این شرایط در حالی ادامه دارد که تولیدکنندگان از ثابت ماندن قیمت‌های کارخانه‌ای خبر می‌دهند. آن‌ها همچنین اعلام کرده‌اند موانع تولید برطرف شده است؛ با این‌ حال، گزارش‌های مربوط به کمبود و اختلاف قیمت همچنان در بازار مطرح است.

در این میان، ستاد تنظیم بازار درباره نحوه تعیین قیمت روغن موتور خودروهای سبک تصمیم تازه‌ای گرفته است. بر اساس این تصمیم، روغن موتور خودروهای سبک تا پایان سال از شمول قیمت‌گذاری دستوری خارج می‌شود. به این ترتیب قیمت این گروه از محصولات تا پایان سال مشمول سازوکار پیشین قیمت‌گذاری دستوری نخواهد بود.

جهش قیمت روغن موتور تا ۷۶۵ درصد

طبق اطلاعات منتشر شده، بهای برخی روغن‌های موتور چهارلیتری از مهر ۱۴۰۴ تا آبان ۱۴۰۵ به‌شدت افزایش یافته است. در سه نمونه بررسی‌شده، محصولاتی که مهر سال گذشته حدود ۷۸۹ هزار تومان، ۵۸۱ هزار تومان و ۵۲۰ هزار تومان قیمت داشتند، در فهرست‌های قیمتی آبان امسال به‌ترتیب حدود ۵ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان، ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان و ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان عرضه شده‌اند.

افزایش قیمت این سه محصول به‌ترتیب حدود ۵۸۵، ۷۲۶ و ۷۶۵ درصد محاسبه می‌شود. با این‌ حال، این اعداد به قیمت‌های منتشرشده در بازار مربوط‌ هستند و نباید آن‌ها را با نرخ رسمی کارخانه یا قیمت مصوب یکسان دانست. همچنین مقایسه سه نمونه یادشده به این معنا نیست که قیمت همه روغن‌های موتور به همین میزان افزایش پیدا کرده است.

افزایش قیمت روغن موتور هزینه نگهداری و سرویس دوره‌ای خودرو نیز را بالا برده است. برای نمونه، برآورد هزینه تعویض روغن پژو ۲۰۶ مجهز به موتور TU5 در آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که خرید چهار لیتر روغن با قیمت حدود ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان، به‌اضافه هزینه فیلتر روغن و دستمزد تعویض، برای مالک خودرو حداکثر تا ۵ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان هزینه دارد. این برآورد فقط هزینه روغن موتور، فیلتر روغن و اجرت تعویض را شامل می‌شود و هزینه فیلترهای دیگر یا خدمات جانبی در آن محاسبه نشده است.

در نتیجه، سرویس دوره‌ای حتی برای خودروهای داخلی نیز به مخارجی چندمیلیونی تبدیل شده و فشار بیشتری بر هزینه‌های جاری مالکان خودرو وارد می‌کند. در چنین وضعی، ممکن است بعضی از مالکان برای کاهش مخارج، انجام سرویس را به تعویق بیندازند یا به سراغ روغن‌های ارزان‌تر بروند.

توضیح تولیدکنندگان درباره گرانی بازار

تولیدکنندگان روغن موتور، افزایش قیمت‌های بازار را به مشکلات عرضه و فعالیت واسطه‌ها نسبت می‌دهند. علی کاظمی، رئیس انجمن پالایشگاه‌های روغن‌سازی ایران، روز ۱۳ آبان اعلام کرد قیمت کارخانه‌ای روغن موتور طی ماه‌های اخیر تغییر نکرده و محصولات بر اساس قیمت مصوبی که روی بسته‌بندی درج شده، عرضه می‌شوند.

