نقد قسمت چهارم مجموعه تلویزیونی «سرخ و سیاه»؛ زمانی که تاریخ آینده را شکل می‌دهد

فرارو- تازه‌ترین قسمت از سریال «سرخ و سیاه» به کارگردانی آیدا پناهنده منتشر شده است؛ قسمتی که با یک پرش زمانی به مدت دوازده‌سال، مسیر روایت را متحول می‌سازد. 

به گزارش فرارو، اکنون فانوس از بطن داستان کنار رفته و بچه‌ها بزرگ شده‌اند. طاووس، دختر فرشباف که در برخی بخش‌ها به عنوان راوی عمل کرده، به یکی از شخصیت‌های کلیدی تبدیل شده است. 

عشقی که به یکباره نابود شده، نوروزی که برای دست‌یابی به فانوس از همه چیز چشم‌پوشی کرد و حالا نسلی که مجبور است هزینه انتخاب‌های قبلی را بپردازد. به نظر می‌رسد آیدا پناهنده از همان ابتدا یک محور ثابت را برای قصه‌گویی در نظر داشته؛ تقابل عشق و قدرت. در قسمت چهارم، این تقابل چهره‌ای جدید به خود می‌گیرد و از زندگی شخصیت‌های اصلی به سرنوشت نسل بعد سرایت می‌کند.

پرش دوازده‌ساله ممکن است برای برخی مخاطبان مطلوب نباشد، به ویژه آن‌هایی که هنوز فرصتی برای درک سرنوشت شخصیت‌های قبلی نیافته‌اند. با این حال، سریال به خوبی تلاش می‌کند تا با پیوند دادن رویدادهای گذشته با شرایط جدید، این فاصله زمانی را برای تماشاگران قابل هضم سازد. 

نکته کلیدی این است که گذر زمان در «سرخ و سیاه» صرفاً ابزاری برای پیشبرد داستان نیست. دوازده سال گذشته ولی عواقب انتخاب‌های شخصیت‌ها همچنان بر زندگی دیگران تأثیرگذار است. افرادی که ممکن است در شکل‌گیری حوادث پیشین نقشی نداشته باشند، اکنون ناگزیر به پرداخت هزینه آن‌ها هستند. این ویژگی می‌تواند روایت را از یک داستان عاشقانه فراتر برده و به داستانی درباره انتقال زخم‌ها و کینه‌ها از نسلی به نسل دیگر تبدیل کند.

شخصیت‌هایی که به‌سادگی قضاوت نمی‌شوند

یکی از ویژگی‌های برجسته «سرخ و سیاه» این است که شخصیت‌های آن را در دو دسته خوب و بد مطلق قرار نمی‌دهد. رفتار انسان‌ها به شدت تحت تأثیر شرایط، موقعیت اجتماعی و انتخاب‌هایی است که ممکن است راه گریزی از آن‌ها نداشته باشند. به همین خاطر، حتی زمانی که با شخصیتی روبه‌رو می‌شویم که رفتارهایش برای ما قابل قبول نیست، می‌توانیم انگیزه‌های او را درک کنیم.

در این بستر داستانی، آدم‌ها لزوماً از ابتدا شرور یا فداکار نیستند؛ گاهی شرایط آن‌ها را به تصمیماتی سوق می‌دهد که پیامدهای آن‌ها از کنترلشان خارج می‌شود. این رویکرد در شخصیت‌پردازی به تماشاگر کمک می‌کند تا با شخصیت‌های چندبعدی مواجه شود، نه شخصیت‌هایی که صرفاً برای پیشبرد درگیری‌های داستانی طراحی شده‌اند.

با این وجود، مرگ فانوس یکی از نقاط ضعف روایت به شمار می‌آید. مسیری که او برای انتقام در پیش می‌گیرد، در نهایت بدون دستیابی به نتیجه‌ای معنادار، به پایان زندگی‌اش ختم می‌شود. فانوس پس از تحمل تمام آن رنج‌ها، فرصتی برای مواجهه با پیامد انتخاب‌هایش نمی‌یابد. این پایان با فضای غم‌انگیز سریال سازگار است، اما از نظر دراماتیک می‌توانست به شکلی دقیق‌تر پرداخت شود.

