زمین به صورت پیوسته در حال تغییر و دگرگونی است و صفحات تکتونیکی آن با حرکتی آرام ولی مستمر، چهره زمین را طی میلیون‌ها سال دگرگون می‌سازند. اخیراً، یک گروه تحقیقاتی تحت هدایت آکادمی علوم چین شواهد معتبری از وجود دو شکاف بزرگ در صفحه عربی، واقع در بخش جنوب شرقی ایران، کشف نموده‌اند. این پارگی‌های وسیع ناشی از تفاوت در چگالی سنگ‌های سازنده این صفحه شکل گرفته‌اند. این کشفیات نگاهی جامع به چگونگی ناپدید شدن اقیانوس‌ها و برخورد قاره‌ها را در اختیار ما قرار می‌دهد.
علل پیدایش شکاف‌های وسیع در صفحه تکتونیکی ایران
این شکاف‌ها به دلیل ناهمگونی چگالی سنگ‌های موجود در صفحه تکتونیکی عربی به وجود آمده‌اند. یکی از بخش‌های این صفحه، تشکیل شده از پوسته اقیانوسی است که از سنگ‌های بازالتی سنگین و نازک‌تر تشکیل شده و در حال فرورفتن به زیر صفحه مجاور می‌باشد. از سوی دیگر، بخش دیگری از این صفحه شامل سنگ‌های قاره‌ای است که ضخیم‌تر و کم‌چگال‌تر بوده و دارای ترکیبات گرانیتی سبکی می‌باشد. این نوع سنگ‌های قاره‌ای تمایلی به فرورفتن ندارند و در واکنش به فشار اعمال شده، باعث ایجاد کوه می‌شوند. این عدم تطابق منجر به ایجاد پارگی‌ها و شکستگی‌ها در صفحه می‌شود. علاوه بر این، شکاف دوم بیشتر به فعالیت‌های کلی صفحات ارتباط دارد تا فقط تفاوت در چگالی سنگ‌ها.
کشف شکاف‌ها و پیامدهای زمین‌شناختی آن
این محققان با استفاده از یک شبکه ۶۹ ایستگاه لرزه‌نگاری متنوع، به پایش فعالیت‌های زمین‌شناختی عمیق پرداخته و ارتعاشات ناشی از زلزله‌های دوردست را مورد بررسی قرار دادند. اطلاعات جمع‌آوری شده در بازه زمانی مارس ۲۰۱۷ تا سپتامبر ۲۰۱۸، وجود دو شکاف را تایید کرد: یکی شکاف افقی که در محل تلاقی منطقه برخورد زاگرس با منطقه فرورانش مکران واقع شده و دیگری شکاف عمودی کوچک‌تری که به سطح زمین نزدیک‌تر است و در نزدیک گودال مکران قرار دارد.
بر اساس یافته‌های به‌دست آمده، مشخص شده که لیبروسفر اقیانوسی در منطقه فرورانش مکران تا عمق حداقل ۴۵۰ کیلومتر فرورفته است، در حالی که لیبروسفر قاره‌ای در منطقه برخورد زاگرس عمق بیشتری از ۳۰۰ کیلومتر ندارد. مدل‌های تحقیقاتی نشان می‌دهند که این شکاف‌ها طی میلیون‌ها سال در حال توسعه و پیشرفت بوده و احتمالا در نهایت به هم خواهند رسید. دانشمندان معتقدند که اتحاد احتمالی این شکاف‌ها می‌تواند تاثیر قابل توجهی بر فعالیت‌های آتشفشانی منطقه داشته باشد، چرا که ماگمای داغ در حال حاظر در حال پر کردن برخی از این فضاها می‌باشد. این کشف فرصتی استثنایی برای بررسی نیروهای زمین‌شناختی در حالت کاربردی، به ویژه مراحل پایانی اقیانوس نئوتتیس و بخشی از چرخه ویلسون محسوب می‌شود.