به گفته کاظمی، در ماه‌های ابتدایی سال مشکلاتی در تأمین خوراک پالایشگاه‌های روغن‌سازی و تخصیص ارز برای تهیه مواد اولیه وجود داشت. این مسائل باعث کاهش تولید شده بود، اما او اعلام کرد موانع یادشده با همکاری بانک مرکزی و ستاد تنظیم بازار برطرف شده‌اند.

رئیس انجمن پالایشگاه‌های روغن‌سازی ایران همچنین معتقد است کاهش عرضه در ماه‌های گذشته، شرایط را برای فعالیت‌های سوداگرانه در شبکه فروش فراهم کرده است. به گفته او، در همین دوره قیمت برخی محصولات در بازار به چهار تا پنج برابر قیمت مصوب درج‌شده روی بسته‌بندی رسیده است. کاظمی پیش‌بینی کرده است که با افزایش عرضه، فاصله قیمت بازار و نرخ مصوب کاهش یابد.

ظرفیت تولید و مسئله عرضه

یکی از نکات مهم در بررسی بازار روغن موتور، فاصله میان ظرفیت اسمی تولید و آن چیزی است که در عمل به بازار عرضه می‌شود. کاظمی از فعالیت چهار پالایشگاه تولید روغن پایه با ظرفیت سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن خبر داده و نیاز سالانه کشور را حدود ۸۰۰ هزار تن اعلام کرده است. به گفته او، حدود ۶۰۰ هزار تن از این ظرفیت به تولید روغن‌های موتور بنزینی و دیزلی و روغن دنده خودرو اختصاص دارد.

با وجود این ظرفیت اعلام‌شده، بازار در مقاطعی با کمبود کالا و افزایش شدید قیمت روبه‌رو بوده است. البته ظرفیت اسمی کارخانه‌ها به‌تنهایی نشان نمی‌دهد چه میزان محصول واقعاً تولید شده یا به‌طور پیوسته در دسترس مصرف‌کنندگان قرار گرفته است. اختلال در تأمین خوراک، دشواری تخصیص ارز و تهیه مواد اولیه، مشکلات بسته‌بندی یا اختلال در شبکه توزیع می‌توانند باعث شوند محصول نهایی به میزان کافی به بازار نرسد؛ حتی اگر ظرفیت تولید روی کاغذ بالا باشد.

تغییر سیاست قیمت‌گذاری

مهم‌ترین تحول اخیر در بازار روغن موتور، تصمیم ستاد تنظیم بازار برای خارج کردن روغن موتور خودروهای سبک از شمول قیمت‌گذاری دستوری تا پایان سال است. بر اساس این تصمیم، روغن موتور دیزلی مشمول این تغییر نشده و همچنان بر اساس روال قبلی قیمت‌گذاری خواهد شد.

خروج روغن موتور خودروهای سبک از قیمت‌گذاری دستوری می‌تواند به تولیدکنندگان امکان بیشتری برای تغییر قیمت‌ها بدهد و شیوه تعیین نرخ این محصولات را تغییر دهد. در مقابل، اگر رقابت مؤثری میان عرضه‌کنندگان شکل نگیرد یا نظارت کافی بر بازار وجود نداشته باشد، احتمال دارد قیمت نهایی برای مصرف‌کنندگان افزایش پیدا کند.

چشم‌انداز بازار و هزینه مصرف‌کنندگان

تصمیم برای خارج کردن روغن موتور خودروهای سبک از قیمت‌گذاری دستوری می‌تواند مسیر بازار را تغییر دهد، اما به‌تنهایی نتیجه نهایی را مشخص نمی‌کند. میزان تولید واقعی، تداوم عرضه، شفافیت در شبکه توزیع و نظارت بر قیمت فروش از عواملی هستند که می‌توانند بر نتیجه این تغییر اثر بگذارند. در نهایت باید دید آزادتر شدن قیمت‌گذاری به تعادل بازار و کاهش فاصله میان نرخ کارخانه و بازار منجر می‌شود یا هزینه‌های بیشتری را به خریداران و مالکان خودرو تحمیل خواهد کرد.