علی شادمان و پارسا پیروزفر در کانون توجه

در زمینه بازیگری، علی شادمان در نقش جهان، تصویری متفاوت از نوروز ارائه می‌دهد. این تمایز با توجه به پرش زمانی داستان بسیار اهمیت دارد. شادمان تلاش می‌کند که تنها نسخه بزرگ‌شده شخصیت قبلی را بازسازی نکند. جهان باید در عین پیوند با گذشته، هویت مستقلی را نیز به دست آورد و بازی شادمان در شکل‌دهی این تفاوت تأثیرگذار است.

پارسا پیروزفر نیز در نقش امیرزاده حضوری قوی دارد. او شخصیتی را ایفا می‌کند که قرار نیست به‌طور حتم مورد محبت مخاطبان باشد، اما با کنترل رفتار و تنش‌های چهره، پیچیدگی‌های او را به نمایش می‌گذارد. امیرزاده از آن نوع شخصیت‌هایی است که بخش اعظم تهدیدش نه در رفتارهای ظاهری، بلکه در واکنش‌ها و سکوت‌هایش نمایان می‌شود.

البته تمامی انتخاب‌های بازیگری به یک اندازه قابل‌قبول نیستند. انتخاب پوریا رحیمی‌سام برای ایفای نقش شاه‌نظر، پسر نوروز، از نظر تناسب سنی و ظاهری با علی شادمان در نقش جهان کمی غیرمنتظره به نظر می‌رسد. در سریالی که پرش زمان در روایت اهمیت بالایی دارد، هماهنگی میان نسل‌های مختلف شخصیت‌ها بسیار مهم است و چنین انتخابی ممکن است برای مخاطب سوال‌برانگیز باشد.

نگاهی که به آینده اشاره دارد

در میان لحظات دو قسمت اخیر، صحنه‌ی ملاقات طاووس و امیرزاده یکی از بهترین موقعیت‌های دراماتیک است. واکنش امیرزاده پس از شنیدن نام طاووس و نگاه‌هایی که میان او، فرش و جهان رد و بدل می‌شود، به‌طور غیرمستقیم احتمال شکل‌گیری نقشه‌ای جدید را به مخاطب انتقال می‌دهد. به‌نظر می‌رسد گذشته هنوز به پایان نرسیده و امیرزاده قصد دارد انتقام نوروز را از جهان بگیرد و او را سرجایش بنشاند.

اهمیت این صحنه در همین ابهام نهفته است. تماشاگر هنوز نمی‌داند قرار است چه روی دهد، اما نشانه‌های تصویری و رفتاری برای ایجاد حس کنجکاوی کاملاً کافی هستند. این لحظه‌ای است که سریال به جای توضیح همه چیز، به بیننده اعتماد می‌کند.

قاب‌بندی‌های صحنه‌های پایانی و نمای فرش نیز از نظر بصری شایسته توجه می‌باشد. تصاویر به گونه‌ای کنار هم قرار می‌گیرند که تماشاگر را به دنبال کردن جزئیات وامی‌دارند. این انتخاب با فضای داستان و جایگاه فرش در روایت به خوبی هم‌خوانی دارد و نشان می‌دهد که پناهنده علاوه بر پیشبرد داستان، به ظرفیت‌های بصری آن نیز توجه کرده است.

قسمت چهارم «سرخ و سیاه» بیش از آنکه به دنبال حل‌وفصل مشکلات باشد، بستر را برای گسترش جهان داستان فراهم می‌آورد. حالا با ورود طاووس به کانون ماجرا و شکل‌گیری درگیری‌ای نو میان او و جهان، سوال اصلی این است که آیا نسل جدید قادر به فاصله‌گیری از سرنوشت گذشتگان خواهد بود یا اینکه زخم‌های قدیمی، این بار در قالبی جدید، دوباره تکرار خواهند شد.