۱۰ اثر هنری برتر در زمینه بقا؛ از «دورافتاده» تا «جاذبه»
از منظر فنی، تعداد زیادی فیلم حول محور بقا تولید شده‌اند؛ اما این لیست تنها شامل آثاری است که محوریت آن‌ها بر زنده ماندن در شرایط دشوار و چالش‌برانگیز متمرکز است.
طبق گزارش فرادید؛ فیلم‌های موجود در این فهرست عمدتاً در ژانرهای ماجراجویی و درام قرار دارند و برخی از آن‌ها نیز به دیگر ژانرها نزدیک می‌شوند. اما نکته مشترک آن‌ها این است که شخصیت‌ها به نوعی در شرایط انزوا قرار می‌گیرند و با طبیعت و چالش‌های محیطی سر و کار دارند؛ و همچنین احتمال وجود تهدیدات دیگر در کنار این مشکلات وجود دارد. این فیلم‌ها نه تنها نمونه‌های بارزی از ژانر بقا هستند، بلکه از لحاظ استانداردهای سینمایی نیز در صف بهترین آثار این زمینه قرار دارند.
رتبه دهم: سپیده‌دم نجات، محصول ۲۰۰۶
بازیگر اصلی: کریستین بیل | کارگردان: ورنر هرتسوک
این اثر به‌زبان ساده بر اساس تجارب واقعی خلبانی به نام دیتر دنگلر شکل گرفته است؛ خلبانی که هواپیمایش در آسمان لائوس دچار حادثه می‌شود. او مجبور است با دشواری‌های طبیعی دست‌وپنجه نرم کند و البته در این مسیر، با نیروهایی نیز مواجه می‌شود که او را به اسارت می‌برند.
قسمتی از فیلم به تلاش برای بقا در اردوگاه اسیران جنگی اشاره دارد و قسمت دیگر به تصویر می‌کشد که چگونه او از جنگل به‌سختی می‌گریزد. به همین خاطر، می‌توان گفت که «سپیده‌دم نجات» اثری عمدتاً سخت و طاقت‌فرسا است.
این فیلم یکی از دستاوردهای داستانی با موفقیت ورنر هرتسوک محسوب می‌شود؛ کارگردانی که حدود یک دهه پیش‌تر، همین داستان را در مستند «دیتِر کوچولو به پرواز نیاز دارد» نیز به تصویر کشیده بود. آن مستند نیز بسیار جذاب و تماشایی است.
رتبه نهم: دورافتاده، محصول ۲۰۰۰
بازیگر اصلی: تام هنکس | کارگردان: رابرت زمکیس
وقتی از فیلم‌های بقا صحبت می‌شود، «دورافتاده» یکی از نخستین آثاری است که تقریباً به ذهن هر بیننده‌ای خطور می‌کند. داستان آن به سادگی روایت می‌شود: یک جزیره دورافتاده، یک مرد تنها و جنجال‌های زنده ماندن در شرایطی که به‌زودی قرار است برای مدت زمان طولانی محل اقامت او باشد.
اما با این حال، فیلم فراتر از نمایش دایمی یک مرد و یک جزیره در مدت نزدیک به دو ساعت و نیم می‌رود. گرچه بیشتر داستان حول این موضوع می‌چرخد، «دورافتاده» در طول زمان طولانی خود همچنان جذاب باقی می‌ماند.
این اثر یکی از دستاوردهای خوب رابرت زمکیس است؛ کارگردانی که در نقاط اوج خود به نحوی فوق‌العاده عمل می‌کند، حتی اگر همه آثارش به یک اندازه موفق نباشند. تام هنکس نیز یکی از بهترین اجراهای خود را در این فیلم ارائه می‌دهد که ترکیب این دو، فیلمی تماشایی و تأثیرگذار خلق کرده است.
رتبه هشتم: مریخی، محصول ۲۰۱۵
بازیگر اصلی: مت دیمون | کارگردان: ریدلی اسکات
«دورافتاده» این بار در سیاره مریخ؛ با این حال تفاوت‌های قابل توجهی نیز دارد. در «مریخی»، شخصیتی به‌مدت قابل‌توجهی تنها می‌ماند و باید راه‌هایی برای حفظ جان خود پیدا کند. او نه تنها با چالش‌های دشوار روبه‌روست، بلکه باید به فکر راهی برای فرار از این وضعیت نیز باشد. در ابتدا، کمک از سوی دیگران نیز بسیار محدود است.
