به نقل از خبرگزاری مهر، گروه اقتصاد- فاطمه امیراحمدی: تراکتور ابزاری اساسی در عرصه کشاورزی به شمار می‌آید. این وسیله، مشابه خودروها، با پدیده‌ای از عمر طولانی و فرسودگی (۳۵۰ هزار دستگاه) مواجه است؛ ولی فقدان تسهیلات به‌موقع و کافی موجب شده است تا کشاورزان، به عنوان قشری آسیب‌پذیر از جامعه، انگیزه‌ای برای نوسازی وسایل خود نداشته باشند.
علاوه بر این، زمین‌های کوچک و خرد در بخش کشاورزی ایران مانع از آن شده‌اند که فناوری و تکنولوژی به‌طور مؤثر در ادوات کشاورزی نفوذ کند. بخشی از ضایعات مربوط به کشاورزی در زمان برداشت محصولات رخ می‌دهد که با نوسازی ادوات کشاورزی و ورود فناوری به این حوزه، به‌طور چشم‌گیری می‌توان حجم این ضایعات را کاهش داد.
قاچاق تراکتور از کشور نیز از جمله مشکلات جدی این حوزه به شمار می‌رود، به‌طوری‌که بر بازار صادراتی کشور تأثیر گذاشته است. این ابزار کار یا به‌طور کامل به خارج از کشور قاچاق می‌شود، یا قطعات آن با جداسازی به کشورهای دیگر فرستاده می‌شود.
در ادامه، گفت‌وگویی مفصل با مصطفی وحیدزاده، یکی از اعضای هیئت‌مدیره انجمن طراحی و ساخت ماشین‌آلات و ادوات کشاورزی، خواهید خواند.
آمار تولید تراکتور در سال گذشته چه مقداری بود و پیش‌بینی می‌شود امسال به چه میزانی برسد؟
سال گذشته با متوجه شدن به مسأله جنگ تحمیلی در دو بازه زمانی، با چالش‌هایی مواجه شدیم. جنگ نخست به مدت ۱۲ روز و جنگ دوم بالغ بر ۴۰ روز به کشور فشار آورد و به همین خاطر زنجیره تأمین و تولید با مشکلاتی روبرو گردید و نگرانی‌هایی در میان صنعتگران ایجاد کرد. امسال، با این‌که توانسته‌ایم خود را با وضعیت جنگی کشور تطبیق دهیم، پیش‌بینی می‌شود تولید تراکتور به ۴۰ هزار دستگاه برسد.
با وجود تمام این وقایع، تولید ادامه یافت؛ هرچند آن پیش‌بینی‌های اولیه تحقق نیافت. افزایش قیمت‌ها در تأمین مواد اولیه موجب شد که آمار تولید نسبت به سال قبل (۱۴۰۳) به نحو معناداری کاهش یابد.
امسال نیز با تطبیق‌پذیری با وضعیت جنگ، پیش‌بینی می‌شود که تیراژ تولید به عدد ۴۰ هزار دستگاه برسد.
به درستی که محاصره دزدان دریایی (آمریکا) باعث ایجاد دردسرهایی برای کشور شده بود و تولیدکنندگان فرصت‌های زیادی را از دست دادند، ولی خوشبختانه موفق شدیم از این مرحله نیز عبور کنیم و اکنون وضعیت تولید کشور تقریباً پایدار است.
سال گذشته میزان تولید چه مقدار بود؟
سال گذشته تقریباً ۳۲ هزار تراکتور در کشور به تولید رسید. هرچند پیش‌بینی شده بود که تولید تراکتور به ۴۰ هزار دستگاه برسد، دو جنگ تحمیل‌شده به کشور مانع از تحقق این هدف شد.
در این زمان، ما با چالش‌های بسیاری در تولید مواجه بودیم و مواد اولیه و قطعات مورد نیاز به سختی در دسترس قرار می‌گرفت. علاوه بر این، نوسانات ارزی و افزایش روزانه قیمت‌ها چالش‌های جدیدی به وجود آورد.
