در روزهای سرد و مرطوب، صدای تسمه معمولاً بیشتر به وضوح شنیده می‌شود. یکی از دلایل بالقوه این مسأله می‌تواند فرسودگی تسمه و افت عملکرد صحیح این قطعه باشد. در برخی موارد، عدم کارایی صحیح تسمه‌سفت‌کن یا پولی‌ها می‌تواند باعث تولید صدای جیغ یا سوت شود.

اگرچه این صدا معمولاً نشانه خطر فوری برای موتور نیست، اما نادیده گرفتن آن می‌تواند منجر به مشکلات بزرگتری شود. ادامه مشکلات ممکن است به اجزای دیگر خودرو آسیب رسانده و کارایی آن‌ها را مختل کند. در برخی موارد، خرابی این سیستم می‌تواند باعث از کار افتادن برخی تجهیزات خودرو گردد، لذا از اهمیت بالایی برخوردار است که به این صداهای مکرر توجه شود.

علت صدای جیغ تسمه دینام خودرو

یکی از علل عمده صدای جیغ در زمان راه‌اندازی خودرو، لغزش تسمه بر روی پولی‌ها است. در خودروهایی که از تسمه‌های چند شیاره یا دینام استفاده می‌کنند، نیروی موتور به کمک این تسمه به اجزای دیگری مانند دینام، کمپرسور کولر و پمپ هیدرولیک فرمان منتقل می‌شود. برای عملکرد صحیح این اجزا، تسمه باید کشش کافی داشته و قادر به حرکت بدون لغزش بر روی پولی‌ها باشد.

زمانی که تسمه شل باشد یا به هر دلیلی کشش آن کم شود، ممکن است هنگام روشن شدن موتور نتواند نیروی لازم را به درستی منتقل کند. در همان لحظه، دینام با بار ناگهانی ناشی از شروع به کار موتور مواجه می‌شود و تسمه باید توان بیشتری برای انتقال نیرو داشته باشد. اگر تسمه قادر به تحمل این فشار نباشد، بر روی سطح پولی می‌لغزد. این لغزش باعث ایجاد اصطکاک شده و صدای جیغ بلندی را تولید می‌کند که راننده معمولاً در زمان استارت آن را می‌شنود.

نقش سرما و رطوبت در تشدید صدا

سرما می‌تواند شرایطی ایجاد کند که صدای تسمه بیشتر شنیده شود. در دماهای پایین، عملکرد و وضعیت لاستیک تسمه تغییر می‌کند و ممکن است در حین حرکت نتواند به طور صحیح با پولی‌ها تماس برقرار کند. همچنین، رطوبت موجود بر روی تسمه یا سطح پولی‌ها می‌تواند چسبندگی بین آن‌ها را کاهش دهد.

این دلیل موجب می‌شود که معمولاً در صبح‌های سرد و مرطوب، صدا بیشتر به گوش برسد؛ به ویژه زمانی که خودرو برای چند ساعت خاموش و بی‌حرکت بوده است. با این حال، تنها سرما و رطوبت نمی‌توانند عامل اصلی صدا باشند و ممکن است فقط نواقص قبلی را بیشتر نمایان کنند. فرسودگی یا رخنه تسمه، کاهش خاصیت کشسانی آن، خرابی در عملکرد تسمه‌سفت‌کن یا تضعیف فنر این قطعه نیز می‌تواند موجب کم شدن کشش تسمه و افزایش احتمال لغزش گردد.

علاوه بر این، اگر بلبرینگ پولی هرزگرد یا بلبرینگ مرتبط با یکی از تجهیزات متصل به تسمه آسیب زننده باشد، حرکت اجزا با مقاومت بیشتری همراه خواهد شد. این مقاومت اضافی فشار وارد شده به تسمه را افزایش می‌دهد و احتمال لغزش آن بر روی پولی‌ها را بیشتر می‌کند.