«مریخی» به عنوان یک فیلم سرگرم‌کننده برای طیف وسیعی از تماشاگران، عملکردی موفق دارد. این فیلم قرار نیست ژانر بقا را به طریقی جدید بازتعریف کند، اما این عناصر را با مهارت و کیفیتی رضایت‌بخش به کار می‌بندد.
علاوه بر این، «مریخی» یکی از چندین فیلمی است که در آن مت دیمون نقش شخصیتی را ایفا می‌کند که به دلیلی در تلاش است تا به خانه بازگردد؛ نکته‌ای که احتمالاً برای طرفداران کارنامه این بازیگر جالب است.
در نهایت، می‌توان گفت «مریخی» فیلمی است که به‌سختی می‌شود از آن خوش‌مان نیاید؛ اثری سرگرم‌کننده که داستان بقا را به‌خوبی روایت می‌کند.
رتبه هفتم: همه‌چیز از دست رفته است، محصول ۲۰۱۳
بازیگر اصلی: رابرت ردفورد | کارگردان: جی. سی. چندور
اگر تا به اینجا متوجه الگوی مشترک بسیاری از فیلم‌های فهرست شده‌اید، حدس شما درست است: این داستان‌ها درباره فردی تنها که با طبیعت یا موقعیتی طاقت‌فرسا دست و پنجه نرم می‌کند، بخش عمده‌ای از ژانر بقا را ایجاد می‌کنند. «همه‌چیز از دست رفته است» نیز بر همین الگو بنا شده است، با این تفاوت که تنها بازیگر آن، رابرت ردفورد است.
نزدیک‌ترین چیز به یک شخصیت دوم در این فیلم، قایقی است که شخصیت اصلی به‌طور مداوم بر روی آن حضور دارد. حتی این قایق نیز شخصیت‌پردازی خاصی ندارد و هیچ نامی برای آن مشخص نمی‌شود.
با این حال، نیاز به جزئیات بیشتر نیست. یک حادثه رخ داده و قایق در حال غرق شدن است و مرد نمی‌خواهد زیر آب برود. این موقعیت ساده به خودی خود برای شکل‌دهی به یک فیلم به‌شدت جذاب کافی است.
«همه‌چیز از دست رفته است» به‌عنوان یکی از بهترین آثار پایانی کارنامه ردفورد شناخته می‌شود. او در این فیلم، با اینکه به سن نزدیک به هشتاد سالگی نزدیک می‌شود، اجرایی چشمگیر به نمایش می‌گذارد. البته ردفورد چندین دهه پیش نیز در فیلم دیگری با موضوع بقا به ایفای نقش پرداخته بود که ارزش اشاره دارد و به زودی به آن می‌پردازیم.
رتبه ششم: مدفون، محصول ۲۰۱۰
بازیگر اصلی: رایان رینولدز | کارگردان: رودریگو کورتس
همان‌طور که از نام فیلم مشخص است، «مدفون» درباره مردی است که زیر خاک دفن شده است. اینجا خبری از عنوانی فریبنده نیست؛ رایان رینولدز نقش مردی را ایفا می‌کند که در داخل یک تابوت محصور شده و موظف است در زمانی محدود با کسی تماس بگیرد تا محل او پیدا شود.
رینولدز در این فیلم نمایشی غافلگیرکننده را ارائه می‌دهد. برخلاف بسیاری از کاراکترهای کمدی‌اش، در اینجا تقریباً هیچ نشانی از شوخی یا لحظات سبک و سرگرم‌کننده دیده نمی‌شود. شخصیت اصلی تمام مدت در تابوت سلمان است و وقت زیادی برای نجات خود ندارد.
تنها ابزارهای او یک تلفن همراه و یک فندک هستند. او با افراد مختلف تماس می‌گیرد، به شدت تحت فشار قرار می‌گیرد و هر تلاشی می‌کند تا قبل از تمام شدن اکسیژن، نجات یابد. زمان موجود برای اکسیژن حدود ۹۰ دقیقه است؛ تقریباً برابر با مدت زمان خود فیلم.
به همین دلیل، «مدفون» تقریباً در زمان واقعی پیش می‌رود و در تمام این مدت، تنشی بی‌نظیر ایجاد می‌کند. این فیلم با موفقیت ایده صحنه معروف گرفتار شدن در تابوت در قسمت دوم «بیل را بکش» را به اثری مستقل و طولانی تبدیل می‌کند.