امروزه یکی از چالش‌های اصلی در تولید تراکتور، موضوع تأمین لاستیک است. این بخش حدود ۱۰ درصد از هزینه نهایی را به خود اختصاص می‌دهند و تأمین آن ۲۰ تا ۲۵ درصد از زمان تولیدکنندگان را صرف می‌کند. برخی از مواد اولیه لازم برای تولید لاستیک وارداتی هستند و محدودیت‌های ناشی از محاصره دریایی مشکلاتی را برای تولیدکنندگان لاستیک ایجاد کرده است. به لطف خدا، به تدریج در حال حل مشکلات از طریق مسیرهای جدید و تجربیات نو هستیم.
تولید ۲۷ مدل تراکتور در کشور
کشور چه میزان به وابستگی ارزی در تولید و ساخت تراکتور متکی است؟
حدود ۹۲ تا ۹۳ درصد نیازهای تولید تراکتور در داخل کشور تأمین و تولید می‌شود. این داخلی‌سازی دو جنبه دارد؛ یا در چرخه تولید تراکتورسازی انجام می‌شود یا از طریق ۱۱۰۰ تأمین‌کننده داخلی عملی می‌شود. تنها ۸ درصد نیازها وابستگی ارزی دارند. این وابستگی بیشتر از آن روست که داخلی‌سازی برخی اقلام توجیه اقتصادی ندارد وگرنه در زمینه تکنولوژی و علم و طراحی محدودیتی وجود ندارد. به عنوان مثال، معمولاً گفته می‌شود که یک قطعه باید ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار عدد تولید شود تا به صرفه باشد. اگر تولید آن از ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار قطعه عبور کند، تازه به سوددهی می‌رسد.
در کشور، تقریباً ۲۷ مدل تراکتور تولید می‌شوند که میزان وابستگی ارزی هر یک از آنها متفاوت است. اما تلاش ما بر این است که اگر ممکن شود، قطعات تراکتورهای خاص را به نمونه‌های مشابه تبدیل کنیم تا هر تراکتور از نوع خاصی از قطعه بهره‌مند نشود. به زبان صنعتی، این به معنای استفاده از قطعات کری‌اور است که در چند نوع تراکتور قابل استفاده باشد. در صورت تحقق این هدف، شاید برخی از قطعات را بتوانیم داخلی‌سازی کنیم.
آیا این امر بر کارایی تراکتور تأثیر منفی دارد؟
خیر. ممکن است این قطعه، یک پمپ خاص باشد، مانند پمپ هیدرولیکی. ما با تغییراتی در طراحی تراکتور می‌توانیم بدون لطمه به استانداردها این پمپ را در تراکتور موردنظر استفاده کنیم.
در دنیا، کاربردی تحت عنوان «قطعات کری‌اور» به‌کار گرفته می‌شود. برای مثال، ممکن است قطعه‌ای که در خودرو سمند به کار رفته است، در خودروهای پارس و دنا نیز استفاده شود؛ نیازی نیست که برای دنا حتماً قطعه‌ای مخصوص آن ساخته شود. امیدواریم که در زمینه داخلی‌سازی، بتوانیم به تولید بیشتری دست یابیم.
در خصوص تسهیلات، سال گذشته چه میزان تسهیلات بانکی برای تراکتور اختصاص داده شد و برای امسال چه پیش‌بینی‌هایی وجود دارد؟
قبل از سال ۱۴۰۰، بانک‌ها رقم قابل توجهی از هزینه‌های تراکتورها را به‌صورت تسهیلات با کارمزد ۱۴ تا ۱۵ درصد در اختیار بهره‌برداران قرار می‌دادند؛ اما متأسفانه از سال ۱۴۰۰ بدلیل مشکلات و نوسانات ارزی، این تسهیلات به‌طور کامل قطع شدقبل از سال ۱۴۰۰، بانک‌ها حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد از هزینه تراکتورها را به عنوان تسهیلات برای بهره‌برداران تامین می‌کردند؛ اما متأسفانه از سال ۱۴۰۰ به دلایل مشکلات و نوسانات ارزی، این تسهیلات به‌کلی قطع گردید.