چطور منشأ صدا را پیدا کنیم؟

برای شناسایی دلیل جیغ تسمه دینام، نخست باید به وضعیت ظاهری آن توجه کرد. وجود ترک، ساییدگی، ریش‌ریش شدن لبه‌ها، براق شدن بیش از حد سطح تسمه یا کاهش عمق شیارهای آن می‌تواند نشانه‌ای از فرسودگی یا آسیب باشد. با این حال، در تسمه‌های جدید، نبود ترک به تنهایی نشانگر سلامت تسمه نیست و ممکن است حتی ظاهری سالم داشته باشد ولی شیارها عمق و شکل اولیه خود را از دست داده باشند. به این ترتیب، بررسی عمق شیارها نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

اگر تسمه به طور ظاهری سالم به نظر برسد، بررسی نباید در همین‌جا متوقف شود. باید میزان کشش تسمه، عملکرد تسمه‌سفت‌کن و وضعیت بلبرینگ پولی‌ها نیز بررسی شود تا مشخص گردد آیا تسمه به اندازه کافی سفت است و تمام قطعات مرتبط به درستی حرکت می‌کنند یا خیر. نوع صدا نیز می‌تواند در تشخیص اولیه مؤثر باشد.

صدای جیغی که به‌طور مداوم شنیده می‌شود، معمولاً با لغزش تسمه وابسته است؛ در حالی که جیرجیر مختصر و تکرارشونده ممکن است نشانه‌ای از ناهماهنگی پولی‌ها باشد. این تفاوت به‌تنهایی نمی‌تواند عامل قطعیت را مشخص کند، اما می‌تواند به شناسایی مکان مشکل کمک کند.

راه‌حل نهایی به علت خرابی بستگی دارد

برای حل این مشکل، ابتدا باید علت اصلی مشخص گردد، زیرا تعویض تنها تسمه در تمام موارد راه‌حل مناسبی نیست. اگر تسمه فرسوده، ترک‌خورده یا آسیب‌دیده باشد، باید تعویض گردد. اگر تسمه‌ای که قابلیت تنظیم دستی دارد شل شده باشد، کشش آن باید متناسب با دستورالعمل سازنده تنظیم گردد. در خودروهایی که مجهز به تسمه‌سفت‌کن خودکار هستند، لازم است فنر و بلبرینگ این مجموعه نیز مورد بررسی قرار گیرد. در صورتی که یکی از آن‌ها خراب شده باشد، ممکن است نیاز به تعویض کل مجموعه تسمه‌سفت‌کن باشد.

اگر منشأ صدا به ناهماهنگی پولی‌ها یا خرابی بلبرینگ‌ها مربوط باشد، تعویض تسمه به‌تنهایی مشکل را حل نخواهد کرد. در این حالت، قطعه معیوب باید تعمیر یا تعویض شود تا تسمه بتواند به‌طور صحیح روی پولی‌ها حرکت کند. همچنین باید احتمال نشت روغن موتور، ضدیخ یا روغن هیدرولیک بر روی تسمه بررسی شود. این مایعات می‌توانند به ساختار تسمه آسیب رسانده و عملکرد آن را مختل کنند.

اگر تسمه به این مایعات آلوده شده باشد، تنها تمیز کردن آن کافی نخواهد بود و توصیه می‌شود نسبت به تعویض تسمه اقدام شود؛ همچنین باید دلیل نشت نیز برطرف شده تا تسمه جدید دوباره آلوده نشود. استفاده از اسپری‌های روان‌کننده یا محصولاتی که به عنوان نرم‌کننده و ضد صدای جیغ تسمه دینام یا تسمه تایم عرضه می‌شوند، نمی‌توانند راهکار مناسبی برای رفع این مشکل باشند و حتی ممکن است باعث تشدید وضعیت شوند.

این محصولات نمی‌توانند مشکل اصلی لغزش یا تخریب قطعات را حل کنند. راه درست شامل بررسی جامع تسمه و سیستم متصل به آن، شناسایی منبع صدا و تعمیر یا تعویض قطعه معیوب است.