این کشف هیجان‌انگیز توسط تیمی از دانشمندان به رهبری دانشگاه کورتین استرالیا، در داخل استخوان پای یک دایناسور انجام شد. در دهه‌های گذشته، ادعاهای مشابهی درباره یافتن پروتئین‌ها و سلول‌ها در فسیل دایناسورها مطرح شده بود، اما تایید اصالت و عدم آلودگی خارجی آن‌ها همواره چالش‌برانگیز بود. این مطالعه جدید با اتکا به شواهد شیمیایی قوی، گامی فراتر برمی‌دارد و مهر تاییدی بر این یافته شگفت‌انگیز می‌زند.
کشف بی‌سابقه در فسیل ۱۱۵ میلیون ساله
این کشف در سال ۲۰۰۸ در فسیل استخوان پای یک دایناسور Aratasaurus museunacionali (آرآتاسوروس موزئوناسیونالی) انجام شد. این دایناسور تروپود کوچک حدود ۱۱۵ میلیون سال پیش در برزیل زندگی می‌کرد. بررسی‌های میکروسکوپی، کانال‌های عروقی فسیل‌شده‌ای را در استخوان و درون آن‌ها، ریزساختارهای بیضوی شکلی شبیه به سلول‌های خون دایناسورها را آشکار کرد. کلیت گریس، ژئوشیمیدان آلی دانشگاه کورتین، بر اهمیت شواهد شیمیایی در کنار مشاهدات میکروسکوپی برای تایید منشا بیولوژیکی این یافته تاکید کرد. تیم برای رد احتمال آلودگی پس از مرگ، مجموعه‌ای از تحلیل‌های تصویربرداری، طیف‌سنجی و مولکولی را روی سلول‌های مشکوک و مواد اطراف استخوان انجام داد و عدم وجود قارچ‌ها، میکروب‌ها یا کانی‌سازی پیریت را تأیید نمود.
تایید شیمیایی و راز بقای بافت‌های نرم
نکته حائز اهمیت در این مطالعه، شناسایی مولکول هِم (Heme) است؛ یک مولکول کلیدی که در سلول‌های خون دایناسورها نقش حمل اکسیژن را بر عهده دارد. تکنیک‌های پیشرفته‌ای نظیر کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا – طیف‌سنجی جرمی (High-performance liquid chromatography–mass spectrometry) نشان داد که عصاره استخوان سرشار از هِم B است که از امضای مولکولی سنگ‌های اطراف متفاوت بود. نقشه‌برداری عنصری نیز همبستگی ریزساختارهای سلول‌مانند را با آهن، کربن و نیتروژن، که از اجزای اصلی هِم هستند، تایید کرد.
با قدمتی حدود ۱۱۵ میلیون سال، این فسیل قدیمی‌ترین نمونه از سلول‌های خونی احتمالی دایناسورها است که پیش از این حداکثر به ۸۰ میلیون سال پیش برمی‌گشتند. محققان چگونگی حفظ این بافت‌های ظریف را به شرایط زمین‌شناسی خاصی نسبت می‌دهند: بستر میکروبی در آب‌های کم‌عمق و تقریباً فاقد اکسیژن. کلیت گریس توضیح می‌دهد که کانی‌سازی منگنز احتمالاً به تثبیت این ساختارها در طول فسیل‌شدن کمک کرده است؛ بدین ترتیب ساختار بیولوژیکی اصلی با محیط اطراف خود تعامل کرده و یک رکورد معدنی‌شده را ایجاد نموده است.
با این حال، همانند سایر مطالعات مهم، نیاز به احتیاط و انجام تحقیقات تکمیلی وجود دارد. کلیت گریس بر لزوم تکرار این یافته در نمونه‌های دیگر و با استفاده از تکنیک‌های مختلف تاکید کرد. او ابراز امیدواری کرد که هزاران فسیل موجود در موزه‌ها و دانشگاه‌ها، که برای اهداف دیگری جمع‌آوری شده‌اند، اکنون پتانسیل بررسی مجدد برای کشف اطلاعات مولکولی و میکروسکوپی بیشتر را داشته باشند. این تحقیقات در نشریه Proceedings of the National Academy of Sciences به چاپ رسیده است.