رتبه پنجم: رهایی، محصول ۱۹۷۲
بازیگران اصلی: جان ویت و برت رینولدز | کارگردان: جان بورمن
صحبت درباره «رهایی» چالش‌برانگیز است؛ زیرا فیلم به شدت ناخوشایند و آزاردهنده است. البته ورود به این فضای تاریک قدری زمان می‌برد و توضیح درباره جزئیات تکان‌دهنده داستان نیز ممکن است چندان سنگین باشد و به‌ناچار جزئیات کلیدی را فاش کند.
با این حال، این فیلم از بیش از نیم قرن پیش به یادگار مانده و احتمالاً بسیاری از بینندگان حداقل چیزهایی درباره آن و دلیل شهرت بدنامش شنیده‌اند، حتی اگر تاکنون آن را ندیده باشند.
اگر با این ایده مشکلی ندارید که یک فیلم خوب می‌تواند تجربه‌ای ناخوشایند برای شما به ارمغان بیاورد، «رهایی» ارزش تماشا دارد. این اثر، احساس درماندگی شخصیت‌های اصلی را به‌طرزی دلخراش منتقل می‌کند و مهارت سازندگان در ایجاد تدریجی موقعیت‌ها و افزایش تنش غیرقابل‌انکار است. اینکه اثری با این قدمت هنوز هم از زوایای مختلف شوکه‌کننده به نظر می‌رسد، خود دستاورد قابل‌توجهی است.
رتبه چهارم: جرمایا جانسون، محصول ۱۹۷۲
بازیگر اصلی: رابرت ردفورد | کارگردان: سیدنی پولاک
کمی بیش از چهل سال پیش از «همه‌چیز از دست رفته است»، رابرت ردفورد در فیلم «جرمایا جانسون» نیز به ایفای نقش پرداخته است. این دو فیلم از نظر سبک ماجراجویی و بقا به شدت متفاوت هستند، اما هر دو به‌طرز قابل‌قبولی موفق‌اند.
برخلاف «همه‌چیز از دست رفته است»، «جرمایا جانسون» اثری کامل مینیمالیستی نیست و دیگر شخصیت‌ها نیز در داستان نقش دارند. شخصیت اصلی نیز مثل مرد درگیر در دریا محدود به یک فضای بسته نیست؛ او باید در رشته‌کوه‌های راکی و مناطق همجوار زنده بماند.
داستان فیلم در میانه قرن نوزدهم واقع شده و حال‌وهوای وسترن به خود می‌گیرد، اما تمرکز اصلی آن بر روی بقاست. همچنین در کنار این موضوع، درگیری‌هایی میان شخصیت اصلی و سایر ساکنان منطقه نیز وجود دارد.
با این حال، روایت فیلم چندان پیچیده نیست. در مقایسه با «همه‌چیز از دست رفته است» ممکن است داستان آن پرجزئیات‌تر به نظر برسد، اما در قیاس با بسیاری از فیلم‌های متعارف سینما، داستانی ساده‌تر و کم حادثه دارد؛ هرچند نه به معنای ضعف.
تماشای این فیلم بیشتر شبیه همراهی با زندگی روزمره یک مرد در محیطی خشن است، تا پیگیری داستان گروهی از شخصیت‌ها. بخش عمده‌ای از فیلم به حضور او در طبیعت و تلاش‌هایش برای بقا اختصاص دارد.
رتبه سوم: بازگشته، محصول ۲۰۱۵
بازیگر اصلی: لئوناردو دی‌کاپریو | کارگردان: آلخاندرو گونسالس اینیاریتو
اگر فضای سرد وسترن و خشونت‌های تلخ در «جرمایا جانسون» را با تلخی و خشونت «رهایی» ترکیب کنیم، احتمالاً به تصویری نزدیک از «بازگشته» خواهیم رسید. گرچه این مقایسه کاملاً دقیق نیست، هر سه فیلم تجارب متفاوتی از طبیعت سخت، رنج جسمانی و تلاش برای زنده ماندن را به نمایش می‌گذارند. در دو فیلم قبلی نیز مسئله انتقام نقش ایفا می‌کند.
«بازگشته» به اندازه‌ای که درباره بقا صحبت می‌کند، همچنین داستانی درباره انتقام نیز است. مردی در شرایطی تقریباً ناممکن زنده می‌ماند تا بتواند به شکلی بی‌رحمانه فردی را که به او خیانت کرده است، بکشد.
