سخنان رئیس سازمان بهزیستی: ایران در زمره پنج کشور پیشتاز در روند سالمندی جمعیت

سیدجواد حسینی در روز سه‌شنبه ۱۹ آبان در سومین کنگره بین‌المللی سالمندی فعال، ضمن ابراز تشکر از دانشگاه علوم پزشکی تبریز، استانداری آذربایجان شرقی و اداره‌کل بهزیستی استان به‌خاطر برگزاری این رویداد، اعلام کرد: به‌عنوان دبیر شورای ملی سالمندان کشور، مطالب خود را در سه بخش ارائه می‌دهم. اولین موضوع به وضعیت جمعیتی ما مرتبط می‌شود، سپس به این می‌پردازیم که آیا وضعیت کنونی می‌تواند خطرناک باشد یا قابلیت تبدیل به فرصت را دارد و در نهایت، به بررسی اقداماتی می‌پردازیم که برای تجزیه و تحلیل نشانه‌های خطر در پدیده سالمندی و انتقال به سالمندی فعال، سالم و با کیفیت نیاز است.

او تأکید کرد که تکرار موضوع سالمندی برای تبدیل آن به یک گفتمان غالب در جامعه مهم و ضروری است و افزود: نگرش جمهوری اسلامی ایران به سالمندی هم‌راستا با دیدگاه‌های جهانی است. هفته گذشته در کنگره بین‌المللی سالمندی در چین، نظرات کشورمان را همراه با نماینده وزارت بهداشت ارائه دادیم، هرچند برخی کشورها نظیر چین، در اجرای این نظریات از ما پیشی گرفته‌اند و چالش اصلی ما نیز همین تفاوت بین نظریه و عمل است.

حسینی ادامه داد: وی با بیان معیارهای جمعیت‌شناختی برای دسته‌بندی جوامع برحسب سالمندی اظهار داشت: طبق یک قاعده جهانی، زمانی که نسبت جمعیت بالای ۶۰ سال در یک کشور به هفت درصد برسد، آن کشور به مرحله سالمندی وارد می‌شود. مقادیر بین ۱۴ تا ۲۱ درصد نشان دهنده جامعه سالمند، ۲۱ تا ۲۷ درصد نمایانگر جامعه سالخورده و بیش از ۲۷ درصد، معرف جامعه به‌شدت سالخورده است.

او اضافه کرد: در حال حاضر تقریباً ۱۳ درصد از جمعیت ایران، به تعداد بیش از ۱۰.۵ میلیون نفر، بالای ۶۰ سال سن دارند. بنابراین کشور در مراحل پایانی ورود به دوره سالمندی قرار دارد، اما این تغییرات جمعیت‌شناختی با سرعت بالایی در حال وقوع است که در صورت عدم تدوین برنامه‌های مناسب، می‌تواند عواقب جدی به همراه داشته باشد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به سرعت قابل توجه سالمند شدن جمعیت ایران گفت: ایران در زمره پنج کشوری است که سریع‌ترین روند رشد جمعیت سالمند را تجربه می‌کند و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۳۰، حدود ۳۱ تا ۳۲ درصد جمعیت کشور به سن سالمندی برسند و ایران به یک جامعه به‌شدت سالخورده تبدیل گردد.

او برای توضیح این سرعت به تغییرات آمار تولد و سالمندان اشاره کرد و بیان کرد: از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ تعداد تولدها در کشور ۳۵ درصد کاهش یافته است. به‌طوری‌که میزان تولدها از یک میلیون و ۳۸۲ هزار و ۱۲۱ مورد در سال ۱۳۹۰ به ۸۹۲ هزار و ۲۸۲ مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. در عین حال، جمعیت سالمند کشور در همین مدت ۵۴ درصد افزایش یافته و سهم افراد بالای ۶۰ سال از ۸.۲ درصد به نزدیک ۱۳ درصد رسیده است.

وی همچنین اشاره کرد که این تغییرات، دو تحول ساختاری و پارادایمی در جمعیت کشور به وجود می‌آورد. نخستین تحول، کاهش نسبت کودکان در برابر افزایش سریع جمعیت سالمند است که ممکن است به کاهش حضور کودکان، افزایش تعداد کودکان تنها و حتی تضعیف هویت کودکانه منجر شود.

