آیا هماهنگ کردن ورزش و تغذیه با چرخه قاعدگی واقعاً مؤثر است؟
نشریه اکونومیست در گزارشی به بررسی پدیده‌ای پرداخته است که با عنوان «هماهنگ‌سازی با چرخه قاعدگی» شناخته می‌شود؛ روشی که بر اساس آن زنان برنامه ورزش، تغذیه و حتی فعالیت‌های روزمره خود را با تغییرات هورمونی در طول چرخه قاعدگی تنظیم می‌کنند.
به نوشته اکونومیست، ورزشکاران زن علاوه بر چالش‌هایی مانند برنامه فشرده تمرین، زندگی شخصی و کنترل میزان کالری و آب مصرفی، باید تغییرات چرخه قاعدگی خود را نیز در نظر بگیرند. در پژوهشی که در سال ۲۰۱۶ در نشریه علمی «PLOS ONE» منتشر شد، بیش از نیمی از ورزشکاران زن نخبه اعلام کردند که چرخه قاعدگی بر عملکرد ورزشی آنها تأثیر می‌گذارد.
با این حال، نبود راهنمایی‌های روشن و قطعی در این زمینه باعث شده است اینفلوئنسرهای شبکه اجتماعی تیک‌تاک به ارائه توصیه‌هایی درباره تنظیم سبک زندگی بر اساس چرخه قاعدگی روی بیاورند.
چرخه معمول قاعدگی دو مرحله مشخص دارد: تخمک‌گذاری، زمانی که تخمک از تخمدان آزاد می‌شود، و قاعدگی، زمانی که در نبود تخمک بارورشده، پوشش داخلی رحم ریزش می‌کند.
آماده‌سازی بدن برای این مراحل با تغییرات هورمونی قابل‌توجهی همراه است. سطح هورمون استروژن، که در تولیدمثل نقش دارد، در حوالی زمان تخمک‌گذاری به اوج می‌رسد. سطح پروژسترون نیز پس از آن افزایش پیدا می‌کند. پیش از شروع قاعدگی، میزان هر دو هورمون به‌شدت کاهش می‌یابد.
طرفداران روش هماهنگ‌سازی چرخه قاعدگی، این فرایند را به چهار مرحله تقسیم می‌کنند: مرحله قاعدگی، مرحله فولیکولی، مرحله تخمک‌گذاری و مرحله لوتئال.
به اعتقاد طرفداران این روش، سطح انرژی بدن در مرحله قاعدگی به دلیل کاهش هورمون‌ها و خون‌ریزی پایین‌تر است و در مرحله فولیکولی به‌تدریج افزایش می‌یابد. همچنین به گفته آنها، افزایش پروژسترون در مرحله لوتئال می‌تواند موجب کند شدن هضم غذا و نفخ شود. کاهش ناگهانی هورمون‌ها در پایان این مرحله نیز ممکن است با سردرد، گرفتگی شکم و افسردگی همراه باشد.
بر همین اساس، طرفداران این روش توصیه می‌کنند زنان فعالیت‌های ورزشی و رژیم غذایی خود را متناسب با هر مرحله تنظیم کنند. برای مثال، در دوران قاعدگی ورزش‌های سبک‌تر و مصرف مواد غذایی غنی از آهن را پیشنهاد می‌کنند. در مرحله فولیکولی نیز انجام فعالیت‌های خلاقانه و افزایش تدریجی شدت تمرینات ورزشی توصیه می‌شود.
در مرحله لوتئال، برخی طرفداران این روش پیشنهاد می‌کنند زنان به‌جای دویدن و تمرین با وزنه، فعالیت‌هایی مانند یوگا را انتخاب کنند و مصرف غذاهای شیرین را کاهش دهند؛ زیرا معتقدند این مواد غذایی می‌توانند گرفتگی‌های پیش از قاعدگی را تشدید کنند.
با وجود جذابیت این برنامه‌ریزی، پژوهشگران درباره مبنای علمی آن تردید دارند. لیسا هانتسو، پژوهشگر حوزه سلامت زنان در دانشگاه جانز هاپکینز در بالتیمور، می‌گوید تاکنون مطالعات تصادفی و کنترل‌شده دقیقی در این زمینه انجام نشده است و بخش زیادی از توصیه‌های موجود بر تجربه‌های شخصی استوار است.
او همچنین هشدار می‌دهد که تجربه‌های فردی نمی‌توانند مبنای مناسبی برای توصیه عمومی باشند؛ زیرا طول چرخه قاعدگی در زنان متفاوت است و علائم نیز از نظر نوع و شدت یکسان نیستند. برای نمونه، مرحله فولیکولی ممکن است بین هفت تا ۲۱ روز طول بکشد. حتی چرخه قاعدگی یک زن نیز ممکن است با افزایش سن یا تغییر روش پیشگیری از بارداری کوتاه‌تر شود.
به گفته هانتسو، زنانی که چرخه قاعدگی بر زندگی روزمره آنها تأثیر می‌گذارد، بهتر است هنگام احساس خستگی به بدن خود استراحت بدهند، اما نمی‌توان برای همه زنان قوانین ثابتی تعیین کرد.
این پژوهشگر تأکید می‌کند آنچه برای یک زن مؤثر است، لزوماً برای زن دیگر مناسب نیست. از این رو، ثبت و پیگیری علائم شخصی می‌تواند به زنان کمک کند تا بهتر متوجه شوند چه فعالیت‌ها و تغییراتی برای بدن خودشان مفید است.
منبع: اکونومیست