یافتن خون دایناسور در فسیل ۱۱۵ میلیون ساله؛ دستاوردی که دانشمندان آن را غیرممکن می‌پنداشتند

بر اساس گزارش Popular Science، پژوهشگران در تحقیقات دیرینه‌شناسی معمولاً با استخوان‌ها، ردپاها و در مواردی نادر، نشانه‌هایی از پوست و پر دایناسورها روبه‌رو می‌شوند؛ اما کشف سلول‌های محفوظ در فسیل‌ها یک امر کاملاً متفاوت است. سال‌ها است که محققان به این نتیجه رسیده‌اند که نگه‌داشتن ساختارهای میکروسکوپی و مولکول‌های زیستی در چنین زمان‌های طولانی غیرممکن به‌نظر می‌رسد. اخیراً، بررسی فسیل یک دایناسور در برزیل شواهدی تازه ارائه داده است: ترکیبات خونی که بیش از ۱۱۵ میلیون سال پیش باقی مانده‌اند.

در یک مطالعه که در نشریه آکادمی ملی علوم آمریکا به چاپ رسیده، گروهی بین‌المللی از دیرینه‌شناسان وجود مولکول‌های زیستی سالم و اجزای معدنی گلبول‌های قرمز را در فسیل یک دایناسور تأیید نموده‌اند. اهمیت این کشف به شناسایی شیمیایی «هِم» مربوط می‌شود؛ ترکیبی که در حمل و نقل اکسیژن و جزء اصولی پروتئین‌هایی مانند هموگلوبین به شمار می‌آید.

کلیتی گریس، یکی از محققان این پژوهش و شیمیدان دانشگاه کرتین استرالیا، این کشف را به عنوان یک پیشرفت مهم در نظر گرفته است. او بیان می‌کند که نتایج این مطالعه به چالش کشیدن باورهای کهن در مورد ناتوانی مولکول‌هایی چون هموگلوبین در حفظ ساختار خود در طول میلیون‌ها سال است.

شواهد این کشف در استخوان‌های اعضای یک دایناسور جوان به نام «آراتاسوروس موزه‌وناسی» (Aratasaurus museunacionali) کشف شد. بقایای این دایناسور توسط پژوهشگران در سال ۲۰۰۸ شناسایی گردید. آراتاسوروس جزئی از گروه تروپودها به شمار می‌آید و در دوران کرتاسه پیشین در ناحیه‌ای زندگی می‌کرد که امروزه به شمال‌شرق برزیل مشهور است.

برآوردها نشان می‌دهند که این دایناسور بیش از ۳ متر طول و حدود ۳۴ کیلوگرم وزن داشت؛ با این حال، به دلیل اینکه نمونه کشف شده هنوز به سن بلوغ نرسیده بود، احتمالا در صورت ادامه رشد به ابعاد بزرگ‌تری می‌رسید.

محققان از طریق بررسی برش‌های نازک استخوان‌های فسیل‌شده، اجزای مولکولی گلبول‌های قرمز و ترکیبی معدنی به نام هاوسمانیت را شناسایی کردند. این ماده انواعی از اکسید منگنز است که به حفظ ساختارهای سلولی یاری می‌رساند.

هاوسمانیت همچنین از ساختار «هِم» حفاظت کرده است؛ مولکولی دایره‌ای شکل که آهن در مرکز آن قرار دارد و به اتصال پروتئین‌های مختلف، به ویژه هموگلوبین، کمک می‌کند. پژوهشگران همچنین نشانه‌هایی از مولکول‌های زیستی دیگر مانند اسیدهای آمینه حاضر در کلاژن را در نمونه‌ها کشف کرده‌اند.

نویسندگان این مطالعه معتقدند که این سطح از حفاظت به شرایط خاص دفن فسیل وابسته است. آن‌ها بر این باورند که لاشه دایناسور احتمالاً با سرعت در محیطی غنی از میکروب‌ها و به طور همزمان با اکسیژن کم مدفون شده است. چنین شرایطی می‌تواند به حفظ ساختارهای ظریف سلولی و مولکول‌های زیستی کمک کند.

این کشف تنها به درک بهتر یک فسیل محدود نمی‌شود. پژوهشگران بر این باورند که بررسی‌های بیشتر روی چنین نمونه‌هایی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره تحول خون، متابولیسم دایناسورها و سطح فعالیت این موجودات در اختیار دانشمندان قرار دهد.

اهمیت دیگر این کشف به اخترزیست‌شناسی و جست‌وجوی حیات در خارج از کره زمین مرتبط می‌شود. اگر مولکول‌های بیولوژیکی ظریف بتوانند در شرایط نامساعد و در خلال میلیون‌ها سال در فسیل‌ها باقی بمانند، شاید بتوان نشانه‌های مشابهی از حیات را در نقاط دیگر جهان نیز شناسایی کرد.

اما باید توجه داشت که این یافته به معنی کشف حیات در سیاره‌ای دیگر نیست؛ بلکه به این معناست که دانشمندان ممکن است در جست‌وجوی نشانه‌های زیستی باستانی، با امکانات بیشتری روبه‌رو شوند.