حسینی افزود: در حال حاضر، حدود ۱۶ درصد از جمعیت ایران را افراد زیر ۱۵ سال تشکیل می‌دهند، در حالی که پیش‌بینی می‌شود سهم این گروه تا سال ۱۴۲۹ به ۱۵.۸ درصد کاهش یابد. برعکس، سهم سالمندان که در سال ۱۳۸۴ حدود ۷.۳ درصد بود، باز هم افزایش خواهد یافت و تا سال ۱۴۲۹ به ۳۰.۴ درصد خواهد رسید. به این ترتیب، در طی ۴۵ سال، سهم جمعیت سالمند بیش از ۳۱۶ درصد رشد خواهد کرد و در آن سال تقریباً از هر سه ایرانی، یک نفر سالمند خواهد بود.

حسینی همچنین خاطرنشان کرد که تا سال ۱۴۱۵، نسبت جمعیت سالمند و کودک به یکدیگر نزدیک خواهد شد و بعد از آن تعداد سالمندان از تعداد کودکان پیشی خواهد گرفت.

رئیس سازمان بهزیستی کشور به بیان دومین تحول ساختاری جمعیت پرداخت و گفت: بین سال‌های ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲، نسبت سالمندان و جوانان به یکدیگر نزدیک می‌شود و از سال ۱۴۲۲ به بعد، تعداد سالمندان از جوانان بیشتر خواهد شد. این وضعیت به معنای بسته شدن پنجره جمعیتی ایران است در حالی که کشورهایی چون پاکستان و افغانستان هنوز از تعداد جوانان قابل توجهی برخوردار خواهند بود که این موضوع از منظر آینده‌نگری جمعیتی و هویت ایرانی از اهمیت بالایی برخوردار است.

وی همچنین به تفاوت در پراکندگی سالمندی در استان‌های مختلف اشاره کرد و گفت که میزان سالمندی در نواحی مختلف یکسان نیست و استان‌هایی مانند گیلان، مازندران، همدان، کرمانشاه و لرستان به میزان بیشتری از جمعیت سالمند برخوردارند. آذربایجان شرقی نیز با نزدیک به ۱۴ درصد، پنجمین استان با بالاترین درصد سالمند در کشور محسوب می‌شود.

حسینی با تصریح بر انحصاری بودن سرعت شیوع سالمند شدن جمعیت ایران نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر، بیان کرد: این تغییرات در کشورهایی مانند چین، ژاپن و مالزی در مدت زمان حدود ۱۰۰ سال رخ داده، در حالی که ایران در این مسیر تنها حدود ۳۰ سال وقت صرف می‌کند. از این رو، رشد جمعیت سالمند به مراتب بیشتر از سرعت توسعه زیرساخت‌ها و امکانات لازمی است که باید برای زندگی سالمندان فراهم گردد.

وی همچنین به پیامدهای چندگانه این تحولات جمعیت‌شناختی اشاره کرد و افزود: فقر و امنیت اقتصادی سالمندان از مهم‌ترین خطرات پیش روست. فقر برای افراد مجرد تنها به معنای محرومیت معیشتی نیست، بلکه ابعاد منزلتی و فرصت‌های زندگی آنها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی ادامه داد: پژوهش‌ها نشان می‌دهد افرادی که به سن ۷۰ سالگی می‌رسند، با کاهش قابل ملاحظه‌ای در منابع اقتصادی خود رو به رو می‌شوند، به‌طوری‌که تقریباً ۷۰ درصد از درآمد و ۴۵ درصد از دارایی‌های آنها کاهش پیدا می‌کند. از سوی دیگر، بار بر صندوق‌های بازنشستگی نیز افزایش یافته و بسیاری از این صندوق‌ها با مشکلات مالی جدی و ورشکستگی مواجه‌اند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین درباره وضعیت مستمری‌گیری سالمندان گفت: متأسفانه حدود ۶۰ درصد از افراد بالای ۷۰ سال در کشور هیچ گونه مستمری دریافت نمی‌کنند که این موضوع نیاز به بازنگری در نظام حمایتی و اقتصادی از سالمندان را نمایان می‌سازد.

حسینی سپس به افزایش نیازهای درمانی و مراقبتی سالمندان اشاره کرد و بیان داشت: حدود ۶۰ درصد سالمندان کشور به یک بیماری مزمن مبتلا هستند و بخشی از آنها نیز با بیماری‌های خاص درگیر هستند. افزایش هزینه‌های خدمات سلامت، کمبود نیروی انسانی متخصص و نبود پزشکان، پرستاران و روان‌شناسان متخصص در زمینه سالمندی، دیگر چالش‌های این حوزه به شمار می‌آید.

وی افزود: در سطح جهانی برای هر جمعیت سالمند، حدود ۱۸ متخصص در حوزه‌های مرتبط مورد نیاز است، اما ما برای ارائه خدمات روان‌شناختی تخصصی با کمبود نیروی متخصص مواجه هستیم. به همین دلیل سازمان بهزیستی ناچار است در حدود سه‌هزار و ۵۰۰ مرکز مشاوره خود، برای هر مرکز یک سوپروایزر خدمات روان‌شناختی آماده‌سازی کند.

