها به مصرف‌کننده نهایی منتقل می‌شود. بنابراین، پیشنهادی که در بورس انرژی ایران دنبال می‌کنیم، پشتیبانی از یک معماری بازار است که تجربه اجرایی آن را در حوزه‌های دیگر نیز داریم و معتقدیم که می‌تواند نشانه‌های دقیقتری به اقتصاد بنزین ارسال کند.
منبع: بورس انرژی ایران
وی توضیح داد که مسئله بنزین دارای ابعاد اجتماعی و اقتصادی گوناگونی است و افزود: پیش از رسیدن به تصمیماتی درباره مراحل بعدی، لازم است که به‌خوبی مشخص کنیم با چه چالشی مواجه هستیم. اگر بنزین را به عنوان وسیله‌ای برای دسترسی به حمل‌ونقل ارزان تلقی کنیم و این دسترسی را به منزله یک حق بشری تصور کنیم، دامنه بحث به دیگر یارانه‌ها و سیاست‌های حمایتی و توزیعی در حوزه حمل‌ونقل نیز معطوف می‌شود.
نظیفی همچنین با اشاره به سابقه چندین ساله سیاست‌های حمایتی قیمت در حوزه بنزین و سایر حامل‌های انرژی بیان کرد: علی‌رغم پیروی از این سیاست‌ها، امروز با چالش‌های عمده‌ای روبرو هستیم که بایستی در جستجوی پاسخ آن، به سطح امنیت انرژی توجه کنیم. امنیت انرژی دو مؤلفه کلیدی دارد: اول، دسترسی مداوم به انرژی و دوم، قابلیت و توان پرداخت هزینه آن.
مدیرعامل بورس انرژی ایران ادامه داد: این موضوع تنها مختص بنزین نیست و شامل برق، آب و گاز نیز می‌شود. از یک سو، افت‌های مستمر در دسترسی به حامل‌های انرژی ممکن است بروز کند؛ از سوی دیگر، توانایی پرداخت هزینه خدمات انرژی با توجه به درآمد و قدرت خرید خانوارهای متوسط جامعه بسیار حائز اهمیت است. سرکوب قیمت‌ها به‌مدت طولانی نمی‌تواند ادامه یابد، چرا که این امر در نهایت می‌تواند تهدیدی برای دسترسی به انرژی و همچنین توان پرداخت هزینه‌ها باشد.
اصلاح بازار بنزین با راهکارهای متنوع
نظیفی با تأکید بر اینکه نمی‌توان تمام ابعاد مسئله بنزین را با یک روش واحد حل کرد، اظهار داشت: به‌کارگیری سازوکارهای بازار برای تعیین قیمت، اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای، تنوع‌بخشی به عرضه و فراهم آوردن امکان انتخاب برای مصرف‌کنندگان می‌تواند به حل بخشی از مشکلات موجود کمک کند.
وی افزود: لزوماً نیاز نیست که تمام دَرجـه مصرفی نزدیک به ۱۴۰ میلیون لیتر بنزین کشور به یک شیوه مدیریت شود. می‌توان بخش‌های مختلف این موضوع را با استفاده از ابزارها و راهکارهای متنوع بررسی کرد؛ به‌طوری‌که برخی از مصارف از طریق سازوکارهای واقعی بازار و کشف قیمت مدیریت شده و بخش‌های دیگر از طریق اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای حل و فصل گردد.
مدیرعامل بورس انرژی ایران به تجربیات بازار برق اشاره کرد و گفت: یکی از تجربیات مفید، استفاده از سازوکارهای بازار برای تعیین قیمت‌های مرجع، شفافیت و ارائه خدمات تسویه پس از انجام معاملات است. حتی در شرایطی که عرضه و تقاضا تحت تأثیر سیاست‌های حکومتی قرار دارد و کشف قیمت به‌طور آزادانه و اقتصادی کامل نیست، می‌توان از زیرساخت‌ها و خدمات بازار بهره‌مند شد.
تنوع بخشیدن به عرضه و شکل‌گیری قیمت مرجع
نظیفی درباره پیشنهاد بورس انرژی ایران برای ارائه بخشی از بازار بنزین با سازوکار آزاد و از طریق تابلو معاملاتی، تأکید کرد: در حال حاضر، ما به موضوع بنزین بشكل محدود و تک‌محصولی نگاه می‌کنیم؛ در حالی که بنزین سوپر و ویژه نیز می‌توانند بخشی از راه‌حل‌ها باشند. برخی از مصرف‌کنندگان به‌دلیل شرایط خاص و ترجیحات خود در مورد کیفیت محصول و انتخاب، اهمیت قائل هستند و این موضوع محدود به طبقات بالای اقتصادی نمی‌شود.
