هزینه‌های روانی «همیشه آنلاین بودن» در عصر دیجیتال

سمانه صومعلو، روانشناس، در گفت‌وگو با ایسنا، اشاره کرد که دنیای امروزی که به‌طور خاص برای ارتباطات طراحی شده، به‌نوعی زنگ تلفن یا پیام‌های نخوانده را به منبعی از اضطراب برای بسیاری تبدیل کرده است. او گفت: در دنیای دیجیتال امروزی، تناقض عجیبی به وجود آمده است؛ ابزارهایی که به منظور نزدیکی انسان‌ها خلق شده‌اند، اکنون به عنوان منبعی برای اضطراب در روابط اجتماعی شناخته می‌شوند. این احتمالاً بخشی از دلیلش به طراحی این ابزارها مربوط می‌شود که بیشتر برای «دسترسی‌پذیری» به‌کارگیری شده‌اند، نه برای آرامش خاطر ما.

او ادامه داد: به زنگ تلفن دقت کنید؛ زمانی که نامه‌ها دریافت می‌شد و ما وقتی که آماده بودیم به خواندن آن‌ها می‌پرداختیم، ارتباطات ریتم و فاصله داشتند، در حالی که امروزه تماس‌ها و پیام‌ها می‌توانند ناگهانی در هر لحظه از زندگی‌مان وارد شوند، چه در حین کار، استراحت یا حتی در حال فکر کردن. تلفن به ما می‌گوید در آن لحظه از مشغله‌ای که داریم دست بکشیم و به ارتباط دیگری پاسخ دهیم.

این روانشناس افزود: هر نوتیفیکیشن می‌تواند نوعی تقاضا برای توجه، زمان و حتی پاسخ‌های فوری و سریع باشد. هنگامی که این درخواست‌ها به‌طور هم‌زمان از چندین پلتفرم و گروه به ما می‌رسند، ذهن ما دیگر آن‌ها را صرفاً گفتگو نمی‌بیند، بلکه بیشتر آن‌ها را به‌صورت بار تعهداتی انباشته تجربه می‌کند؛ تعهداتی که هرکدام جای مشخصی از ذهن ما را اشغال کرده‌اند.

«همیشه در حالت آماده‌باش» بودن بدن در برابر زنگ‌ها و نوتیفیکیشن‌ها

صومعلو با اشاره به فشار ناشی از فرهنگ «همیشه در دسترس بودن» بر روی سیستم عصبی و مرزهای روانی، تصریح کرد: پیشتر، مفهوم در دسترس بودن مشخص بود، مثلاً از صبح تا عصر در محل کار، دفتر یا شرکت حضور داشتیم و افراد می‌توانستند با ما تماس بگیرند. اما امروزه این وضعیت به «دسترسی‌پذیری در هر زمان» تغییر یافته است؛ حتی در حین خواب، صرف غذا، پیاده‌روی یا در تعطیلات، همیشه گوشی در کنار ماست.

او افزود: در چنین شرایطی، بدن ما باید به‌طور مداوم آماده دریافت تماس یا نوتیفیکیشن باشد و خود را با آن منطبق کند. هنگامی که این نوع از آمادگی شکل می‌گیرد، حتی در زمان‌های استراحت نیز بدن ما منتظر است تا مبادا تماس یا پیامی وارد شود؛ به این‌شکل، نوعی «حالت آماده‌باش» به وجود می‌آید. این حالت مداوم می‌تواند منجر به خستگی، تحریک‌پذیری، دشواری در تمرکز و احساسی از عدم توانایی در استراحت کامل برای ما شود. بنابراین، با هر لرزش گوشی یا دریافت یک پیام و نوتیفیکیشن از پلتفرم‌های گوناگون، بدن ما به‌طور خودکار واکنشی شبیه به «واکنش هشدار» از خود نشان می‌دهد، پیش از آن‌که حتی بدانیم پیام از سوی چه کسی است و محتوای آن چیست.

صومعلو تأکید کرد: همچنین، مرزهای روانی نیز به‌تدریج در حال کمرنگ شدن هستند. در گذشته بین کار و خانه و همچنین بین تنهایی و جمع، مرزهای واضحی مشخص بود، اما اکنون تلفن‌های همراه ما این قلمروها را به‌هم پیوند داده‌اند. پیام‌های کاری می‌توانند در وسط شب بیایند، پیام‌های گروهی در ایام تعطیل به دست‌مان می‌رسند و تماس‌ها می‌تواند حتی در زمان استراحت‌مان برقرار شود که همه به‌یک اندازه از یک مسیر به ما وصل می‌شوند. هنگامی که نقش‌های مختلف زندگی به‌طور همزمان ما را تحت تاثیر قرار می‌دهند، تفکیک آن‌ها از یکدیگر دشوار می‌گردد و ذهن فرصت کمتری برای انتقال از یک نقش به نقش دیگر می‌یابد.

این روانشناس بیان داشت: نتیجه این فرایند آن است که ذهن به‌تدریج مکان خصوصی و بدون انتظاری را از دست می‌دهد؛ فضایی که در آن نیازی به انتظار برای پیام یا کسی وجود نداشته باشد و کاملاً مختص خود باشد. شاید بتوان گفت یکی از ضروریات اصلی امروز ما همین «جای خالی آزاد» است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: به همین دلیل، هر چه یک پیام بیشتر باقی بماند و پاسخی به آن داده نشود، پاسخ‌دهی به آن سخت‌تر خواهد شد، به‌گونه‌ای که شبیه به بدهی‌ای عمل می‌کند که اضطراب ناشی از آن به‌دنبال دارد. بنابراین، اگر بخواهیم خلاصه بگوییم، مشکل همیشه تنها این نیست که ما از افراد یا تعامل با آن‌ها هراس داریم، بلکه گاهی اوقات از این «عدم مرز» خسته شده‌ایم، از این‌که همواره باید در دسترس باشیم بدون آن‌که وقتی برای انتخاب زمان و حتی آمادگی برای پاسخ‌دهی داشته باشیم. دسترسی همیشه به‌معنای الزام به پاسخ‌دهی فوری نیست.

انتهای پیام