وی همچنین گفت: در حال حاضر، برنامه‌ای برای توسعه رشته‌های مرتبط با سالمندی در دانشگاه‌ها طراحی شده است که قرار است در شورای عالی انقلاب فرهنگی بررسی گردد تا زمینه تربیت و تقویت نیروی متخصص در این حوزه فراهم شود.

حسینی با اشاره به دیگر مشکلاتی که سالمندان با آن مواجه‌اند، گفت: نارسایی در حمل‌ونقل عمومی، وضعیت مسکن، شرایط محیط‌های شهری و روستایی، و کمبود امکانات جهت مراقبت‌های بلندمدت، از دیگر مسائلی هستند که با افزایش جمعیت سالمند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. همچنین باید به برخی عارضه‌های پنهان میان سالمندان و نرخ ۱۸ درصدی درگیری در این گروه اشاره کرد که ضرورت توجه بیشتر به ابعاد سلامت و مراقبت از آنها را به نمایش می‌گذارد.

وی به تجربه کشورهای دیگر در زمینه خدمات سالمندی نیز اشاره کرد و گفت: در سفر اخیر به چین، نمونه‌هایی از خدمات فناورانه برای سالمندان مشاهده شد، به‌طوری‌که در یکی از شهرهای این کشور، هزار خانه دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین برای ارائه خدمات به سالمندان راه‌اندازی شده است. این تجارب نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی برای سالمندی باید با استفاده از فناوری و توسعه خدمات نوین همراه باشد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور رویکرد دولت چهاردهم در مواجهه با تحولات جمعیتی را اینگونه تشریح کرد: هدف ما ایجاد تغییرات بنیادین از سالمندی مخاطره‌آمیز به سمت سالمندی فعال و مؤثر است. برای تحقق این هدف، می‌بایست به حکمرانی جزیره‌ای پایان دهیم، صندوق‌های بازنشستگی را تقویت کنیم، اقتصاد نقره‌ای را توسعه دهیم، مشارکت اجتماعی سالمندان را افزایش دهیم و بهبود کیفیت زندگی آن‌ها را فراهم آوریم.

او افزود: در این راستا، ۱۴ برنامه با محورهای رفاه، توانمندسازی، افزایش مشارکت اجتماعی و تغییر از رویکردهای انفعالی به سمت سیاست‌های فعال و مشارکتی طراحی شده است.

حسینی همچنین به اقدامات تحقیقاتی و سیاستی سازمان بهزیستی در یک سال گذشته اشاره کرد و اظهار داشت: در این مدت، ۲۰ کتابچه سیاستی برای دستگاه‌های مختلف تهیه و همچنین ۱۵ پیمایش ملی در حوزه سالمندی، از جمله در دوران جنگ و بعد از آن، انجام شده است. در ضمن، طراحی داشبورد ملی داده‌های سالمندی در دبیرخانه شورای ملی سالمندان نیز در دست اقدام است تا اطلاعات مورد نیاز برای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در این حوزه به‌صورت منسجم در دسترس قرار گیرد.

وی همچنین از برنامه‌ریزی برای برگزاری نمایشگاه بین‌المللی اقتصاد نقره‌ای و سالمندی در بهمن‌ماه خبر داد و خاطرنشان کرد: توسعه اقتصاد نقره‌ای یکی از محورهای اساسی برنامه‌های ماست و از سال گذشته تا به حال، ۱۳ هزار فرصت شغلی در این حوزه برای سالمندان ایجاد شده است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به دیگر برنامه‌های پیش‌بینی‌شده افزود: تصویب کنوانسیون حقوق سالمندی، توسعه اقتصاد نقره‌ای، گسترش خدمات مراقبت بلندمدت و افزایش تاب‌آوری سالمندان از جمله مواردی است که در برنامه‌های آینده پیگیری خواهیم کرد.

وی بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی، اجرایی و سیاستی کشور برای رویارویی با تحولات جمعیتی تأکید کرد و تصریح کرد: موضوع سالمندی تنها به یک دستگاه مربوط نمی‌شود و برای تبدیل سالمندی مخاطره‌آمیز به سالمندی فعال و مؤثر، ضرورت دارد که تمامی بخش‌های کشور در یک سیستم هماهنگ و با برنامه‌ریزی مبتنی بر داده و تحقیقات همکاری کنند.

انتهای پیام