چرا جذب میلیون‌ها گردشگر نمی‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از موفقیت یک کشور در نظر گرفته شود؟

بنابر گزارش یورونیوز، در طی سال‌ها، اکثر نهادهای فعال در حوزه گردشگری، افزایش میزان مسافران را به عنوان اصلی‌ترین معیار سنجش موفقیت خود در نظر می‌گرفتند. در این دیدگاه، مدت زمان اقامت گردشگران و سطح هزینه‌کرد آن‌ها اهمیت کمتری داشته و هدف اساسی، افزایش آمار ورود مسافران در هر سال بود.

با این حال، آثار منفی ناشی از گردشگری بیش از حد، از جمله بیرون راندن شهروندان بومی از محله‌هایشان به دلیل افزایش تعداد اقامتگاه‌های کوتاه‌مدت، فشاری که بر منابع طبیعی وارد می‌شود و مشکلات ناشی از گرمای شدید و آتش‌سوزی‌ها، موجب شده تا توجه به گردشگری پایدار افزایش یابد. اکنون این محوریت فقط جذب چند گردشگر نیست؛ بلکه باید بررسی کرد که این صنعت چه نقشی در اقتصاد و ایجاد فرصت‌های شغلی ایفا می‌کند و چه هزینه‌هایی را بر محیط‌زیست و جوامع محلی تحمیل می‌نماید.

شورای جهانی سفر و گردشگری به تازگی شاخص‌های جدیدی تحت عنوان «قدرت، کارایی و فرصت» (PEO) معرفی کرده است. این شاخص‌ها به تحلیل عملکرد کشورهای مختلف از سه جنبه می‌پردازند: ابعاد اقتصادی گردشگری، میزان بهره‌وری محیط‌زیستی و فرصت‌های شغلی و اجتماعی‌ای که این صنعت ایجاد می‌کند.

گلوریا گوارا، رئیس و مدیرعامل شورای جهانی سفر و گردشگری، بیان می‌دارد که این شاخص‌ها دیدگاهی جامع و گسترده‌تر از تأثیرات گردشگری فراهم می‌آورند. او تأکید می‌کند که با گسترش این صنعت، باید همزمان کیفیت و کمیت رشد را مورد سنجش قرار دهیم. ارزیابی همزمان ابعاد اقتصادی، کارایی محیطی و فرصت‌های شغلی می‌تواند به اتخاذ تصمیمات بهتر و تسهیل رشد پایدار کمک کند و نشان‌دهنده نقش گردشگری در ایجاد فرصت‌ها برای زنان و جوانان باشد.

شاخص قدرت به بررسی ابعاد اقتصادی و مقیاس صنعت گردشگری در هر کشور می‌پردازد. این شاخص شامل سه عنصر کلیدی است: گستردگی فعالیت‌های گردشگری، سهم این صنعت در اشتغال و حجم سرمایه‌گذاری در این حوزه.

طبق این ارزیابی، ۱۰ کشور برتر شامل ایالات متحده آمریکا، چین، هند، آلمان، فرانسه، بریتانیا، ژاپن، مکزیک، اسپانیا و عربستان سعودی هستند. این فهرست به نمایندگی از کشورهایی است که صنعت گردشگری‌شان از نظر حجم فعالیت‌ها، اشتغال و سرمایه‌گذاری در جایگاه‌های برجسته‌ای قرار دارد.

شاخص کارایی محیط‌زیستی بررسی می‌کند که گردشگری در ازای ایجاد فعالیت‌های اقتصادی خود، چه میزان از منابع را مصرف کرده و چه فشاری به محیط‌زیست وارد می‌کند. این بخش شامل معیارهایی از قبیل میزان انتشارات گازهای گلخانه‌ای، استفاده از منابع انرژی پاک، مصرف آب، آلودگی هوا و میزان مصرف مواد می‌باشد.

در این شاخص، ارزیابی کشورهای مختلف با توجه به سطح فعالیت اقتصادی گردشگری صورت می‌گیرد؛ به همین دلیل، تنها سنجش مقدار آلودگی یا مصرف منابع کافی نیست، بلکه نسبت این عواقب به ارزش اقتصادی تولید شده نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.

در میان کشورهای با درآمد بالا، سوئد در بالاترین جایگاه قرار گرفته است. کاستاریکا نیز در بین کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا در صدر واقع شده است. این نتایج حکایت از آن دارند که ارزیابی گردشگری فقط به اندازه صنعت و درآمد آن محدود نمی‌شود و باید به میزان بهره‌برداری از منابع و تاثیرات محیط‌زیستی فعالیت‌های این صنعت نیز توجه داشت.

سومین بخش این مجموعه شاخص فرصتی است که بررسی می‌کند گردشگری چه تأثیری بر توسعه اجتماعی دارد. افزایش اشتغال در این بخش، فرصت‌های شغلی برای جوانان و میزان اشتغال زنان از جمله معیارهای کلیدی این شاخص به شمار می‌آیند.

در این بخش، کرواسی در میان کشورهای پردرآمد در جایگاه اول قرار دارد. همچنین، مالدیو در میان کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا، السالوادور در گروه کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین و گامبیا در گروه کشورهای کم‌درآمد، به ترتیب به مقام اول رسیده‌اند.

شورای جهانی سفر و گردشگری به کشورهایی مانند مالدیو، گرانادا و بلیز اشاره دارد که در آن‌ها گردشگری سهم عمده‌ای از اشتغال ملی را پشتیبانی می‌کند. این پارامتر نشان می‌دهد که اهمیت گردشگری فقط محدود به درآمد مستقیم نیست و این صنعت می‌تواند منبع بزرگی از فرصت‌های شغلی برای جامعه باشد.

شورای جهانی سفر و گردشگری به‌همراه مؤسسه آکسفورد اکونومیکس این شاخص‌ها را با همکاری یکدیگر تهیه کرده‌اند. در کل، ۱۸۴ کشور در این ارزیابی گنجانده شده‌اند.

این مجموعه به جای تکیه بر یک پارامتر واحد، سه بعد متفاوت از گردشگری را در نظر می‌گیرد: اندازه اقتصادی این صنعت، کارایی آن در استفاده از منابع و فرصت‌هایی که برای جامعه ایجاد می‌نماید. به این ترتیب، کشورها می‌توانند عملکرد گردشگری خود را از جوانب مختلف بررسی کرده و به درکی جامع از نتایج و تأثیرات گوناگون این صنعت دست یابند.