از نیمه دوم سال ۱۴۰۲ و ابتدای ۱۴۰۳، نوسانات قیمت در نهاده‌های صنعتی موجب شد که هزینه تراکتور برای کشاورزان سنگین‌تر شود و ما راهی برای کمک به کشاورزان نداشتیم تا بتوانند تراکتور تهیه کنند. در این راستا تفاهم‌نامه‌هایی میان بانک عامل بخش کشاورزی، وزارت جهاد کشاورزی و تولیدکنندگان به امضا رسید، اما نتایج مورد انتظار حاصل نشد. همکاری تسهیلاتی با یک بانک عامل دیگر در حال انجام است که بر اساس رسوب پول تولیدکنندگان، در حال پیگیری است و تا کنون تعداد زیادی تراکتور به کشاورزان تحویل شده است.
تسهیلات برای هر تراکتور حدود ۷۰۰ میلیون تومان بوده و با نزدیک شدن به پایان سال، این کمک‌ها نیز بیشتر می‌شود.
آمار تراکتورهای تحویلی به کشاورزان در سال گذشته و ۶ ماهه ابتدایی امسال چه میزان بود؟
تعداد کلی تراکتورهای تحویلی به کشاورزان در سال ۱۴۰۴ از سوی بانک عامل بخش کشاورزی برابر با ۲۵۲۰ دستگاه و در ۶ ماهه نخست ۱۴۰۵ نیز ۱۳۸۱ دستگاه بوده است؛ این آمار برای بانک عامل غیرموظف در سال ۱۴۰۴ شامل ۵۸۹ دستگاه و در ۶ ماهه نخست امسال ۵۳۱۰ دستگاه می‌باشد.
اگر امروز بیش از ۱۴ میلیون تن تولید گندم داریم، به دلیل توانایی ما در تولید ابزار کار در کشور است. چنین تجهیزاتی ما را به نقطه‌ای رسانده که توانسته‌ایم گندم بیشتری نسبت به نیاز کشور تولید کنیم. امروز با حمایت از صنعت در راستای تأمین امنیت غذایی، فشارهای اقتصادی دشمن بی‌نتیجه مانده است.
حدود ۳ سال پیش، آمار تولید تراکتور در کشور به ۲۰ هزار دستگاه می‌رسید و هم‌اکنون این رقم به حدود ۴۰ هزار تراکتور رسیده است؛ با این‌حال، ظرفیت کشور برای تولید سالانه ۶۰ هزار دستگاه وجود دارد. در صورت رفع مشکل تأمین مواد اولیه، شاهد افزایش تیراژ تولید خواهیم بود.
امروز در تولید ماشین‌آلات کشاورزی، با طراحی‌های نوین، مهندسی معکوس و بهره‌گیری از تکنولوژی‌های جدید، امکان حفظ امنیت غذایی را یافته‌ایم.
سال گذشته بانک عامل بخش کشاورزی عنوان کرده بود که ۵ هزار میلیارد تومان (همت) برای تسهیلات تراکتور اختصاص داده است و این مبلغ برای امسال نیز همان مقدار در نظر گرفته شده است. تا کنون چه مقدار از این بودجه تخصیص داده شده است؟
در این زمینه کمک‌هایی صورت گرفته، اما با توجه به توسعه‌هایی که در تولید روی داده است، به دستاوردهای مطلوبی نرسیده‌ایم. البته آنها نیز با محدودیت‌هایی از طرف بانک مرکزی مواجه‌اند و اظهار داشتند که در تلاش برای حل مشکلات و کمک به تولیدکنندگان هستند؛ اما محدودیت‌های بیان‌شده ناشی از تمام شدن سقف اعتبار تسهیلات و کمبود نقدینگی است و برخی وام‌های مشخص به آنها ابلاغ شده است.