وی درخصوص عرضه بنزین سوپر وارداتی با اکتان ۹۵ اظهار داشت: این اقدام به‌تنهایی مسائل کلی مصرف بنزین را حل نخواهد کرد، اما می‌تواند قابلیت انتخاب را افزایش داده و به شکل‌گیری نشانه‌های قیمتی نزدیک‌تر به واقعیت اقتصادی کمک نماید. وقتی تنها یک نوع بنزین با یک قیمت ثابت عرضه می‌شود، قیمت نهایی معمولاً به‌عنوان مرجع کاملاً قابل استناد برای کل بازار به‌حساب نمی‌آید؛ در حالی‌که وجود چندین نوع قیمت می‌تواند نشانه‌دهی دقیقتری ارائه دهد.
نظیفی تأکید کرد: این اقدام در وهله نخست به مسئله نشانه‌دهی قیمت پاسخ می‌دهد و نه اینکه لزوماً به‌تنهایی مصرف بنزین را به سطح معین برساند. با این حال، ممکن است شرایط را برای اقدامات آتی، از جمله اصلاح سیاست‌های یارانه‌ای و تفکیک بازار مهیا کند.
وی اضافه کرد: برخی از شرکت‌های فعال در صنعت پالایش نیز در صورت فراهم شدن شرایط ایده‌آل می‌توانند تولید خود را افزایش دهند. اگر امکان فروش و عرضه محصولات آنان از طریق سازوکارهای شفاف بازار مقدور شود، می‌توانیم از ظرفیت‌های تولید داخلی به نحو بهتری استفاده نماییم. فراهم آوردن محصولات با منشأ تولید و برند مشخص نیز به مصرف‌کننده این امکان را می‌دهد که با اطمینان بیشتری از منبع و کیفیت آنها آگاه شود.
رقابت‌پذیری و شفافیت در بازار انرژی
مدیرعامل بورس انرژی ایران بیان کرد که بازار حامل‌های انرژی با بازار اوراق بهادار تفاوت‌های قابل توجهی دارد و گفت: در این حوزه، هدف اصلی به‌معنای متداول ایجاد یک بازار رقابتی نیست، بلکه باید بیشتر بر رقابت‌پذیری تأکید کنیم. حتی در بازارهای توسعه‌یافته انرژی در سطح جهانی نیز تعداد عرضه‌کنندگان و خریداران محدود است، چرا که ذات صنعت انرژی و به‌ویژه شبکه‌های توزیع، چنین ساختاری را رقم می‌زند.
وی شفافیت در کشف قیمت حامل‌های انرژی را به‌عنوان اولویت اصلی بورس انرژی ایران دانست و تصریح کرد: افشای قیمت و حجم معاملات بالاتر از هر چیز دیگر به شکل‌گیری قیمت مرجع کمک می‌کند، هرچند شناسایی و معرفی بازیگران بازار نیز از اهمیت خاصی برخوردار است، اما الزامات افشای اطلاعات در این بازار با آنچه که در بورس اوراق بهادار وجود دارد، یکسان نیست.
سازوکار معاملات عمده بنزین در بورس انرژی
نظیفی با اشاره به لزوم استفاده از معامله‌گران عمده در بازار انرژی گفت: در بازارهای بالغ جهانی، حتی با وجود رقابت و فعالیت معاملات الگوریتمی سریع، همچنان معامله‌گران عمده حضور دارند. در حوزه برق نیز در بورس انرژی ایران، خرده‌فروشان به‌عنوان خریداران عمده در معاملات شرکت می‌کنند و پس از انجام معاملات، خرید و فروش با مصرف‌کنندگان کوچک‌تر را مدیریت و سازمان‌دهی می‌کنند.
مدیرعامل بورس انرژی ایران ادامه داد: پیشنهاد ما برای بازار بنزین نیز مشابه این رویکرد است. جایگاه‌داران می‌توانند به‌عنوان گروهی از خریداران عمده، در ساختار بازار حضور یافته و خریدهای خود را از طریق تابلو معاملاتی انجام دهند. در طرف عرضه نیز شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، شرکت‌های واردکننده و حتی پالایشگاه‌ها می‌توانند محصولات خود را در چارچوب قوانین و مقررات ارائه کنند.
وی تصریح کرد: در این ساختار، قیمت عمده در بازار شکل می‌گیرد و سپس از طریق خرده‌فروشان یا جایگاه‌ها به مصرف‌کننده نهایی منتقل می‌شود. بنابراین، پیشنهادی که در بورس انرژی ایران دنبال می‌کنیم، پشتیبانی از یک معماری بازار است که تجربه اجرایی آن را در حوزه‌های دیگر نیز داریم و معتقدیم که می‌تواند نشانه‌های دقیقتری به اقتصاد بنزین ارسال کند.
منبع: بورس انرژی ایران