آیا پیوند فرهنگی ایران و چین تنها از یک سو برقرار است؟
همشهری آنلاین: احمد محیط‌طباطبایی با تأکید بر اینکه یکی از محورهای کلیدی فعالیت‌های موزه‌ها در سطح بین‌المللی، تبادل فرهنگی است، توضیح داد: این نوع تبادلات می‌تواند به شکل برگزاری نمایشگاه‌های مختلف انجام شود و در آشنایی و معرفی فرهنگ یک کشور به بازدیدکنندگان از سایر کشورها نقشی اساسی ایفا کند. این فعالیت به عنوان یکی از خصوصیات بارز عملکرد موزه‌ها به شمار می‌آید و در تعاملات میان ملت‌ها تأثیرگذار است.
او در ادامه افزود: تبادلات فرهنگی بین موزه‌ها تحت شرایط و قاعده‌های مشخصی انجام می‌شود. هنگامی‌که نمایشگاهی به یکی دیگر از کشورها ارسال گردد، لازم است یک هیئت ناظر راهبردی در این زمینه وجود داشته باشد. اشیای ارزشمند و درجه‌یک، به‌ندرت در نمایشگاه‌ها به نمایش گذاشته می‌شوند، مگر در شرایط خاص، و معمولاً آثار از سطوح دوم و سوم که نمایانگر موضوع خاصی هستند، برای نمایش انتخاب می‌شوند.
رئیس ایکوم با یادآوری یکی از نخستین تجربیات تبادل نمایشگاهی پس از انقلاب، گفت: یکی از اولین مصادیق این نوع تبادلات بعد از انقلاب به اواخر دهه ۷۰ مربوط می‌شود؛ زمانی که نمایشگاه «هفت هزار سال تاریخ ایران» به وین ارسال و سپس در کشورهای متعددی از جمله آلمان و دیگر کشورها به نمایش گذاشته شد. در چنین تبادلاتی، کشور میزبان ملزم به رعایت وضعیت‌های مختلفی از جمله بیمه آثار، تهیه کاتالوگ برای معرفی کشور مبدأ و موارد دیگر است.
محیط‌طباطبایی در خصوص تأثیر تبادلات موزه‌ای بر مناسبات فرهنگی میان کشورها توضیح داد: نمایشگاه هفت هزار سال تاریخ ایران به وین رفت و بیش از نیم میلیون بازدیدکننده در این شهر از آن دیدن کردند. این نمایشگاه تأثیرات چشمگیری بر نحوه نگرش شهروندان عادی و حتی تحصیل‌کرده‌ها به ایران داشت. یک چنین نمایشگاهی بدون شک می‌تواند دیدگاه مردمی را که آثار را می‌بینند نسبت به کشور مبدأ تغییر دهد.
او همچنین به یک نمونه دیگر از تبادلات فرهنگی بین ایران و کره جنوبی اشاره کرد و افزود: به دلیل روابط خوب بین موزه‌های ایران و کره جنوبی، نمایشگاهی ارزشمند از موزه ملی کره به ایران منتقل شد و به‌طور متقابل، نمایشگاهی از ایران نیز به آن کشور ارسال گردید. این نوع تعاملات لازم است که به صورت متقابل انجام شود و یک‌طرفه نباشد. ما آثار خود را به کشور دیگری می‌فرستیم، اما چین نیز باید نمایشگاهی برای ما ترتیب دهد.
رئیس ایکوم به ضوابط انتقال و بازگشت آثار تاریخی و نگرانی‌ها درباره عدم بازگشت این آثار به دلیل بحران‌های جنگی اشاره کرد و گفت: این آثار بر اساس قوانین و ضوابط مشخص و با تأیید هیئت دولت و مجوزهای لازم ارسال می‌شوند. فردی که مسئولیت نگهداری اشیا را بر عهده دارد باید در کنار آثار حضور داشته باشد و وظیفه‌اش این است که اشیا را پلمب کند. آثار در ویترین‌ها به نمایش گذاشته می‌شوند و سپس با از بین بردن پلمب، بازگردانده خواهند شد.
او بیان کرد که در دنیای امروز به ندرت مشاهده می‌شود که کشوری از قاعده‌های موجود تخطی کند و مشکلاتی ایجاد کند. در مورد احتمال نگهداری آثار در چین تا پایان بحران‌ها در ایران، او توضیح داد: این موضوع تابع قوانین و قراردادهای ماست. اگر قرار باشد آثار به کشور مبدأ برگردند، باید این کار انجام شود. ممکن است طرف مقابل ادعا کند که امکان پرواز وجود ندارد، اما ما می‌توانیم با استفاده از روش‌های مختلف، آثار را بازگردانیم؛ چه از طریق مسیرهای زمینی و چه سایر شیوه‌ها.
محیط‌طباطبایی در پایان تصریح کرد: با توجه به اینکه پروازهای بین ایران و چین در حال حاضر برقرار است، به نظر نمی‌رسد چنین مسئله‌ای به این شکل پیش آمده باشد. زمانی که کشوری آثاری را بر مبنای یک توافق دریافت می‌کند، در پایان قرارداد موظف به بازگرداندن آن‌ها خواهد بود. البته، وقوع مسائلی مانند جنگ و شرایط غیردلخواه می‌تواند تأثیرگذار باشد، اما نمی‌تواند اصل قرارداد و ضوابط آن را زیر سؤال ببرد. این عملیات همواره تابع ضوابط مشخص و قوانین است و باید بر اساس آن‌ها انجام گیرد.