این عوامل موجب شده است که به میزان انتظار، نتوانند اقدام مؤثری داشته باشند.
قیمت تراکتور در بازار ایران از ۹۰۰ میلیون تومان تا ۵.۷ میلیارد تومان
در حال حاضر قیمت تراکتور در ایران چه مقدار است؟
قیمت انواع تراکتور از حدود ۹۰۰ میلیون تومان آغاز می‌شود و به حدود ۵.۷ میلیارد تومان می‌رسد.
براساس آخرین مقایسه انجام‌شده میان قیمت تراکتورهای ایرانی و نمونه‌های مشابه خارجی، با در نظر گرفتن تفاوت‌های جزئی، در حال حاضر تراکتورهای مشابه خارجی در بازارهای جهانی تقریباً ۳.۵ تا ۴ برابر قیمت محصولات ما به فروش می‌رسند.
سال گذشته صادرات با توجه به جنگ چه حالتی داشت و آیا امسال محاصره دریایی بر صادرات ماشین‌آلات کشاورزی تأثیر داشت؟
بدون تردید، جنگ تحمیل‌شده و محاصره دریایی به همراه نوسانات ارزی تأثیرات خود را بر بسیاری از حوزه‌ها به ویژه صادرات گذاشته است. اما پیش‌بینی ما این است که امسال وضعیت بهتری نسبت به سال گذشته داشته باشیم. در خصوص صادرات، تجربه‌های سال‌های گذشته نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از صادرات در شش ماهه دوم سال انجام می‌شود.
امید داریم که امسال بالغ بر ۴ هزار تراکتور با ارزآوری ۵۰ میلیون دلاری به صادرات برسیم و از آمار سال گذشته عبور نماییم. به‌هرحال، محدودیت‌هایی که برای مسیرهای زمینی و محاصره دریایی ایجاد شده، موجب گردیده که صادرات ما از طریق برخی کشورهای همسایه، هم برای مصرف خودشان و هم برای صادرات به دیگر کشورها مانند کشورهای آفریقایی انجام شود.
قاچاق تراکتور از کشور یکی از چالش‌های حوزه ماشین‌آلات کشاورزی محسوب می‌شود. آیا با توجه به شرایط جنگی کنونی، این مشکل کاهش یافته است؟
قاچاق یک معضل اقتصادی است که ممکن است در بسیاری از کشورها بروز کند و در صورت عدم اتخاذ تدابیر مناسب، می‌تواند خسارات اقتصادی جبران ناپذیری برای کشور به همراه داشته باشد. متأسفانه با توجه به این‌که قیمت تراکتور در کشورمان کمتر از کشورهای همسایه است، قاچاق آن برای سودجویان یک انتخاب به صرفه محسوب می‌شود، به ویژه در شرایطی که قیمت ارز افزایش می‌یابد.شنیده‌ها نشان می‌دهد که قاچاقچیان تراکتورها را دمونتاژ کرده (قطعات را باز و جدا می‌کنند) و تحت عنوان قطعات آزاد، به همراه دیگر کالاها خارج می‌کنند؛ همچنین قسمتی از آنها به‌صورت تراکتور کامل، به چهار چرخ متصل و با تریلر از کشور قاچاق می‌شود.
این ابزار کار کشاورزی در کشور با حاشیه سود بین ۱۰ تا ۱۱ درصد تولید می‌شود که احتمالاً در هیچ صنعتی منطق اقتصادی ندارد؛ اما در راستای تأمین امنیت غذایی و جلوگیری از ضرر کشاورزان، با سود پایینی تراکتور را تولید و در اختیار آنان قرار می‌دهیم.
