تلاش عجیب F-۱۵های آمریکا برای شکار پهپادهای ایرانی!

فرارو- در جریان حمله موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل در ۱۳ آوریل ۲۰۲۴ (عملیات وعده صادق یک)، جنگنده‌های آمریکایی F-15E در کنار دیگر سامانه‌های دفاعی برای رهگیری پهپادهای ایرانی وارد عمل شدند. اما در میانه عملیات، با تمام شدن موشک‌های هوا‌به‌هوای برخی خدمه، راهکاری غیرمعمول به ذهن چند خدمه رسید: استفاده از بمب‌های هدایت لیزری برای سرنگونی پهپادهایی که در آسمان حرکت می‌کردند. 

به گزارش فرارو، بر اساس گزارشی که وب‌سایت تخصصی Air & Space Forces Magazine در سپتامبر ۲۰۲۵ منتشر کرد، این اتفاق در جریان عملیات جنگنده‌های اسکادران‌های ۴۹۴ و ۳۳۵ نیروی هوایی آمریکا رخ داد. جنگنده‌های F-15E این یگان‌ها در آن شب با موشک‌های AIM-9 سایدوایندر و AIM-120 آمرام به مقابله با اهداف پروازی پرداختند. با این حال، حجم بالای حمله (بیش از سیصد موشک و پهپاد در آن شب شلیک شده بود) باعث شد برخی خدمه مهمات هوا‌به‌هوای خود را به‌سرعت مصرف کنند؛ در حالی که هنوز پهپادهایی در آسمان باقی مانده بودند.

در چنین شرایطی، خدمه یکی از جنگنده‌ها تصمیم گرفتند از بمب GBU-54 استفاده کنند؛ مهماتی که در اصل برای حمله به اهداف زمینی طراحی شده و با ترکیبی از هدایت ماهواره‌ای و لیزری به سمت هدف هدایت می‌شود. سرهنگ دوم تیموتی کازی، افسر سامانه‌های تسلیحاتی این پرواز، بعدها توضیح داد که وقتی خدمه با پهپادی دیگر روبه‌رو شدند، پیشنهاد دادند بمب را رها کنند و ببینند آیا این روش جواب می‌دهد یا نه.

نتیجه اما مطابق انتظار نبود. بمب به پهپاد اصابت نکرد. در روایت منتشرشده از سوی وب‌سایت The War Zone، یکی از خدمه از انفجاری بزرگ در اطراف هدف سخن گفته، اما پهپاد پس از عبور از میان دود و انفجار همچنان به پرواز ادامه داده است. دو خدمه دیگر از جنگنده‌های F-15E نیز تلاش مشابهی انجام دادند و آنها هم در هدف‌گیری پهپادها با بمب هدایت‌شونده موفق نشدند.

دلیل اصلی ناکارآمدی این روش، تفاوت در سازوکار عملکرد بمب و موشک هوا‌به‌هواست. موشک‌هایی مانند سایدوایندر و آمرام به فیوز مجاورتی مجهزند؛ یعنی برای انهدام هدف لزوماً نیازی به برخورد مستقیم ندارند و می‌توانند در فاصله نزدیک منفجر شوند. اما بمبی مانند GBU-54 برای نابودی هدف به برخورد دقیق نیاز دارد. هدف قرار دادن پهپادی که در حال حرکت است، با چنین مهماتی بسیار دشوارتر از حمله به یک هدف ثابت روی زمین است.

پس از این تجربه، فرماندهی عملیات دستور توقف این روش را صادر کرد. نگرانی فقط احتمال خطا در رهگیری نبود؛ سقوط یک بمب عمل‌نکرده یا انفجار آن در منطقه نامناسب می‌توانست پیامدهایی فراتر از میدان نبرد و حتی تبعات راهبردی داشته باشد.

این تجربه در عین حال توجه نیروی هوایی آمریکا را به نیاز به تسلیحات ارزان‌تر و مناسب‌تر برای مقابله با پهپادها جلب کرد. موشک AIM-120 حدود یک میلیون دلار و AIM-9X حدود ۵۰۰ هزار دلار قیمت دارد؛ درحالی‌که مقابله با پهپادهای ارزان‌قیمت با موشک‌های چندصدهزار دلاری، یک معادله اقتصادی دشوار برای پدافند هوایی ایجاد می‌کند.

یکی از راهکارهایی که بعداً وارد این مأموریت شد، راکت‌های ۷۰ میلی‌متری مجهز به سامانه هدایت لیزری APKWS بود؛ مهماتی که امکان درگیری با پهپادها را با هزینه‌ای کمتر از موشک‌های هوا‌به‌هوا فراهم می‌کند. در واقع، ماجرای بمب‌های GBU-54 نشان داد که حتی جنگنده‌ای پیشرفته مانند F-15E نیز در برابر حملات پرتعداد پهپادی، بدون مهمات متناسب با این تهدید با محدودیت جدی روبه‌رو می‌شود.