این خلاصه ممکن است برای فیلمی با چنین مدت زمان طولانی بیش از حد ساده به نظر برسد، اما در اصل داستان به همین محور بازمی‌گردد. اثر به‌خوبی این روایت را ادامه می‌دهد و در عین حال، مباحث جالبی را نیز در بطن خود مطرح می‌سازد.
از منظر فنی، این فیلم اثر چشمگیری است و بسیاری از بازی‌های موجود در آن قابل تحسین‌اند. در نتیجه، «بازگشته» به یکی از آثار اصلی سینمای بقا تبدیل شده است.
رتبه دوم: ۱۲۷ ساعت، محصول ۲۰۱۰
بازیگر اصلی: جیمز فرانکو | کارگردان: دنی بویل
در بین فیلم‌هایی که در نهایت الهام‌بخش و امیدبخش می‌شوند، «۱۲۷ ساعت» شاید یکی از آزاردهنده‌ترین تجارب باشد؛ اما برای رسیدن به آن لحظه امیدبخش، ابتدا باید با وضعیتی تلخ، دردناک و عمیقاً تکان‌دهنده مواجه شد.
این روند به‌نوعی طبیعی به نظر می‌رسد. صحنه‌ای که تقریباً همه درباره آن می‌دانند، ممکن است بدون درک زمینه داستان، ناخوشایند باشد؛ اما وقتی آن را در بستر روایت و در لحظه واقعی مشاهده می‌کنید، باوجود تمام خشونت و غم‌انگیزی‌اش، احساس پیروزی و رهایی نیز در آن وجود دارد.
این فیلم در همان سالی به نمایش درآمد که «مدفون» روی پرده رفت و مانند آن، فضایی خفقان‌آور را به تصویر می‌کشد؛ با این تفاوت که از نظر بصری به‌مراتب ناخوشایندتر است، اما به شکلی عجیب، ناامیدکنندگی کمتری را منتقل می‌کند.
«۱۲۷ ساعت» یک نمونه بسیار موفق از فیلم‌های بقا است؛ زیرا به راحتی می‌توان خود را در موقعیت شخصیت اصلی تصور کرد و درک کرد که او تا چه حد درددل و رنج را تجربه می‌کند. همزمان، داستان واقعی آرون رالستون نشان می‌دهد که یک انسان تا چه اندازه حاضر است برای زنده ماندن پیش برود. این نکته باعث می‌شود این فیلم تجربه‌ای دردناک، اما در نتیجه الهام‌بخش باشد.
رتبه اول: جاذبه، محصول ۲۰۱۳
بازیگران اصلی: ساندرا بولاک و جورج کلونی | کارگردان: آلفونسو کوارون
«جاذبه» بر اساس داستان واقعی شکل نگرفته، اما در حین تماشا، همه‌چیز کاملاً واقعی به نظر می‌آید. این فیلم از عناصر واقع‌گرایانه کافی برخوردار است و این ویژگی تماشای آن را در دسته آثار علمی‌تخیلی به چالش می‌کشد.
داستان حول محور تلاش برای بقا در فضا می‌چرخد؛ اما فاجعه‌ای که پیش‌می‌آید، به قدری غیرواقعی یا دور از ذهن نیست. ماجرا در اعماق تاریک فضا اتفاق نمی‌افتد و زمین تقریباً در تمام مدت در دید شخصیت‌ها است، اما بازگشت به آن همچنان دشواری‌های بسیاری را به همراه دارد.
«جاذبه» در بسیاری از بخش‌ها به جلوه‌های بصری خیره‌کننده وابسته است، اما همچنین داستان شخصیت‌محور و شخصی را نیز به تصویر می‌کشد. با توجه به مدت کوتاه فیلم و تعداد معدود شخصیت‌ها، زمان کافی برای پردازش وضعیت و تجربیات آن‌ها فراهم شده است.
برخی از مخاطبان ممکن است قسمت‌هایی از فیلم را اغراق‌آمیز یا بیش از حد احساسی قلمداد کنند؛ با این حال، جلوه‌های بصری شگفت‌انگیز و تمرکز مداوم آن بر مسأله بقا، باعث شده است که این فیلم در مقام اول این لیست قرار گیرد.
اگر بتوانید با رویکرد فنی و عاطفی این اثر همگام شوید، «جاذبه» به یکی از هیجان‌انگیزترین و درگیرکننده‌ترین تجربیات سینمایی بدل خواهد شد؛ اثری که اضطراب، شگفتی و تلاش برای زنده ماندن را در فضایی بی‌پایان با هم ترکیب می‌کند.