بالاخره قاچاقچیان با خرید تراکتور از کشاورزان یا از منابع دیگر و دلالی‌های خود، آنها را قاچاق می‌کنند. ما اطلاع داریم که قاچاقچیان تراکتورها را دمونتاژ کرده و با عنوان قطعات آزاد، آنها را به بازارهای خارجی می‌فرستند؛ برخی نیز به‌صورت تراکتور کامل از کشور خارج می‌شوند.
ما نامه‌نگاری‌های زیادی با دستگاه‌ها و نهادهای مختلف از جمله ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، استانداران، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) و وزارت جهاد کشاورزی انجام داده‌ایم، اما متأسفانه تاکنون نتیجه‌ای که باید، به دست نیامده و قاچاق این محصول به برخی کشورها ادامه دارد.
این قاچاق بیشتر به کدام کشورها صورت می‌گیرد؟
تراکتور به برخی کشورهای همجوار قاچاق می‌شود، ولی در آنجا نمی‌ماند؛ از این کشورها به مقاصد جدیدی که بازارهایی برای ایران محسوب می‌شوند، صادر می‌شود. برای مثال، تراکتوری که با قیمت ۱۸ هزار دلار به خارج از کشور فرستاده می‌شود، به‌واسطه قاچاق با نرخی معادل ۱۳ تا ۱۴ هزار دلار به کشور مقصد وارد می‌گردد.
در این کشورها، موضوع شماره‌گذاری و برگ سبز گمرکی مطرح نیست و لذا کشاورز کشورهای همسایه آن را استفاده نموده یا به کشورهای ثالثی صادر می‌کند که این کشورها این محصول را با قیمتی بسیار پایین‌تر از قیمت صادراتی ما به کار خواهند گرفت. در حالی‌که ایران درصدد افزایش صادرات خود است تا از محل ارز صادراتی مواد اولیه و قطعات مورد نیاز را تأمین نماید.
آیا برنامه‌ای برای توسعه ابزارهای کشاورزی دارید؟
تولید کمباین و مینی‌کمباین از اهداف آتی تولیدکنندگان داخلی به شمار می‌رود. در این راستا مذاکراتی نیز صورت گرفته و امیدواریم به نتایج مطلوبی برسیم.تولید کمباین و مینی‌کمباین یکی از برنامه‌های آینده تولیدکنندگان داخلی است و در این باره با یک کشور خارجی در حال همکاری برای انتقال تکنولوژی هستیم.
با توجه به کوچکتر شدن زمین‌های کشاورزی، در آینده‌ای نزدیک بیش از کمباین، به مینی‌کمباین نیاز داریم.
علاوه بر آن، خود فرآیند کمباین‌سازی نیز باید تقویت یابد؛ باید دانش فنی و تکنولوژی‌های جدید به این بخش وارد شوند، زیرا بالاخره کمباین‌سازی جزو سرمایه‌های ملی محسوب می‌شود؛ متأسفانه به‌گونه‌ای که شاید و باید، شاهد سرمایه‌گذاری در ارتقای کمباین‌ها نیستیم.
یکی از برنامه‌های اساسی کشور گسترش تولید مینی‌کمباین و کمباین است. مذاکرات اولیه انجام شده و در حال همکاری با یک کشور خارجی برای انتقال تکنولوژی هستیم.
در ابتدای سال، خبری مبنی بر این‌که تراکتور به همراه ادوات کشاورزی به فروش می‌رسد، مطرح گردید؛ یعنی کشاورز برای خرید تراکتور باید ادوات کشاورزی نیز خریداری کند. این مطلب چقدر درست است؟
این موضوع شایعه‌ای بیش نیست. اگر در جایی دیده‌اید که نمایندگی کشاورز را به خرید ادوات در کنار تراکتور اجبار می‌کند، لطفاً با ما تماس بگیرید تا به‌طور قطعی با آن نمایندگی برخورد شود. هیچ الزامی برای خرید ادوات به همراه تراکتور وجود ندارد.